BEDİÜZZAMAN SAİD NURSÎ’NİN SABIR, SABR-I CEMÎL, TEVEKKÜL VE TESLİMİYET DÜSTURLARINDAN 40 HİKMETLİ DERS

Giriş

İnsan hayatı imtihanlarla doludur.

Hastalık, fakirlik, ölüm, ayrılık, geçim sıkıntısı, borç, başarısızlık, aile problemleri, haksızlık, yalnızlık, korku ve gelecek kaygısı insanın karşılaşabileceği imtihanlardan yalnızca birkaçıdır.

Kur’ân bu hayatın bir imtihan olduğunu açıkça bildirir.

“Andolsun ki sizi biraz korku ve açlıkla; mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle sınayacağız. Sabredenleri müjdele.”

Bakara, 2/155

Fakat İslâm insana sadece:

“Dayan.”

demez.

Kur’ân, sünnet ve Risale-i Nur insana bundan daha derin bir yol öğretir:

Sabret.
Tedbir al.
Dua et.
Çalış.
Tevekkül et.
Teslim ol.
Allah’ın rahmetinden ümidini kesme.

Bediüzzaman Said Nursî’nin eserlerinde sabır; pasif bir bekleyiş değil, imanla güçlenen bir manevî direnç, sebat ve istikamet kuvvetidir.

Aşağıdaki kırk ders, bu hakikati günlük hayata taşımayı amaçlamaktadır.

1. DERS: SABIR BİR İMAN KUVVETİDİR

Sabır yalnızca psikolojik dayanıklılık değildir.

Hakiki sabır insanın:

“Rabbim beni görüyor, biliyor ve benimle beraberdir.”

imanından doğar.

Kur’ân:

“Şüphesiz Allah sabredenlerle beraberdir.”

Bakara, 2/153

buyurur.

Demek sabreden insan kendisini yalnız görmemelidir.

Bir musibet geldiğinde:

“Ben tek başımayım.”

yerine:

“Rabbim beni görüyor.”

demek sabrın ilk basamağıdır.

2. DERS: SABIR ÜÇ ANA SAHADA GÖSTERİLİR

Bediüzzaman sabrı üç temel alanda ele alır:

1. İbadet ve taat üzerinde sabır.

2. Günaha karşı sabır.

3. Musibete karşı sabır.

Bu üçlü tasnif çok önemlidir.

Çünkü sabır sadece hastalık veya ölüm sırasında gerekli değildir.

Namazı devam ettirmek de sabırdır.

Harama bakmamak da sabırdır.

Bir hastalığı imanla karşılamak da sabırdır.

3. DERS: İBADETTE SABIR İSTİKAMETTİR

İbadetin en büyük sırrı devamlılıktır.

Bir insan bir gece uzun uzun ibadet edebilir.

Fakat asıl mesele:

yıllarca namaza devam edebilmektir.

Sabır burada ortaya çıkar.

İnsan bazen yorgundur.

Bazen isteksizdir.

Bazen dünya işleri ağır gelir.

Fakat yine de namaza kalkar.

İşte bu:

taat üzerinde sabırdır.

4. DERS: GÜNAHA KARŞI SABIR TAKVADIR

Nefis bazen harama çağırır.

Göze...

Dile...

Mideye...

Öfkeye...

Şehvete...

Kazanca...

İşte burada sabır:

“Hayır.”

diyebilme kuvvetidir.

Bediüzzaman günaha karşı sabrı takva ile ilişkilendirir.

Demek ki sabır bazen bir şey yapmak değil, yanlış bir şeyi yapmamaktır.

5. DERS: MUSİBETE SABIR TEVEKKÜL VE TESLİMİYETTİR

Bediüzzaman’ın dikkat çektiği üçüncü sabır çeşidi musibete sabırdır.

Bu sabır:

Allah’a güvenmek ve hükmüne teslim olmaktır.

Fakat teslimiyet sebepleri terk etmek değildir.

Hasta olan doktora gider.

Borçlu olan bütçe çıkarır.

İşsiz olan iş arar.

Haksızlığa uğrayan hakkını arar.

Sonra:

“Netice Allah’tandır.”

der.

6. DERS: SABIRSIZLIK KADERİ TENKİDE DÖNÜŞMEMELİDİR

Musibet anında insanın dili çok önemlidir.

Öfke ile:

“Allah bana bunu neden yaptı?”

“Ben bunu hak etmedim.”

gibi sözler söylemek kalbi daha da yaralayabilir.

Bediüzzaman musibete karşı sabırsızlığın, insanı Allah’ın fiillerini ve hikmetini sorgulayan tehlikeli bir ruh hâline sürükleyebileceğini belirtir.

Bu sebeple ilk anda:

dili korumak

çok önemlidir.

7. DERS: SABR-I CEMÎL GÜZEL SABIRDIR

Kur’ân Hz. Yakub’un dilinden şöyle buyurur:

“Artık bana düşen güzel bir sabırdır.”

Yusuf, 12/18

Sabr-ı cemîl:

acıyı inkâr etmeden, Allah’a isyan etmeden sabretmektir.

İnsan üzülür.

Ağlayabilir.

Yardım isteyebilir.

Fakat Allah’ın rahmetinden ümit kesmez.

8. DERS: AĞLAMAK SABIRSIZLIK DEĞİLDİR

Hz. Yakub aleyhisselâm oğlunun ayrılığı sebebiyle çok üzülmüştür.

Fakat şöyle demiştir:

“Ben tasa ve üzüntümü ancak Allah’a arz ederim.”

Yusuf, 12/86

Demek ki:

Allah’a derdini anlatmak sabırsızlık değildir.

Bilakis dua ve kulluktur.

9. DERS: ALLAH’A ŞİKÂYET ETMEKLE ALLAH’I ŞİKÂYET ETMEK FARKLIDIR

Kul:

“Allah’ım çok zorlanıyorum.”

diyebilir.

“Rabbim bana yardım et.”

diyebilir.

“Gücüm tükeniyor.”

diyebilir.

Bu dua olur.

Fakat:

“Allah bana haksızlık yaptı.”

anlamına gelecek sözlerden korunmak gerekir.

Birincisi münacat, ikincisi ise yanlış bir kader anlayışına dönüşebilir.

10. DERS: MUSİBETİN İLK ANI ÇOK ÖNEMLİDİR

Peygamber Efendimiz ﷺ:

“Gerçek sabır musibetin ilk vurduğu andadır.”

buyurmuştur.

Musibetin ilk anında:

öfke,

panik,

isyan,

ağır söz,

yanlış karar

çok kolay ortaya çıkar.

Bu nedenle ilk dakikalarda yapılacak en güzel şeylerden biri:

susmak, dua etmek ve büyük karar vermemektir.

11. DERS: GEÇMİŞİN ACISINI BUGÜNE TAŞIMAMAK GEREKİR

Risale-i Nur’da sabırla ilgili en güçlü psikolojik derslerden biri şudur:

Geçmiş musibetlerin zahmeti geçmiştir.

Fakat insan onları sürekli zihninde yeniden yaşarsa eski acıları bugüne taşır.

Böylece bir musibeti yüz defa yaşamış gibi olur.

Geçmiş için:

“Geçti ve Rabbimin ilminde kaldı.”

diyebilmek büyük bir rahmettir.

12. DERS: GELECEĞİN MUSİBETİNİ BUGÜNDEN TAŞIMAMAK GEREKİR

İnsan bazen hiç yaşanmamış olayların acısını çeker.

“Ya işimi kaybedersem?”

“Ya hasta olursam?”

“Ya param biterse?”

“Ya çocuğuma bir şey olursa?”

Henüz gerçekleşmemiş ihtimalleri bugünden yaşamak sabır kuvvetini tüketir.

Bediüzzaman’ın yaklaşımında sabır kuvvetini geleceğin vehimlerine dağıtmamak gerekir.

13. DERS: BUGÜNÜN YÜKÜNÜ BUGÜN TAŞI

Kendine sor:

“Şu anda gerçekten çözmem gereken problem nedir?”

Bir yıl sonrasını değil.

On yıl sonrasını değil.

Bugünü.

Bu yaklaşım insanın zihnini sakinleştirir.

14. DERS: SABIR KUVVETİNİ DAĞITMA

İnsanın sabır sermayesi sınırlıdır.

Geçmişe pişmanlıkla,

geleceğe korkuyla,

bugüne öfkeyle

dağıtıldığında güç azalır.

Bu nedenle:

Sabrını bugüne topla.

15. DERS: TEVEKKÜL SEBEPLERİ TERK ETMEK DEĞİLDİR

Tevekkül:

işini yapıp Allah’a güvenmektir.

Tarlayı sürmeden mahsul beklemek tevekkül değildir.

Ders çalışmadan başarı beklemek tevekkül değildir.

Tedavi olmadan şifa beklemek de doğru tevekkül anlayışı değildir.

16. DERS: ÖNCE VAZİFE, SONRA NETİCE

Mümin kendisine şu soruyu sorar:

“Benim vazifem nedir?”

Çünkü insan neticeden değil, öncelikle vazifesinden sorumludur.

Çalışmak bizim vazifemizdir.

Başarı Allah’ın takdiridir.

Tedavi bizim vazifemizdir.

Şifa Allah’tandır.

17. DERS: SEBEPLERE BAŞVUR, KALBİNİ SEBEPLERE BAĞLAMA

İslâm sebepleri reddetmez.

Fakat sebepleri bağımsız güç olarak görmeyi de kabul etmez.

Doktor tedavi eder.

Fakat şifa Allah’tandır.

Toprak mahsul verir.

Fakat rızık Allah’tandır.

İnsan çalışır.

Fakat muvaffakiyet Allah’ın ihsanıdır.

18. DERS: ÇALIŞMAK TEVEKKÜLE AYKIRI DEĞİLDİR

Bazıları tevekkülü yanlış anlayıp pasifleşebilir.

Oysa gerçek tevekkül insanı tembelleştirmez.

Aksine:

sorumluluk sahibi yapar.

Çünkü kul:

“Ben üzerime düşeni yapacağım.”

der.

19. DERS: TESLİMİYET YENİLGİ DEĞİLDİR

Teslimiyet:

hayata yenilmek değildir.

Teslimiyet:

Allah’ın hükmünün hikmetsiz olmadığına güvenmektir.

İnsan mücadele eder.

Ama sonuç değişmediğinde kalbini isyana kaptırmaz.

20. DERS: RIZA SABIRDAN DAHA İLERİ BİR MAKAMDIR

Sabır:

“Acı çekiyorum ama isyan etmiyorum.”

der.

Rıza ise:

“Rabbimin takdirinde bilmediğim hikmetler vardır.”

diyebilir.

Her insan hemen rıza makamına ulaşamayabilir.

Fakat sabırla başlanır.

21. DERS: SABIR → TEVEKKÜL → TESLİMİYET → RIZA

Bu manevi yolculuk şöyle düşünülebilir:

Sabır
↓
Tevekkül
↓
Teslimiyet
↓
Rıza

İnsan sabrettikçe Allah’a güveni artar.

Güveni arttıkça teslimiyeti gelişir.

Teslimiyet geliştikçe rıza kapısı açılır.

22. DERS: SABIR DUAYLA BESLENİR

Sabır sadece irade işi değildir.

Kul Allah’tan sabır ister.

Kur’ân duası:

“Rabbimiz! Üzerimize sabır yağdır.”

Bakara, 2/250

İnsan:

“Allah’ım bana sabır ver.”

demekten çekinmemelidir.

23. DERS: NAMAZ SABRIN EN BÜYÜK DESTEKLERİNDENDİR

Kur’ân:

“Sabır ve namazla yardım isteyin.”

buyurur.

Namaz insana:

“Bu dünya geçicidir.”

hakikatini hatırlatır.

Secde insanın kalbindeki yükü hafifletir.

24. DERS: MUSİBETİ EBEDÎ ZANNETME

İnsan sıkıntı içindeyken şöyle hissedebilir:

“Bu hiç bitmeyecek.”

Fakat dünyadaki hemen her hâl geçicidir.

Hastalık geçebilir.

Borç bitebilir.

Acı hafifleyebilir.

Şartlar değişebilir.

Dünya zaten geçicidir.

25. DERS: SABIR ÜMİTSİZLİKLE BAĞDAŞMAZ

Hz. Yakub:

“Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin.”

demiştir.

Yusuf, 12/87

Demek ki sabır:

umutlu bekleyiştir.

26. DERS: SABIR ZULME RAZI OLMAK DEĞİLDİR

Bir insan sana zulmediyorsa hakkını arayabilirsin.

Mahkemeye gidebilirsin.

Kendini koruyabilirsin.

Yardım isteyebilirsin.

Sabır:

haksızlığı kabul etmek değildir.

Sabır, hakkını ararken harama düşmemektir.

27. DERS: SABIR TEMBELLİK DEĞİLDİR

Tembel kişi:

“Nasip değilmiş.”

deyip bırakabilir.

Sabırlı kişi:

“Eksiklerimi düzelteyim ve yeniden deneyim.”

der.

Aktif sabır budur.

28. DERS: BAŞARISIZLIK BİR SON DEĞİLDİR

Bir iş olmadıysa:

“Ben bittim.”

demek yerine:

“Bu sonuç bana ne öğretti?”

diye sormak gerekir.

Sabır hatadan ders çıkarıp yeniden başlamaktır.

29. DERS: HER GECİKME REDDEDİLMEK DEĞİLDİR

İnsan dua eder.

Hemen olmaz.

Tekrar dua eder.

Yine olmaz.

Burada insan:

“Allah duamı kabul etmiyor.”

diye düşünmemelidir.

Bazen cevap gecikir.

Bazen başka şekilde gelir.

Bazen insan için daha hayırlı olan verilir.

30. DERS: MUSİBET GÜNAHLARA KEFARET OLABİLİR

Sahih hadislerde müminin çektiği hastalık, yorgunluk, keder ve hatta diken batması gibi sıkıntıların dahi günahlarına kefaret olabileceği bildirilmiştir.

Bu bakış musibeti sevdirmez.

Fakat ona mana kazandırır.

31. DERS: MUSİBETİN MANASI ONU TAŞIMAYI KOLAYLAŞTIRIR

Anlamsız acı insanı ezer.

Manası olan acı ise taşınabilir hâle gelir.

Mümin:

“Bu imtihanın Rabbimin ilminde bir hikmeti vardır.”

dediğinde acı tamamen bitmese bile kalbi güçlenir.

32. DERS: HER ŞEYİN HİKMETİNİ HEMEN ANLAMAK ZORUNDA DEĞİLİZ

İnsan bazen:

“Bu olay neden oldu?”

sorusunun cevabını yıllarca bulamaz.

Belki dünyada hiç bulamaz.

İman:

“Anlamadığım şey hikmetsiz değildir.”

diyebilmektir.

33. DERS: SABIR İNSANI OLGUNLAŞTIRIR

Rahat zamanlar insanın gerçek karakterini her zaman ortaya çıkarmaz.

Musibet geldiğinde:

iman,

ahlâk,

merhamet,

irade,

tevekkül

daha açık görünür.

Sabır insanı manevi bakımdan olgunlaştırabilir.

34. DERS: KÜÇÜK SIKINTILARDA SABIR ANTRENMANI YAP

Büyük musibet geldiğinde bir anda sabırlı olmak zor olabilir.

Sabır günlük hayatta öğrenilir.

Trafikte...

Sırada...

Aile içinde...

İşte...

Beklerken...

Öfkelenirken...

Küçük sabırlar büyük sabırlara hazırlıktır.

35. DERS: ÖFKE ANINDA SUSMAK DA SABIRDIR

İnsan öfkelendiğinde verdiği zararı sonradan düzeltemeyebilir.

Bir söz...

Bir hakaret...

Bir mesaj...

Bir karar...

Hayatı değiştirebilir.

Bu nedenle aktif sabır bazen:

konuşmamaktır.

36. DERS: SABIRDA İSTİMRAR ESASTIR

Sabır bir defalık davranış değildir.

Bir hastalık aylarca sürebilir.

Bir borç yıllarca ödenebilir.

Bir eğitim uzun zaman alabilir.

Burada sabır:

doğru davranışı tekrar tekrar sürdürebilmektir.

37. DERS: YARDIM İSTEMEK SABIRSIZLIK DEĞİLDİR

Doktordan yardım istemek...

Aileden destek istemek...

Bir uzmana danışmak...

Bir âlime soru sormak...

Dosttan destek istemek...

Bunların hiçbiri sabra aykırı değildir.

Bazen yardım istemek zaten aktif sabrın bir gereğidir.

38. DERS: KALBİNİ NETİCEYE DEĞİL RABBİNE BAĞLA

İnsan bazen şöyle düşünür:

“Bu iş olursa mutlu olurum.”

“Bu kişi geri gelirse huzurlu olurum.”

“Şu parayı kazanırsam rahatlarım.”

Kalp bütün huzurunu tek sonuca bağladığında kırılgan hâle gelir.

Mümin:

“Huzurumun asıl kaynağı Rabbimdir.”

demeyi öğrenmelidir.

39. DERS: SABR-I CEMÎLİN EN GÜZEL ÖZETİ

Sabr-ı cemîl:

Acıyı inkâr etmeden,
ümidi kaybetmeden,
Allah’a isyan etmeden,
vazifeyi terk etmeden,
duayı bırakmadan,
sebeplere sarılarak,
neticeyi Allah’a teslim ederek yaşamaktır.

40. DERS: MÜMİNİN HAYAT FORMÜLÜ

Sabır ve tevekkül bütün hayatı kuşatan bir yol haritasına dönüştürülebilir:

SIKINTI GELDİĞİNDE:

1. Dur.

Hemen tepki verme.

2. Dilini koru.

İsyan ve ağır sözlerden sakın.

3. Allah’a yönel.

“İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn.”

4. Namaz ve dua ile yardım iste.

5. Problemi gerçekçi biçimde değerlendir.

6. Değiştirebileceğin kısmı belirle.

7. Tedbir al.

8. Çalış.

9. Sabret ve sebat et.

10. Sonucu Allah’a teslim et.

SABR-I CEMÎL İÇİN GÜNLÜK UYGULAMA

Her sabah şu dört cümleyi kendine hatırlatabilirsin:

Bugün üzerime düşeni yapacağım.

Geçmişin yükünü yeniden taşımayacağım.

Geleceğin korkusunu bugünden yaşamayacağım.

Neticeyi Rabbime bırakacağım.

Akşam olduğunda da kendine sor:

Bugün vazifemi yaptım mı?

Eğer yaptıysan huzur bul.

Netice istediğin gibi olmadıysa:

“Ben çalıştım; hüküm Allah’ındır.”

de.

SABIR VE TEVEKKÜL DUASI

Allah’ım!

Bize sabr-ı cemîl ihsan eyle.

Musibetler karşısında kalbimizi isyandan muhafaza eyle.

Geçmişin acılarını bugüne, geleceğin korkularını da şimdiki zamanımıza taşımaktan bizi koru.

Üzerimize düşen vazifeleri hakkıyla yerine getirebilmeyi nasip eyle.

Sebeplere başvurmayı fakat kalbimizi sebeplere bağlamamayı öğret.

Bizi tembellikten, ümitsizlikten, acelecilikten ve yanlış tevekkül anlayışından muhafaza eyle.

Hastalıkta şifa arayan, fakirlikte helâl çalışan, musibette dua eden, bollukta şükreden, darlıkta sabreden kullarından eyle.

Kalbimize tevekkül, ruhumuza teslimiyet, kaderine karşı rıza ihsan eyle.

Bize taşıyamayacağımız yükleri yükleme.

İmtihanlarımızı imanımızın kuvvetlenmesine, günahlarımızın affına ve Sana yakınlaşmamıza vesile eyle.

Âmin.

SONUÇ

Bediüzzaman Said Nursî’nin sabır anlayışında insan pasif değildir.

Bilakis mümin:

çalışır,

tedbir alır,

dua eder,

haramdan sakınır,

ibadette sebat eder,

musibet karşısında dayanır,

Allah’a güvenir,

neticeyi O’na bırakır.

Risale-i Nur’un sabır dersleri özellikle şu hakikati öğretir:

İnsan vazifesini yapar; neticeyi yaratmak Allah’a aittir.

Bu hakikat anlaşıldığında insanın omuzlarından çok ağır bir yük kalkar.

Çünkü artık insan:

“Her şeyi ben halletmek zorundayım.”

demez.

Şöyle der:

“Ben kulum. Vazifemi yaparım. Rabbime dua ederim. Sebeplere başvururum. Sabrederim. Sonra neticeyi Allah’a bırakırım.”

İşte sabr-ı cemîl budur.

İşte tevekkül budur.

İşte teslimiyet budur.

Ve bu yolun sonunda insanın kalbi şu hakikate yaklaşır:

“Allah bana yeter. O ne güzel vekildir.”