18px

Şuunât-ı Zâtiye: Allah'ın Mukaddes Muhabbeti, Rahmeti, Rızası, Cemali ve Celali


Şuunât-ı Zâtiye: Allah'ın Mukaddes Muhabbeti, Rahmeti, Rızası, Cemali ve Celali

Şuunât-ı Zâtiye: Allah'ın Mukaddes Muhabbeti, Rahmeti, Rızası, Cemali ve Celali

Risale-i Nur Perspektifinde Marifetullah ve İlâhî Kemal Hakikatleri — 4. Makale

Giriş: Allah'ın Zâtına Layık Yüce Hakikatleri Nasıl Anlayabiliriz?

Önceki makalemizde Allah'ın sanatı, fiilleri, isimleri, sıfatları, şuunâtı ve Zâtı arasındaki ilişkiyi incelemiştik.

Bu bölümde ise Risale-i Nur'un en derin marifetullah konularından biri olan Şuunât-ı Zâtiye üzerinde duracağız.

Bediüzzaman Said Nursî, özellikle Otuz İkinci Söz, İkinci Mevkıf, Üçüncü Maksat, Dördüncü Remiz bölümünde Allah'ın rahmeti, muhabbeti, cemali ve Zâtına layık mukaddes şuunâtı üzerine oldukça dikkat çekici açıklamalar yapar.

Bu bahislerde şu tabirlerle karşılaşırız:

  • Lezzet-i kudsiye (mukaddes lezzet)

  • Aşk-ı mukaddes (mukaddes muhabbet)

  • Ferah-ı münezzeh (noksanlıklardan uzak ferah)

  • Mesruriyet-i kudsiye (mukaddes mesruriyet)

  • Rahmetin cemali ve muhabbetin yüceliği

Bediüzzaman'ın temel vurgusu, Allah'a nispet edilen bu anlamların yaratılmışların duygu ve ihtiyaçlarıyla aynı mahiyette olmadığıdır.

Risale-i Nur Külliyatı+1

Bu konuyu incelerken iki soruyu birbirinden ayıracağız:

Birincisi: Kur’an ve sahih sünnet Allah hakkında bize hangi hakikatleri bildirmektedir?

İkincisi: Bediüzzaman bu hakikatlerin üzerinde nasıl bir marifetullah tefekkürü geliştirmektedir?

Bu ayrım çok önemlidir. Çünkü Risale-i Nur'un kullandığı her açıklayıcı terim, Kur’an'da kelimesi kelimesine geçen bir isim veya müstakil akaid sıfatı değildir.

1. Bölüm: Şuunât-ı Zâtiye Nedir?

Şuunât, Arapçadaki şe'n kelimesinin çoğuludur. Şe'n, hâl, iş, husus ve bir varlığa ilişkin durum gibi anlamlara gelir.

Şuunât-ı Zâtiye ise Risale-i Nur'un kullandığı özel anlamıyla Allah'ın Zâtına layık bulunan, mahiyetini insan aklının bütünüyle kavrayamadığı mukaddes kemal hakikatlerini ifade eder.

Burada dikkat etmemiz gereken esas şudur:

Allah'ın şuunâtı, insanın psikolojik hâllerine benzemez.

İnsan sevinir; çünkü sevindirici bir olayla karşılaşmıştır.

İnsan üzülür; çünkü kaybettiği veya kendisini etkileyen bir olay olmuştur.

İnsan bir şeyi arzu eder; çünkü ona ihtiyaç hisseder.

Allah ise hiçbir şeye muhtaç değildir.

Allah'ın bilgisi eksilmez, kudreti tükenmez ve Zâtına hiçbir noksanlık ilişmez.

Dolayısıyla ilâhî şuunât hakkında konuşurken tenzih ilkesini esas almalıyız.

1.1. Tenzih ilkesi

ŞÛRÂ SURESİ · 11. AYET

لَيْسَ كَمِثْلِهٖ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمٖيعُ الْبَصٖيرُ

“O'na benzer hiçbir şey yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.”

Bu ayet, yalnızca Allah'ın cisim olmadığını anlatmaz. O'nun bütün sıfatlarının yaratılmışların sıfatlarından farklı olduğunu da öğretir.

Allah bilir; fakat öğrenmeye muhtaç değildir.

Allah sever; fakat sevgisi bir eksikliği tamamlamaya yönelik değildir.

Allah rahmet eder; fakat rahmeti acizlikten veya çaresizlikten kaynaklanmaz.

Allah razı olur; fakat rızasını sonradan öğrendiği bir bilgiye dayandırmaz.

İşte şuunât konusunu düşünürken bu temel ölçü korunmalıdır.

1.2. Şuunât ile sıfat arasında ne fark vardır?

Kelâm ilminde ilim, kudret, irade, hayat, semi', basar ve kelâm gibi sıfatların özel bir yeri vardır.

Şuunât ise Risale-i Nur'un marifetullah açıklamalarında kullanılan daha farklı bir kavramsal çerçevedir.

Kavram

Açıklama

Fiil

Allah'ın yaratma, yaşatma, rızıklandırma gibi tasarrufları

İsim

Hâlık, Rezzâk, Rahîm, Hakîm gibi ilâhî isimler

Sıfat

İlim, kudret, irade, hayat gibi kemal sıfatları

Şuunât

Allah'a layık mukaddes kemal anlamlarını tefekkür etmeye yönelik kavram

Zât

Bütün isim ve sıfatların sahibi olan tek Allah

Bu tablo bir mertebeler silsilesini anlatır; Allah'ın Zâtında birbirinden bağımsız parçalar bulunduğunu göstermez.

Bediüzzaman'ın hedefi, insanın gördüğü eserlerden Allah'ın kemaline doğru ilerleyen bir tanıma yöntemi geliştirmektir.

2. Bölüm: Allah'ın Muhabbeti — Allah Sever mi?

Evet. Kur’an'da Allah'ın sevdiği kullar ve davranışlar açıkça bildirilir.

2.1. Mâide suresi 54. ayet

MÂİDE SURESİ · 54. AYETTEN

يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ

“Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler.”

Bu ayet, Allah ile mümin kulları arasındaki sevgi ilişkisinin Kur’an'da açıkça yer aldığını gösterir.

Ancak ilâhî muhabbeti anlamak için insan sevgisiyle farkını bilmeliyiz.

2.2. İnsanın sevgisi nasıldır?

İnsanın sevgisi farklı sebeplerden doğabilir.

Bir insan güzel bulduğu şeyi sever.

Kendisine iyilik yapan kişiyi sever.

Bir anne çocuğunu sever.

Bir arkadaş diğer arkadaşına yakınlık duyar.

Bazen insanın sevgisinde ihtiyaç, korku, özlem veya karşılık görme arzusu bulunur.

Allah'ın muhabbetini ise böyle ihtiyaçlarla açıklayamayız.

Çünkü Allah hiçbir yaratılmışa muhtaç değildir.

2.3. Allah'ın sevgisi nasıl anlaşılmıştır?

İslâm âlimleri ilâhî muhabbet konusunda farklı kelâmî açıklamalar yapmıştır.

Bazı âlimler Allah'ın sevgisini, O'na layık gerçek bir sıfat olarak kabul eder ve mahiyetini Allah'ın ilmine bırakır.

Bazı Eş'arî ve Mâtürîdî kelâmcıları ise ilâhî muhabbeti Allah'ın rızası, ihsanı veya sevdiği kulları mükâfatlandırmayı dilemesi bakımından açıklamıştır.

Ortak esas, Allah'ın sevgisinin insanın değişken ve ihtiyaç içeren psikolojik sevgisine benzememesidir.

2.4. Risale-i Nur'da muhabbetullah

Bediüzzaman'ın Otuz İkinci Söz'deki muhabbet bahisleri, Allah'ın yaratılmışları sevmesi ve kulların Allah'a yönelmesi üzerinde durur.

Risale-i Nur'un bakışıyla yaratılmışlarda görülen güzellikler, insana güzelliğin hakiki kaynağı olan Allah'ı tanımayı düşündürür.

İnsan bir çiçeği sever.

Bir baharın güzelliğinden etkilenir.

Çocuğunun gülümsemesinden mutluluk duyar.

Bir kuşun ötüşünü güzel bulur.

Bütün bu güzellikler yaratılmıştır.

Risale-i Nur'un imanî yorumuna göre bu güzellikler Allah'ın Cemîl, Rahmân, Rahîm ve Hakîm isimlerini tanımaya vesile olabilir.

Ancak önemli bir ayrım vardır:

Allah'ın güzelliği ile yarattığı güzellik aynı şey değildir.

Yaratılmışların güzelliği sınırlıdır.

Allah'ın cemali ise maddî güzelliklerle ölçülemez.

2.5. Allah kendi cemalini sever mi?

Bu soru Risale-i Nur'un daha derin muhabbet bahisleriyle ilişkilidir.

Bediüzzaman, ilâhî cemal ve kemalin tecellileriyle muhabbet arasında bir ilişki kurar.

Burada Allah'ın bir eksikliğini gidermek, yalnızlığını ortadan kaldırmak veya beğenilme ihtiyacını karşılamak için yaratmış olduğu düşünülmez.

Allah'ın yaratması, O'nun ihtiyaç sahibi olduğu anlamına gelmez.

Risale-i Nur'un bu konudaki düşüncesi, ilâhî cemal ve kemalin yaratılmışlar üzerindeki tecellilerini manevî açıdan anlamaya yöneliktir.

Yaratmak Allah için bir zorunluluk veya ihtiyaç değil, ilâhî irade ve kudretin tasarrufudur.

3. Bölüm: Rahmet-i İlâhiye — Sonsuz Merhametin Hikmeti

Kur’an'ın en fazla vurguladığı ilâhî hakikatlerden biri rahmettir.

Fâtiha suresinde Allah kendisini Rahmân ve Rahîm olarak tanıtır.

Rahmân ismi, Allah'ın geniş ve kuşatıcı rahmetini düşündürür.

Rahîm ismi ise ilâhî merhametin kullara yönelik tecellileriyle ilgilidir.

3.1. A'râf suresi 156. ayet

A'RÂF SURESİ · 156. AYETTEN

وَرَحْمَتٖي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ

“Rahmetim ise her şeyi kuşatmıştır.”

Bu ayet, ilâhî rahmetin genişliğine dikkat çeker.

Ancak Allah'ın rahmetini insanların merhamet duygusuna benzetmemeliyiz.

3.2. İnsan merhameti ile ilâhî rahmet

Bir anne çocuğuna merhamet eder.

Çocuğu hastalandığında üzülür.

Onu iyileştirmek için çaba gösterir.

Fakat annenin gücü sınırlıdır.

Her hastalığı tedavi edemez.

Her tehlikeyi ortadan kaldıramaz.

Bazen çocuğunun acısı karşısında çaresiz kalabilir.

Allah'ın rahmeti ise acizlik veya çaresizlikle birlikte düşünülemez.

Bu nedenle ilâhî rahmet hakkında insan merhametini bire bir ölçü kabul etmek doğru değildir.

3.3. Sahih hadiste ilâhî rahmet

Hz. Peygamber'den (asm) rivayet edilen sahih bir hadiste, Allah'ın rahmetinin gazabını geçtiği bildirilir.

Bu rivayet Sahîh-i Buhârî ve Sahîh-i Müslim'de yer alır.

Hadisin temel mesajı Allah'ın rahmetinin büyüklüğüdür.

Ancak buradan Allah'ın adaletinin ortadan kalktığı veya hiçbir davranışın hesabının sorulmayacağı sonucu çıkarılamaz.

Rahmet ile adalet birbirinin zıddı olmak zorunda değildir.

3.4. Risale-i Nur'da rahmetin tecellileri

Bediüzzaman rahmeti özellikle rızıklandırma, hayatın yaratılması, şefkat ve nimetler açısından tefekkür eder.

Bir kuşun beslenmesi, bir bebeğin gelişmesi, tohumların filizlenmesi ve canlıların hayatını sürdürebilmesi bu açıdan düşünülür.

Bu olayların biyolojik ve fiziksel mekanizmaları vardır.

Risale-i Nur'da ise bütün bu mekanizmalar, Allah'ın yaratması ve rahmetinin eserleri olarak yorumlanır.

Burada önemli olan, tabiatta gözlenen olayların bilimsel açıklamalarını inkâr etmek değildir.

Asıl mesele, yaratılış üzerinde düşünerek Allah'ın isimlerini tanımaya çalışmaktır.

3.5. Rahmet neden şuunât bahislerinde önemlidir?

Bediüzzaman, Otuz İkinci Söz'de merhamet eden bir insanın, merhamet ettiği kimsenin mutluluğundan duyduğu sevinci temsil olarak kullanır.

Bir insan bir başkasının ihtiyacını giderdiğinde bundan memnuniyet duyabilir.

Bir anne çocuğunun mutlu olmasından sevinç duyabilir.

Fakat Allah hakkında böyle bir ihtiyaçtan doğan sevinç tasavvur edilmez.

Bediüzzaman bu temsilden hareketle Allah'ın rahmeti ve ihsanıyla ilgili, O'na layık çok yüce mukaddes anlamlardan söz eder.

Bu anlamların insan duygularının aynısı olmadığını özellikle vurgular.

Risale-i Nur Külliyatı

4. Bölüm: Lezzet-i Kudsiye — Allah'a Nispet Edilen Mukaddes Lezzet Ne Demektir?

Bu konu çok hassastır. Çünkü günlük dilde lezzet kelimesi insanın haz duyması, hoşlanması ve bir ihtiyacının giderilmesi gibi anlamlarda kullanılır.

İnsan yemek yerken lezzet alır.

Susadığında su içmekten hoşlanır.

Bir başarı kazandığında sevinir.

Fakat bunların hepsi yaratılmış insanın bedenine, ruhuna ve psikolojik yapısına bağlı hâllerdir.

Lezzet-i kudsiye tabiri, Allah'ın yemek, içmek veya bir ihtiyacını gidermek gibi bedensel hazlar yaşadığı anlamına gelmez.

4.1. Bediüzzaman neden böyle bir tabir kullanır?

Otuz İkinci Söz'ün Dördüncü Remiz'inde Bediüzzaman, kerem ve şefkat gibi güzel vasıflardan hareketle bu konuyu açıklamaya çalışır.

Bir insanın başkasına iyilik yapmaktan duyduğu memnuniyetin, yalnızca başkalarından üstün görünmekle ilgili olmadığını anlatır.

İyilik gören kişinin mutluluğu da iyilik yapan kimse için bir sevinç vesilesi olabilir.

Bediüzzaman bu insanî örneği, Allah'a ait mukaddes şuunâtı düşünmeye yardımcı olan bir temsil olarak kullanır.

Fakat hemen ardından Allah'a nispet edilen bu hakikatlerin insanın yaşadığı sevinç ve lezzetten sonsuz derecede üstün ve münezzeh olduğunu belirtir.

okuv2.risale.online

4.2. Burada ne anlaşılmalıdır?

Üç temel ayrım yapmalıyız.

Birincisi: İnsanî lezzet yaratılmıştır.

İnsanın lezzet duyması biyolojik, zihinsel ve duygusal süreçlerle ilişkilidir.

İkincisi: Allah hiçbir şeye muhtaç değildir.

Allah'ın yaratması ve ihsanda bulunması, bir ihtiyacını karşılamak için gerçekleşmez.

Üçüncüsü: Mukaddes lezzetin mahiyeti bilinmez.

Bediüzzaman'ın kullandığı bu ifade, Allah hakkında bildiğimiz insanî hazların büyütülerek O'na nispet edilmesi değildir.

Allah'a layık, mahiyetini bütünüyle bilemediğimiz yüce anlamları açıklamaya yönelik ihtiyatlı bir tabirdir.

Dolayısıyla lezzet-i kudsiye, akaid kitaplarında ilim veya kudret gibi üzerinde ittifak edilmiş müstakil bir sıfat adı olarak sunulmamalıdır.

4.3. Bir ikram örneği

Bir insanın yoksul kişilere yemek hazırladığını düşünelim.

Yemeği yiyenlerin memnuniyetini gördüğünde sevinir.

Bu sevinç yalnızca kendisinin yemek yemesinden kaynaklanmaz.

Başkalarına faydalı olmaktan duyduğu memnuniyetle ilgilidir.

Risale-i Nur bu örnekten hareketle Allah'ın ihsanı ve rahmetine dair çok daha yüce anlamları düşündürür.

Fakat temsilin bittiği yeri bilmeliyiz.

İnsan bir başkasının memnuniyetini gördükten sonra sevinç yaşayabilir.

Allah ise sonradan öğrenmez; yaratılmışlara benzer psikolojik değişimlere muhtaç değildir.

Bu yüzden temsilin amacı Allah'ın iç dünyasını tarif etmek değil, insanın alışık olduğu sınırlı kavramlardan hareketle ilâhî kemal hakkında düşünmesine yardımcı olmaktır.

5. Bölüm: Ferah-ı Münezzeh ve Mesruriyet-i Kudsiye

Bediüzzaman'ın kullandığı diğer iki önemli tabir şunlardır:

Ferah-ı münezzeh: Allah'a layık, yaratılmışların ferahına benzemeyen mukaddes ferah anlamı.

Mesruriyet-i kudsiye: Allah'a layık, insanın sevincine benzemeyen mukaddes mesruriyet anlamı.

Bu tabirler çok dikkatli anlaşılmalıdır.

5.1. İnsan neden sevinir?

İnsanın sevinmesi çeşitli sebeplerle gerçekleşir.

Kaybettiği bir şeyi bulabilir.

Bir hastalıktan iyileşebilir.

Beklediği güzel bir haber gelebilir.

Sevdiği bir insanla buluşabilir.

Bir işte başarılı olabilir.

Bütün bu durumlarda insanın önceki hâliyle sonraki hâli arasında bir değişim vardır.

Fakat Allah değişen psikolojik hâllere sahip bir varlık olarak düşünülmez.

O'nun ilmi sonsuzdur.

O'nun kudreti sonsuzdur.

O'nun kemalinde eksilme veya artma söz konusu değildir.

5.2. Bediüzzaman'ın sanatkâr temsili

Otuz İkinci Söz'de Bediüzzaman başka bir temsil daha kullanır.

Bir sanatkâr, yaptığı güzel bir eserin amaçlanan şekilde çalıştığını gördüğünde memnun olur.

Bu örnek üzerinden yaratılmışlardaki sanatın, hikmetin ve yaratılış gayelerinin gerçekleşmesi tefekkür edilir.

Ancak Allah'ın yarattığı eserlerin başarılı olup olmayacağını önceden bilmediği veya onları deneyerek öğrendiği düşünülmez.

İnsan sanatkârının bilgisi sınırlıdır.

Allah'ın ilmi ise ezelîdir.

Bu yüzden ferah-ı münezzeh, ilâhî tasarrufları insanın başarıdan sonra yaşadığı heyecan gibi tasvir etmek için kullanılamaz.

Sözler · Risale-i Nur · Şua

5.3. Kâinattaki tesbihat ile ilişkisi

Kur’an'da şöyle buyurulur:

“Yedi gök, yer ve bunların içinde bulunanlar O'nu tesbih eder. O'nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur; fakat siz onların tesbihini anlayamazsınız.” (İsrâ, 17/44, anlam olarak)

Bu ayet, yaratılmış varlıkların Allah'ı tesbih ettiğini bildirir.

Risale-i Nur'da canlıların ve diğer varlıkların kendilerine özgü tesbihleri, yaratılış hikmetleri ve Allah'a kulluk yönleri ele alınır.

Bu bağlamda bütün varlıkların kendi yaratılışlarına uygun vazifeleri ve ilâhî emirlere bağlı oluşları üzerinde düşünülür.

Fakat buradan Allah'ın bu tesbihlere ihtiyaç duyduğu sonucu çıkarılmaz.

Bütün kâinat Allah'ı tesbih etse de etmese de Allah'ın kemalinde hiçbir değişiklik olmaz.

Kur’an'ın ibadet ve tesbihi emretmesi, Allah'ın bunlara muhtaç olmasından değil, kulluğun insan ve diğer varlıklar açısından taşıdığı anlamlardan dolayıdır.

6. Bölüm: Aşk-ı Mukaddes — İlâhî Muhabbeti İnsan Aşkından Ayırmak

Aşk-ı mukaddes, Risale-i Nur'da ilâhî muhabbetin yüceliğini anlatmak için kullanılan tabirler arasındadır.

Ancak burada aşk kelimesi, insanların romantik sevgisi veya yoğun duygusal bağlılığıyla eşit anlamda düşünülmemelidir.

6.1. İnsan aşkının özellikleri

İnsanın aşkında çeşitli hâller bulunabilir.

Özlem duyabilir.

Ayrılıktan üzülebilir.

Kavuşmayı arzulayabilir.

Karşılık görmek isteyebilir.

Kaybetmekten korkabilir.

Bunların hepsi insanın sınırlı ve ihtiyaç sahibi oluşuyla ilişkilidir.

Allah ise korkuya, yalnızlığa, özleme veya herhangi bir eksikliğe muhtaç değildir.

Bu yüzden aşk-ı mukaddes ifadesinin insan aşkıyla aynı mahiyette olduğu söylenemez.

6.2. Allah'ın muhabbeti ile kulların muhabbeti

Kur’an'da Allah'ı seven müminlerin varlığı bildirilir.

Âl-i İmrân suresi 31. ayette Hz. Peygamber'e uymanın Allah sevgisiyle ilişkisi açıklanır.

Mâide suresi 54. ayette ise Allah'ın sevdiği ve Allah'ı seven kullardan söz edilir.

Buna göre muhabbet hem Allah'a nispet edilen bir hakikattir hem de kulların Allah'a yönelişinin önemli bir unsurudur.

Ancak iki taraftaki sevginin mahiyeti aynı değildir.

Kul Allah'ı severken muhtaçtır.

Allah'ın kullarını sevmesi ise O'nun ihtiyaç sahibi olması anlamına gelmez.

6.3. Muhabbetullahın insan hayatındaki sonucu

Allah sevgisi yalnızca duygusal bir heyecan olarak kalmamalıdır.

Bu sevginin ahlâka yansıması gerekir.

Merhametli olmak, adaletli davranmak, emanete riayet etmek, insanlara yardım etmek, haramdan kaçınmak ve ibadet etmek Allah sevgisinin hayata yansımasına örnek olabilir.

Risale-i Nur'da muhabbetullah ile marifetullah arasında kuvvetli bir ilişki bulunur.

İnsan Allah'ın isimlerini tanıdıkça O'na olan sevgisini derinleştirebilir.

Fakat bu sevgi, Allah'ın Zâtını hayalî bir insan suretinde düşünmeye dönüşmemelidir.

7. Bölüm: Rıza-yı İlâhî — Allah'ın Hoşnutluğu

Allah'ın rızası, Kur’an'da açıkça yer alan önemli bir kavramdır.

TEVBE SURESİ · 72. AYETTEN

وَرِضْوَانٌ مِنَ اللّٰهِ اَكْبَرُ

“Allah'ın rızası ise hepsinden büyüktür.”

Bu ayet, cennet nimetleri anlatılırken ilâhî rızanın üstünlüğünü vurgular.

7.1. Rıza neden önemlidir?

İnsan güzel işler yapabilir.

Başkalarına yardım edebilir.

İbadet edebilir.

Hayır ve iyilik faaliyetlerinde bulunabilir.

Fakat bu davranışların manevî yönü niyetle yakından ilişkilidir.

Bir kimse yaptığı iyiliği yalnızca insanların takdirini kazanmak için gerçekleştirebilir.

Başka biri aynı iyiliği Allah'ın rızasını gözeterek yapabilir.

İslâm ahlâkında ihlâs, bu niyet farkıyla yakından ilgilidir.

7.2. Allah'ın rızası sonradan öğrenilen bir memnuniyet midir?

Hayır.

Allah bir kulunun yapacağı davranışı sonradan öğrenmez.

O'nun ilmi ezelîdir.

Allah'ın razı olduğu davranışların zaman içinde gerçekleşmesi, Allah'ın bilgisinde sonradan bir değişiklik meydana geldiği anlamına gelmez.

Bu meselede ilâhî irade, ilim, sevgi ve rıza arasında kelâmî farklı açıklamalar yapılmıştır.

Ancak ortak esas şudur:

Allah'ın rızası insanın değişken ve bilgisizliğe dayanan memnuniyetine benzemez.

7.3. Risale-i Nur'da rıza ve ihlâs

Bediüzzaman'ın Yirmi Birinci Lem'a, İhlâs Risalesi, bu konunun ahlâkî yönünü anlamak açısından önemlidir.

Bu eserde Allah'ın rızasını esas almak, gösterişten kaçınmak ve dinî hizmetlerde samimiyeti korumak üzerinde durulur.

Buradan şu sonuç çıkar:

Allah'ın rızasını arayan insan, yaptığı iyiliğin yalnızca dış görünüşüne değil, niyetine de dikkat etmelidir.

Rıza-yı İlâhî, marifetullahın ahlâkî hayata yansıyan en önemli hedeflerinden biridir.

8. Bölüm: Cemâl-i İlâhî — Allah'ın Sonsuz Güzelliği

Cemal, güzellik anlamına gelir.

Risale-i Nur'da Allah'ın cemali, yaratılmışlarda görülen güzelliklerden hareketle tefekkür edilen önemli bir hakikattir.

8.1. Güzelliğin iki yönü

Birincisi yaratılmışların güzelliğidir.

Bir çiçeğin renkleri, bir insanın güzel ahlâkı, bir manzaranın estetik görünümü veya bir sanat eserinin incelikleri buna örnek olabilir.

İkincisi ise Allah'ın Zâtına layık olan ilâhî cemaldir.

Bu iki güzellik aynı mahiyette değildir.

Allah'ın cemali, yaratılmış güzelliklerin toplamı olarak düşünülemez.

8.2. Allah güzeldir

Sahîh-i Müslim'de rivayet edilen hadiste Hz. Peygamber (asm) şöyle buyurur:

“Allah güzeldir, güzelliği sever.”

Kaynak: Sahîh-i Müslim, 91.

Bu hadis, güzellik ile ilâhî muhabbet arasında bir ilişki bulunduğunu bildirir.

Ancak güzelliğin yalnızca dış görünüşe indirgenmemesi gerekir.

İnsanın güzel ahlâkı, temizliği, doğruluğu ve davranışlarındaki ölçülülük de güzellikle ilişkilidir.

8.3. Risale-i Nur'da cemalin tecellileri

Bediüzzaman, Otuz İkinci Söz'de Allah'ın cemali ile yaratılmışların güzelliği üzerinde derinlemesine durur.

Bir çiçek güzeldir fakat solabilir.

Bir manzara güzeldir fakat değişebilir.

Bir insanın gençliği güzeldir fakat zamanla geçer.

Bunlar yaratılmış güzelliklerdir.

Risale-i Nur'un bakışıyla bu güzellikler Allah'ın Cemîl ismini tanımaya vesile olur.

Ancak güzelliklerin geçici olması, Allah'ın cemalinin geçici olduğu anlamına gelmez.

Bâkî olan Allah'ın cemali yaratılmışların güzelliği gibi zamanın etkisiyle eksilmez.

9. Bölüm: Celâl-i İlâhî — Allah'ın Azameti ve Mutlak Hâkimiyeti

Celal; büyüklük, azamet, izzet ve yücelikle ilişkili bir kavramdır.

Kur’an'da Allah, Zü'l-Celâli ve'l-İkrâm olarak tanıtılır.

Bu ifade, Allah'ın yüceliği ve ihsanıyla ilgilidir.

9.1. Cemal ile celal arasındaki fark

Cemal yönü

Celal yönü

Güzellik

Azamet

Rahmet

Mutlak hâkimiyet

Lütuf

İzzet

İhsan

Kudret

Kerem

Kibriyâ

Bu ayrım öğretici bir tasniftir. Bir ilâhî isim yalnızca tek bir sütuna hapsedilemez.

Allah'ın rahmeti de kudreti de aynı Zâtın kemalidir.

9.2. Celalin şuunâtla ilişkisi

Allah'ın celalini düşünürken O'nun hiçbir yaratılmışa muhtaç olmadığını hatırlamalıyız.

Bütün varlıklar Allah'ın yaratmasına muhtaçtır.

Fakat Allah hiçbir varlığın yardımına, desteğine veya övgüsüne ihtiyaç duymaz.

Bu bakımdan ilâhî celal, insan hükümdarlarının gücüyle kıyaslanamaz.

Bir hükümdarın otoritesi askerlerine, ekonomik kaynaklara ve çeşitli şartlara bağlı olabilir.

Allah'ın hâkimiyeti ise böyle sınırlara bağlı değildir.

9.3. Celal ve rahmet çelişir mi?

Hayır.

Allah hem Rahmân ve Rahîm'dir hem de Adl ve Aziz'dir.

Merhamet ile adalet birbirini zorunlu olarak dışlamaz.

Ancak insan belirli bir olayda rahmetin, adaletin ve hikmetin bütün yönlerini her zaman kavrayamayabilir.

Özellikle musibet ve acı konularında sınırlı bilgimizin farkında olmak önemlidir.

10. Bölüm: Allah'ın Kemali Şuunât, Sıfat ve İsimlerle Nasıl İlişkilidir?

Şimdi önceki makalelerde incelediğimiz bütün kavramları bir araya getirelim.

ZÂT-I AKDES

Tek, ezelî, ebedî, hiçbir şeye muhtaç olmayan Allah

ŞUUNÂT-I ZÂTİYE

İlâhî Zâta layık mukaddes kemal anlamları

SIFÂT-I İLÂHİYE

İlim, irade, kudret, hayat, kelâm ve diğer sıfatlar

ESMÂ-İ HÜSNÂ

Rahmân, Rahîm, Alîm, Kadîr, Hakîm, Cemîl

EF'ÂL-İ İLÂHİYE

Yaratma, yaşatma, rızıklandırma ve yönetme

ÂSÂR VE MASNUAT

Kâinat, canlılar ve diğer yaratılmış eserler

Bu gösterim, Allah'ın iç yapısının veya isim ve sıfatlarının fiziksel sıralaması değildir. Kavramların marifetullah açısından düşünsel ilişkilerini gösterir.

Bu ilişkide en önemli hakikat

Yaratılmış varlıklar Allah'ın Zâtının bir parçası değildir.

Allah'ın isimleri birbirinden bağımsız ilâhlar değildir.

Allah'ın sıfatları sonradan kazanılmış nitelikler değildir.

Şuunât-ı Zâtiye ise insanın ruh hâlleriyle aynı mahiyette değildir.

Bütün bu kavramlar bizi tek olan Allah'ı tanımaya yönlendirir.

11. Bölüm: Şuunât-ı Zâtiye'nin İnsana Verdiği Manevî Dersler

Birinci ders: Allah'a ihtiyaç isnat etmemek

Allah'ın yaratması bir ihtiyaçtan kaynaklanmaz.

İnsan bir şeyi kendi eksikliğini gidermek için yapabilir.

Allah hakkında böyle bir eksiklik düşünülemez.

İkinci ders: İlâhî muhabbeti küçümsememek

Allah'ın kullarını sevdiğini bildiren ayetler, dinî hayatın önemli bir parçasıdır.

Allah'ın sevgisini yalnızca insanların sevgisi gibi düşünmek yanlış olduğu kadar Kur’an'ın bu konudaki ifadelerini yok saymak da doğru değildir.

Üçüncü ders: Rahmeti adaletten ayırmamak

Allah'ın rahmeti sonsuzdur.

Fakat bu, insanın yaptığı kötülüklerin hiçbir ahlâkî karşılığı olmayacağı anlamına gelmez.

İlâhî rahmet, adalet ve hikmet birlikte düşünülmelidir.

Dördüncü ders: İhlâsı esas almak

Allah'ın rızasını arayan insan, davranışlarının niyet yönüne önem verir.

Yardım ederken gösterişten, ibadet ederken riyadan, iyilik yaparken kibirden kaçınmaya çalışır.

Beşinci ders: Allah'ın Zâtını hayalî biçimde tasvir etmemek

Allah'ın muhabbeti, cemali ve mukaddes şuunâtı üzerine tefekkür etmek, O'nun Zâtını zihinde insan suretine dönüştürmek değildir.

İnsan Allah'ı tanıyabilir; fakat O'nun Zâtını ve sıfatlarının bütün mahiyetini kuşatamaz.

12. Bölüm: Bediüzzaman'ın Şuunât Bahsindeki Özel İhtiyatı

Otuz İkinci Söz'ün Dördüncü Remiz'inde çok dikkat çekici bir nokta vardır.

Bediüzzaman, Allah'a layık şuunâtı anlatırken insanın bildiği kelimelerin yetersizliğine özellikle dikkat çeker.

Mukaddes lezzet, ferah ve mesruriyet gibi ifadeleri kullanmakla birlikte bunların yaratılmışlardaki karşılıklarından sonsuz derecede farklı olduğunu belirtir.

Ayrıca şer'î izin bulunmayan kavramlarla Allah hakkında sınırsız konuşmaktan kaçınır.

Risale-i Nur Külliyatı+1

Bu ihtiyat, aslında bütün makalenin en önemli derslerinden biridir.

Allah hakkında bilgi edinirken vahyin bildirdikleri esas alınmalıdır.

İnsan aklı bu bilgiler üzerinde düşünebilir, anlamaya çalışabilir ve temsillerden yararlanabilir.

Fakat akıl kendi tasavvurlarını kesin gaybî hakikatler gibi ileri süremez.

Özellikle “Allah ne hisseder?”, “Allah hangi duyguyu nasıl yaşar?” veya “Allah'ın iç dünyası nasıldır?” gibi sorulara insan psikolojisinden hareketle kesin cevaplar vermek doğru değildir.

Allah'ın Zâtına layık hakikatleri kabul etmek başka, onların mahiyetini bütünüyle bildiğimizi iddia etmek başkadır.

Sonuç: Marifetullahın En Yüksek Mertebelerinde Tenzih

Risale-i Nur'daki şuunât-ı zâtiye bahisleri, Allah'ın rahmet, muhabbet, cemal ve kemalini daha derin tefekkür etmeye yöneltir.

Ancak tefekkür derinleştikçe insanın bilgi sınırlarını da daha iyi kavraması gerekir.

Allah'ın rahmetine iman ederiz; fakat rahmetini insanın acıma duygusuyla aynı görmeyiz.

Allah'ın muhabbetine iman ederiz; fakat sevgisini ihtiyaç ve özlemle açıklamayız.

Allah'ın rızasını ararız; fakat rızasını sonradan öğrenilen bir memnuniyet gibi düşünmeyiz.

Allah'ın cemaline iman ederiz; fakat cemalini yaratılmışların güzelliğiyle ölçmeyiz.

Allah'ın celalini kabul ederiz; fakat azametini fiziksel büyüklüğe indirgemeyiz.

Bediüzzaman'ın mukaddes lezzet, ferah ve mesruriyet gibi tabirlerini de işte bu tenzih çerçevesinde anlamalıyız.

Allah'ın kemali, yaratılmışların kemali gibi sınırlı değildir. Allah'ın Zâtı hiçbir yaratılmışa benzemez. O'nun hiçbir şeye ihtiyacı yoktur; bütün varlıklar ise O'na muhtaçtır.

Marifetullah yolculuğunun temel ölçüsü budur.

Temel kaynaklar

Bu makalenin Risale-i Nur bakımından temel kaynağı, Bediüzzaman Said Nursî'nin Otuz İkinci Söz, İkinci Mevkıf, Üçüncü Maksat, Dördüncü Remiz bölümüdür.

Otuz İkinci Söz — Şuunât-ı İlâhiye'nin ilgili metniRisale-i Nur — Otuz İkinci Söz'ün tamamı

Kur’an'dan özellikle Şûrâ 42/11, Mâide 5/54, A'râf 7/156, Âl-i İmrân 3/31, Tevbe 9/72, İsrâ 17/44 ve Rahmân 55/27 ayetleri esas alınmıştır. Sahih hadislerden Allah'ın rahmeti ve güzelliğiyle ilgili rivayetlere başvurulmuştur.

Metodoloji notu: “Lezzet-i kudsiye”, “aşk-ı mukaddes” ve benzeri tabirler Risale-i Nur'daki özel tefekkür diline aittir. Bunların hepsi Kur’an'da bağımsız isim veya kelâm ilminde üzerinde ittifak edilmiş sıfatlar olarak geçmez. Makalede doğrudan dinî bildirimler, kelâmî yorumlar ve Risale-i Nur merkezli tefekkürî açıklamalar ayrı tutulmuştur.

 

Yorumlar:

Yorum Yazabilirsiniz.

Mail adresiniz gizli kalacaktır. Lütfen bütün alanları doldurun. *


Benzer Bloglar

ALLAH’A İMAN
  • Salih Avcı
  • 20.02.2023
ALLAH’A İMAN
24 Altın
  • Salih Avcı
  • 21.02.2023
24 Altın
Allah Marifeti
  • Salih Avcı
  • 21.02.2023
Allah Marifeti
Deprem hutbesi
  • Salih Avcı
  • 22.02.2023
Deprem hutbesi
Büyük Günahlardan Kaçınma
  • Salih Avcı
  • 22.02.2023
Büyük Günahlardan Kaçınma
Küll Cüz Kavramları
  • Salih Avcı
  • 15.12.2024
Küll Cüz Kavramları
ENE ÜZERİNE
  • Salih Avcı
  • 15.12.2024
ENE ÜZERİNE
Meleklere İman
  • Salih Avcı
  • 16.12.2024
Meleklere İman
Hakikatli Bir Hatıra
  • Salih Avcı
  • 22.02.2025
Hakikatli Bir Hatıra
KADERE BİR DE BÖYLE BAK
  • Salih Avcı
  • 16.05.2025
KADERE BİR DE BÖYLE BAK
KADERE İMAN İZAHI
  • Salih Avcı
  • 09.08.2025
KADERE İMAN İZAHI
 TEVEKKÜL
  • Salih Avcı
  • 10.08.2025
TEVEKKÜL
Hırs ve Azim
  • Salih Avcı
  • 10.08.2025
Hırs ve Azim
Hastalar için Manevi Reçete
  • Salih Avcı
  • 30.11.2025
Hastalar için Manevi Reçete
Kamil Mürşid
  • Salih Avcı
  • 20.01.2026
Kamil Mürşid
Çocuğu Vefat Edenen Teselli
  • Salih Avcı
  • 22.05.2026
Çocuğu Vefat Edenen Teselli
Aklın Mertebeleri
  • Salih Avcı
  • 04.08.2026
Aklın Mertebeleri
Dinin Direği Namaz
  • Salih Avcı
  • 10.08.2026
Dinin Direği Namaz
Tevhid Ehadiyet Vahdaniyet
  • Salih Avcı
  • 11.08.2026
Tevhid Ehadiyet Vahdaniyet
İnsan Kimdir?
  • Salih Avcı
  • 11.08.2026
İnsan Kimdir?
Vesvese Takıntı
  • Salih Avcı
  • 12.08.2026
Vesvese Takıntı
Besmelenin Büyük Sırrı
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Besmelenin Büyük Sırrı
Gerçek Mutluluğun Sırrı
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Gerçek Mutluluğun Sırrı
Nefis Terbiyesi
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Nefis Terbiyesi
Gıybet
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Gıybet
Riba Nedir?
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Riba Nedir?
Zekat ve İnfak
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Zekat ve İnfak
İhlas
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
İhlas
Mehdiyet
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Mehdiyet
Kainat Ağacı ve İnsan
  • Salih Avcı
  • 16.08.2026
Kainat Ağacı ve İnsan
Anne Baba Hakkı
  • Salih Avcı
  • 17.08.2026
Anne Baba Hakkı
Gençlik Rehberi
  • Salih Avcı
  • 17.08.2026
Gençlik Rehberi
AKTİF SABIR VE SABR-I CEMÎL
  • Salih Avcı
  • 13.09.2026
AKTİF SABIR VE SABR-I CEMÎL
 BEŞ HİKMETLİ CÜMLE
  • Salih Avcı
  • 23.09.2026
 BEŞ HİKMETLİ CÜMLE
 EL-HAYY
  • Salih Avcı
  • 30.10.2026
EL-HAYY
EL-KAYYÛM
  • Salih Avcı
  • 03.11.2026
EL-KAYYÛM
EL-ALÎM
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
EL-ALÎM
 EL-HAFÎZ
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
EL-HAFÎZ
 ER-REZZÂK
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-REZZÂK
ER-RAHÎM
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-RAHÎM
ER-RAHMÂN
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-RAHMÂN
EL-KADÎR
  • Salih Avcı
  • 09.11.2026
EL-KADÎR
EL-HAKÎM
  • Salih Avcı
  • 09.11.2026
EL-HAKÎM