VELÎD B. MUĞÎRE’NİN HAYATINDAN 30 İBRETLİ VE HİKMETLİ DERS

Giriş

Velîd b. Muğîre, Mekke’nin en zengin, nüfuzlu ve tanınmış şahsiyetlerinden biriydi. Kureyş’in Mahzûmoğulları koluna mensuptu ve Hz. Hâlid b. Velîd’in babasıydı.

Onun hayatını dikkat çekici kılan hususlardan biri şudur:

Bir baba hakikate karşı çıkarken, onun oğullarından biri daha sonra İslâm tarihinin en büyük kumandanlarından biri olabilmiştir.

Bu durum bile başlı başına büyük bir derstir.

Kur’ân müfessirlerinin önemli bir bölümü Müddessir sûresinin bazı ayetlerini Velîd b. Muğîre ile ilişkilendirir:

“Beni, tek başına yarattığım kimseyle baş başa bırak. Ona bol servet verdim. Gözünün önünde duran oğullar verdim. Kendisine geniş imkânlar sağladım. Sonra da daha fazlasını vermemi istiyor.”
(Müddessir, 74/11-15 mealen)

Bu ayetlerde servet, aile, itibar ve nimetlerin insanı şükre götürmesi gerekirken, tersine kibir ve inkâra dönüşebilmesinin tehlikesi görülür.

1. Servet İmtihandır

Velîd b. Muğîre büyük servet sahibiydi.

Ders 1

Zenginlik yalnız nimet değil, aynı zamanda büyük bir imtihandır.

Soru sadece:

“Ne kadar malın var?”

değildir.

Asıl soru:

“Bu mal seni Allah’a yaklaştırdı mı?”

olmalıdır.

2. Nimeti Veren Unutulmamalıdır

İnsan başarıya ulaştığında her şeyi kendisinden bilmeye başlayabilir.

Ders 2

Nimetin sahibini unutmak, nimeti perdeye dönüştürür.

3. Servet Şükürle Güzelleşir

Mal insanın elinde bulunmalıdır, kalbinde değil.

Ders 3

Servetin en güzel hali:

• zekât,

• sadaka,

• yardım,

• hayır,

• aile sorumluluğu,

• topluma hizmet

ile ortaya çıkar.

4. Daha Fazlasını İsteme Hastalığı

Kur’ân’ın insan tabiatına ilişkin dikkat çekici uyarılarından biri doyumsuzluktur.

Müddessir sûresinde:

“Sonra daha fazlasını vermemi istiyor.”

buyurulur.

Ders 4

İnsan sahip olduklarını değil, sürekli sahip olmadıklarını düşünürse şükür duygusunu kaybedebilir.

5. Doyumsuzluk Kalbi Fakirleştirir

İnsan çok zengin olup yine de kendisini yoksul hissedebilir.

Ders 5

Gerçek zenginlik yalnız mal çokluğu değil, gönül zenginliğidir.

6. Evlat da Nimettir ve İmtihandır

Velîd’in çocukları toplumda tanınan kimselerdi.

Bunlardan biri daha sonra büyük sahâbî Hâlid b. Velîd olacaktı.

Ders 6

Evlat sahibi olmak bir üstünlük değil, sorumluluktur.

7. Babanın İnancı Çocuğun Kaderi Değildir

Velîd İslâm’a karşı çıktı.

Oğlu Hâlid ise daha sonra Müslüman oldu.

Ders 7

Her insan kendi iradesinden sorumludur.

Kur’ân buyurur:

“Hiçbir günahkâr başkasının günah yükünü yüklenmez.”
(En‘âm, 6/164)

8. Çocuklarımız Bizden Daha İleri Gidebilir

Anne-baba her konuda çocuğundan daha doğru olmak zorunda değildir.

Ders 8

Çocuğumuz hakikati bizden önce görürse onu küçümsememeliyiz.

9. Kur’ân’ın Tesiri

Siyer ve tefsir rivayetlerinde Velîd’in Kur’ân’ın ifade gücünden etkilendiği anlatılır.

Fakat bu rivayetlerin ayrıntılarının aktarımında ihtiyat gerekir.

Bununla beraber Müddessir sûresindeki anlatım onun düşünüp değerlendirdiğine işaret eder:

“Çünkü o düşündü, ölçtü biçti.”
(Müddessir, 74/18)

Ders 9

Hakikati düşünmek güzel, fakat gördüğü hakikate teslim olmak daha önemlidir.

10. İnsan Bildiğini Menfaati İçin Örtebilir

Bazen insan bir gerçeğin güçlü olduğunu fark eder; fakat toplumdaki makamını kaybetmek istemez.

Ders 10

Menfaat aklın değil, vicdanın da imtihanıdır.

11. Toplum Baskısının Tehlikesi

Bir insan tek başına düşündüğünde doğruya yaklaşabilir.

Fakat çevresine döndüğünde:

“İnsanlar bana ne der?”

diye geri çekilebilir.

Ders 11

El âlem korkusu hakikat korkusunun önüne geçmemelidir.

12. İtibar Tutkusu

İtibar güzel bir ahlâkın sonucu olabilir.

Ama itibarın kendisi hayatın amacı hâline geldiğinde tehlikeli olur.

Ders 12

İnsan itibarını korumak için vicdanını feda etmemelidir.

13. Yanlış Bir Etiket Hakikati Değiştirmez

Kur’ân’a karşı çeşitli suçlamalarda bulunuldu.

Fakat isim değiştirmek hakikati değiştirmez.

Ders 13

Bir fikri:

“Saçma.”

“Gerici.”

“Cahilce.”

“Uydurma.”

diye etiketlemek onu çürütmez.

Delil gerekir.

14. Propaganda Delilin Yerini Tutmaz

İnsanlar bazen hakikate cevap vermek yerine algı üretir.

Ders 14

Algı yönetimi gerçeği değiştirmez.

15. Çok Düşünmek Her Zaman Doğru Sonuca Götürmez

Müddessir sûresindeki ifadeler dikkat çekicidir:

“Düşündü, ölçtü biçti.”

Fakat sonuç yanlış oldu.

Ders 15

Akıl, nefsin hizmetine girdiğinde yanlış sonuçları savunmak için de kullanılabilir.

16. Zekâ ile Hikmet Aynı Şey Değildir

Bir insan çok zeki olabilir.

Fakat hikmet sahibi olmayabilir.

Ders 16

Hikmet, doğruyu bilmek ve doğru yerde kullanmaktır.

17. Kibir Akıl Yürütmeyi Bozar

Kibirli insan önce sonucu belirler, sonra o sonuca delil arar.

Ders 17

Hakikati arayan kişi, fikrini değiştirmeye hazır olmalıdır.

18. Makam İnsanı Esir Alabilir

Toplumda yüksek konuma gelen insan bazen:

“Ben şimdi nasıl fikrimi değiştiririm?”

diye düşünür.

Ders 18

Yanlıştan dönmek makam kaybı değil, karakter kazancıdır.

19. Yanlışta Israr Haysiyet Değildir

Bazı insanlar fikrini değiştirmeyi küçük düşmek zanneder.

Oysa:

“Yanılmışım.”

diyebilmek büyük ahlâktır.

Ders 19

İnat ile kararlılığı birbirine karıştırmamak gerekir.

20. İnsanların Beğenisi Kalıcı Değildir

Bir toplum bugün insanı alkışlar, yarın unutur.

Ders 20

Hayatın yönü alkışa göre belirlenmemelidir.

21. Nimet Şükür Getirmiyorsa Perdeye Dönüşebilir

Para, çocuk, makam, sağlık ve itibar nimetlerdir.

Ancak insan bunları veren Allah’ı unutursa nimetler hakikatin üzerini örtebilir.

Ders 21

Her nimet bizi şükre götürmelidir.

22. Güç Haklılık Ölçüsü Değildir

Mekke’nin güçlü isimlerinden olmak Velîd’i otomatik olarak haklı yapmadı.

Ders 22

Bir insanın zengin, meşhur veya güçlü olması onun söylediğini doğru yapmaz.

23. Çoğunluk da Hakikatin Ölçüsü Değildir

Peygamberliğin ilk yıllarında Müslümanlar azınlıktaydı.

Ders 23

Hakikat sayıyla ölçülmez.

24. Allah’ın Nimeti İnsan İçin Hüccete Dönüşebilir

İnsana akıl, sağlık, servet ve imkân verilmesi sorumluluğu artırır.

Ders 24

İmkân ne kadar büyükse hesap da o kadar ciddi olabilir.

25. Dünya Başarısı Ahiret Başarısı Değildir

İş dünyasında çok başarılı olabilirsiniz.

Toplumda herkes sizi tanıyabilir.

Ama bunlar ahlâkın yerine geçmez.

Ders 25

Kariyer başarısı ile insanlık başarısı aynı değildir.

26. Hâlid b. Velîd’in Hayatı Büyük Bir Karşılaştırmadır

Velîd’in oğlu Hz. Hâlid b. Velîd başlangıçta Müslümanlara karşı savaşmış, daha sonra iman etmiş ve İslâm’ın büyük kumandanlarından biri olmuştur.

Ders 26

İnsan geçmişinin esiri değildir.

Bugün yanlış yolda olan yarın hakikatin büyük bir hizmetkârı olabilir.

27. İnsanlardan Ümit Kesilmemelidir

Hz. Hâlid’in dönüşümü şunu gösterir:

Ders 27

Bugün yanlış düşünen biri için yarın hidayet kapısı kapanmış değildir.

Bu sebeple tebliğde ümitsizlik doğru değildir.

28. Baba ile Oğulun Farklı Yolları

Velîd başka bir tercih yaptı.

Hâlid başka bir tercih yaptı.

Ders 28

Aynı aileden çıkan insanlar farklı ahlâkî ve imanî tercihler yapabilirler.

İnsan kendi kararından sorumludur.

29. Tarih Başkasını Kınamak İçin Okunmamalıdır

Velîd’i anlatmak kolaydır.

Asıl mesele kendimizi sorgulamaktır.

Ders 29

Kendimize soralım:

• Paramla gururlanıyor muyum?

• İtibarımı hakikatin önüne koyuyor muyum?

• İnsanların tepkisinden korkuyor muyum?

• Yanlış olduğumu görünce dönebiliyor muyum?

• Sürekli daha fazlasını mı istiyorum?

30. Son Ders: Hakikat Her Şeyden Değerlidir

Servet kaybedilebilir.

Makam kaybedilebilir.

İtibar kaybedilebilir.

Fakat insan hakikati kaybederse çok daha büyük bir kayıp yaşamış olur.

Ders 30

Hakikat maldan, makamdan, şöhretten ve insanların alkışından daha değerlidir.

Risale-i Nur Perspektifinden Tefekkür

Risale-i Nur’da insanın enâniyeti, kendisine verilen nimetleri kendinden bilmesi ve sahiplenmesi yönüyle önemli bir imtihan olarak ele alınır.

İnsan:

“Ben kazandım.”

“Ben yaptım.”

“Ben başardım.”

“Ben sahibim.”

demeye başladığında nimetin gerçek kaynağını unutabilir.

Oysa tevhid nazarı:

“Nimet varsa Mün‘im de vardır.”

hakikatini insana hatırlatır.

Mal, zekâ, evlat, sağlık ve makam insanın mutlak mülkü değildir.

Hepsi emanettir.

Velîd b. Muğîre’nin hayatı bu açıdan düşünüldüğünde bize şu dersi verir:

Nimet insanı Allah’a götürmüyorsa, insan o nimetin hakikatini tam okuyamamış olabilir.

Velîd b. Muğîre ile Hz. Hâlid b. Velîd Arasındaki Büyük İbret

Bir tarafta baba:

Servet, itibar ve Mekke’nin ileri gelenleri arasında güçlü konum.

Diğer tarafta oğul:

Başlangıçta İslâm’a karşı olmakla beraber daha sonra hakikati kabul eden ve hayatını yeni baştan kuran bir insan.

Bu karşılaştırma muazzamdır.

Bize şunu öğretir:

İnsanın şerefi soyundan değil, tercihinden gelir.

Bir insan yanlış bir aile ortamında doğabilir fakat doğruyu seçebilir.

Bir insan çok güçlü bir ailede doğabilir fakat yanlış bir yol seçebilir.

Allah katındaki değer ferdî sorumlulukla ilişkilidir.

Sonuç

Velîd b. Muğîre’nin hayatından çıkarılabilecek temel ders şudur:

Nimetin çokluğu hidayetin garantisi değildir.

İnsanın:

• parası,

• çocukları,

• itibarı,

• zekâsı,

• toplumsal gücü

onun için birer nimet olabilir.

Ancak bunlar şükür, tevazu ve hakikate teslimiyetle birleşmediğinde büyük bir imtihana dönüşebilir.

Asıl zenginlik:

çok mala sahip olmak değil,

malın kölesi olmamaktır.

Asıl makam:

insanların önünde yükselmek değil,

Allah katında güzel bir kul olabilmektir.

Asıl zekâ:

yanlışını savunacak deliller üretmek değil,

hakikati görünce ona teslim olabilmektir.

Dua

Allah’ım!

Bize verdiğin nimetleri tanımayı ve Sana şükretmeyi nasip eyle.

Malı kalbimize değil elimize ver.

Makamı, serveti ve insanların takdirini hakikatin önüne geçirenlerden eyleme.

Yanlışımızı gördüğümüzde kibirlenmeden dönmeyi nasip et.

Evlatlarımızı hayırlı, hakikate bağlı ve güzel ahlâklı kullarından eyle.

Kalplerimizi dünyaya esir olmaktan koru.

Bize hakikati hakikat olarak görmeyi ve ona teslim olmayı nasip eyle.

Âmin.