Sabır, Sebat ve Kararlılık Bakımından Hz. Peygamber’in (Aleyhissalâtü Vesselâm) Hayatından Hikmetli Dersler

Giriş: Sabır Sadece Beklemek Değil, İstikameti Korumaktır

Hz. Muhammed’in (aleyhissalâtü vesselâm) hayatı incelendiğinde onun en belirgin ahlâkî özelliklerinden birinin sabır, sebat ve kararlılık olduğu görülür. O; yetimlikten fakirliğe, yakınlarını kaybetmekten toplumunun ağır baskılarına, hicretten savaşlara, iftiralardan ihanetlere kadar çok farklı imtihanlarla karşılaşmış; fakat hiçbirinde Allah’a kulluk çizgisinden ayrılmamıştır.

Onun sabrı pasif bir bekleyiş değildir. Aksine sabır; doğru bildiği yolda Allah’a güvenerek çalışmaya devam etmek, zorluk karşısında vazgeçmemek, öfke anında ölçüyü kaybetmemek ve netice geciktiğinde ümitsizliğe düşmemektir.

Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:

“Sabret! Senin sabrın ancak Allah’ın yardımı iledir.”
(Nahl, 16/127)

Başka bir âyette:

“Öyleyse azim sahibi peygamberlerin sabrettiği gibi sen de sabret.”
(Ahkâf, 46/35)

Bu sebeple Hz. Peygamber’in hayatını yalnızca tarihî hadiseler şeklinde değil, insanın hayat yolculuğunda karşılaşacağı sıkıntılara nasıl dayanacağını öğreten büyük bir sabır ve sebat mektebi olarak okumak gerekir.

1. Çocukluk Yılları: Hayata Kayıplarla Başlamak

Hz. Peygamber (aleyhissalâtü vesselâm) daha dünyaya gelmeden babası Abdullah’ı kaybetti. Yaklaşık altı yaşında annesi Âmine vefat etti. Ardından kendisini himaye eden dedesi Abdülmuttalib’i de kaybetti.

Böylece çocukluk döneminin önemli bir kısmını yetim olarak geçirdi.

Kur’ân ona bu geçmişini hatırlatır:

“O seni yetim bulup barındırmadı mı?”
(Duhâ, 93/6)

Bu ifade aynı zamanda önemli bir hakikati öğretir:

İnsanın hayatının zor başlaması, hayatının kötü biteceği anlamına gelmez.

Yetim bir çocuk, Allah’ın terbiyesi altında bütün insanlığa rahmet olacak bir peygamber hâline gelebilir.

Hikmetli ders

İnsanın geçmişindeki acılar geleceğinin kaderini belirlemek zorunda değildir.

Çocuklukta yaşanan yokluklar, ailevi sıkıntılar, ekonomik problemler veya kayıplar insanın bütün hayatını karanlığa mahkûm etmez.

Resûlullah’ın hayatı bize şunu öğretir:

Geçmişimiz başlangıç noktamızdır; sonumuz değildir.

2. Kırk Yaşında Başlayan Büyük Mücadele

Hz. Peygamber’e kırk yaşında vahiy geldiğinde Mekke toplumunun inançlarını, ekonomik menfaatlerini ve sosyal alışkanlıklarını sorgulayan büyük bir hakikat mücadelesi başladı.

İlk yıllarda Müslümanların sayısı oldukça azdı.

Fakat Resûlullah (aleyhissalâtü vesselâm) başarıyı sadece sayı ile değerlendirmedi.

Çünkü peygamberlik vazifesinin ölçüsü:

“Kaç kişi beni kabul etti?”

değil;

“Allah’ın bana verdiği vazifeyi hakkıyla yerine getiriyor muyum?”

sorusuydu.

Bu nokta insan hayatında çok önemlidir.

İnsan bazen doğru bir işe başlar fakat hemen netice alamaz. Çevresinden destek göremez. Hatta eleştirilir.

Burada peygamberî ölçü şudur:

Doğru olduğuna inandığın şeyde netice gecikti diye hakikatten vazgeçme.

3. Mekke Baskıları Karşısında Sebat

Müşrikler İslâm’ın yayılmasını önlemek için Hz. Peygamber’e ve Müslümanlara çeşitli baskılar uyguladılar.

Alay ettiler.

Hakaret ettiler.

Yalanladılar.

Mecnun, şair ve sihirbaz gibi ithamlarda bulundular.

Müslümanlara ekonomik ve sosyal baskılar uyguladılar.

Bazı sahâbîlere ağır işkenceler yaptılar.

Bütün bunlara rağmen Resûlullah tebliğ vazifesinden vazgeçmedi.

Kur’ân ona:

“Emrolunduğun gibi dosdoğru ol.”
(Hûd, 11/112)

buyuruyordu.

Burada sabrın daha derin bir anlamı ortaya çıkar:

Sabır sadece acıya dayanmak değil, baskı altında karakterini koruyabilmektir.

İnsan bazen sıkıntıya dayanabilir fakat prensiplerinden taviz verebilir.

Peygamberî sabır ise hem sıkıntıya dayanmak hem de istikameti muhafaza etmektir.

4. Teklifler Karşısında Davadan Vazgeçmemesi

Mekke ileri gelenleri Resûlullah’ı davasından vazgeçirmek için çeşitli yollar denediler. Servet, makam ve toplum içindeki nüfuz gibi dünyevî imkânlar üzerinden uzlaşma yolları aradılar.

Fakat Resûlullah’ın gayesi şahsî iktidar, servet veya şöhret değildi.

Onun davası Allah’ın rızasına dayanıyordu.

Buradan önemli bir kararlılık prensibi çıkar:

Bir insanın gayesi ne kadar yüksekse, küçük menfaatler karşısındaki dayanıklılığı da o kadar güçlü olur.

Para için çalışan insan daha büyük para görünce yön değiştirebilir.

Makam için çalışan daha yüksek makam karşısında taviz verebilir.

Şöhret için çalışan alkışın yönüne göre hareket edebilir.

Fakat Allah rızasını esas alan insanın ölçüsü değişmez.

5. Ebû Tâlib ve Hz. Hatice’nin Vefatı: Hüzün Yılı

Peygamberliğin Mekke döneminde Resûlullah iki büyük destekçisini kısa aralıklarla kaybetti.

Bunlardan biri kendisini Mekke toplumunun saldırılarına karşı koruyan amcası Ebû Tâlib, diğeri ise hayatının en büyük manevî destekçilerinden Hz. Hatice validemizdi.

Bu dönem İslâm tarihinde Hüzün Yılı olarak anılmıştır.

Burada çok önemli bir ders vardır:

Peygamber olmak üzülmemek değildir.

Resûlullah da sevdiği insanların kaybından dolayı hüzünlenmiştir.

İslâm insandan duygusuz olmasını istemez.

Sabır:

Acı hissetmemek değil, acının içerisinde Allah’a isyan etmemektir.

İnsan ağlayabilir.

Üzülebilir.

Yalnızlık hissedebilir.

Fakat kalbinde Rabbine karşı itiraz ve ümitsizlik meydana getirmemelidir.

6. Tâif: Sabır ve Merhametin Zirvesi

Resûlullah’ın hayatındaki en çarpıcı sabır hadiselerinden biri Tâif yolculuğudur.

Mekke’de baskılar ağırlaşınca İslâm’ı anlatmak ve destek bulmak ümidiyle Tâif’e gitti.

Fakat beklediği ilgiyi görmedi.

Aksine hakarete uğradı ve şehirden çıkarıldı. Rivayetlerde ayaklarının kanadığına kadar taşlandığı anlatılır.

Böylesine ağır bir muamele karşısında bile onun temel yaklaşımı intikam olmadı.

İşte burada peygamberî sabrın çok yüksek bir seviyesi görülür:

Sana kötülük yapanın yok olmasını değil, hidayetini isteyebilmek.

Bu kolay değildir.

Çünkü insan nefsi:

“Bana bunu yaptıysa cezasını görsün.”

demek ister.

Fakat rahmet peygamberi insanların bugünkü davranışlarından öteye bakarak onların veya nesillerinin gelecekte iman edebileceğini ümit etmiştir.

Büyük ders

Karşındaki insanı sadece bugünkü hâliyle değerlendirme.

Bugün seni anlamayan yarın anlayabilir.

Bugün sana karşı çıkan yarın yanında olabilir.

Bugün yanlış yapan yarın tevbe edebilir.

Bu sebeple insanlara dönüş kapısını tamamen kapatmamak peygamberî ahlâktandır.

7. Boykot Yılları: Toplumsal Sabır

Mekke müşrikleri Müslümanlara ve Hz. Peygamber’i koruyan Hâşimoğullarına yönelik ağır bir sosyal ve ekonomik boykot uyguladılar.

Bu süreç yıllarca sürdü.

Alışveriş ve evlilik gibi sosyal ilişkilerin kesilmesine yönelik kararlar alındı. Müslümanlar ciddi ekonomik sıkıntılar yaşadılar.

Fakat bütün bu baskılar Resûlullah’ın davasından vazgeçmesine sebep olmadı.

Buradan şu ders çıkar:

Bazı problemler birkaç günde çözülmez.

Modern insan hızlı sonuçlara alışmıştır.

Dua eder, hemen karşılığını görmek ister.

Çalışır, hemen başarı bekler.

Bir proje başlatır, kısa sürede büyümesini ister.

Fakat peygamberlerin hayatı bize şunu öğretir:

Büyük neticelerin arkasında çoğu zaman uzun sabır dönemleri vardır.

8. Hicret: Sabır Tedbirsizlik Değildir

Hz. Peygamber’in hicreti sabır anlayışının çok önemli bir yönünü gösterir.

Resûlullah Allah’a tevekkül ediyordu; fakat hicret ederken son derece dikkatli tedbirler aldı.

Yol güzergâhı planlandı.

Rehber kullanıldı.

Gizlilik gözetildi.

Gerekli hazırlıklar yapıldı.

Sevr mağarasında bir süre beklenildi.

Bu olay bize önemli bir denge öğretir:

Tevekkül tedbiri terk etmek değildir.

Peygamberî anlayışta:

Tedbir insandan, netice Allah’tandır.

Dolayısıyla:

“Allah beni korur.”

diyerek tedbirsiz davranmak gerçek tevekkül değildir.

İnsan plan yapmalı, araştırmalı, uzmanına danışmalı ve gerekli önlemleri almalıdır.

Sonra sonucunu Allah’a bırakmalıdır.

9. Sevr Mağarası: Kriz Anında Kalbi Korumak

Hicret sırasında müşrikler Hz. Peygamber ile Hz. Ebû Bekir’in bulunduğu mağaranın yakınına kadar geldiler.

Kur’ân bu hadiseyi anlatırken Resûlullah’ın arkadaşına söylediği şu sözü nakleder:

“Üzülme; Allah bizimle beraberdir.”
(Tevbe, 9/40)

Bu ifade kriz yönetimi açısından da son derece önemlidir.

Resûlullah tehlikeyi inkâr etmiyor.

“Hiçbir şey olmaz.”

demiyor.

Tehlike gerçektir.

Fakat tehlikeden daha büyük bir hakikati hatırlatıyor:

Allah’ın yardım ve inayeti.

Müminin sabrı, problemi yok saymak değildir.

Problem vardır.

Fakat Allah da vardır.

İşte iman, insanın olaylara bakış açısını burada değiştirir.

10. Uhud: Yenilgi Anında Dağılıp Gitmemek

Uhud Gazvesi Müslümanlar için son derece ağır bir imtihan olmuştur.

Birçok sahâbî şehit olmuş, Hz. Hamza şehit edilmiş ve Resûlullah da yaralanmıştır.

Fakat Uhud’un en önemli derslerinden biri şudur:

Bir hata veya mağlubiyet bütün mücadeleyi bitirmez.

İnsan hayatında da Uhudlar vardır.

İşinde başarısız olabilir.

Bir sınavı kaybedebilir.

Ticarette zarar edebilir.

Bir projesi çöker.

Yanlış karar verebilir.

Fakat peygamberî bakış:

“Her şey bitti.”

değil;

“Buradan hangi dersi çıkaracağız?”

sorusudur.

Başarısızlık doğru okunduğunda insanın öğretmeni olabilir.

11. Hendek: Uzun Süreli Krizlerde Sabır

Hendek Gazvesi sırasında Medine büyük bir tehdit altındaydı.

Düşman kuvvetleri güçlüydü.

Hava şartları zordu.

Açlık vardı.

Münafıklar moral bozuyordu.

Fakat Resûlullah sadece emir veren bir lider olarak kenarda durmadı.

Sahâbîlerle birlikte hendek kazdı.

Bu olay liderlik açısından büyük bir prensip ortaya koyar:

Gerçek lider, sıkıntıyı insanlarla paylaşır.

İnsanlara:

“Sabredin.”

deyip kendisi rahat içinde yaşayan kişi ile insanlarla aynı sıkıntıyı paylaşan lider aynı değildir.

Resûlullah’ın liderliği:

Sözle sabır tavsiye eden değil, yaşayarak sabrı öğreten liderliktir.

12. Hudeybiye: Sabır Bazen Geri Adım Gibi Görünebilir

Hudeybiye Antlaşması ilk bakışta bazı Müslümanlara ağır şartlar içeriyor gibi görünmüştü.

Sahâbenin bir kısmı bu şartlardan rahatsız olmuştu.

Fakat Resûlullah daha geniş bir perspektifle hareket etti.

Kur’ân daha sonra Hudeybiye sürecini:

“Şüphesiz biz sana apaçık bir fetih verdik.”
(Fetih, 48/1)

ifadeleriyle değerlendirdi.

Burada çok önemli bir stratejik sabır dersi vardır:

Her geri çekilme yenilgi değildir.

Bazen kısa vadede kayıp gibi görünen bir karar uzun vadede büyük kazançlara kapı açabilir.

Sabırlı insan yalnızca bugünü değil, yarını da düşünür.

13. Mekke’nin Fethi: Güç Eline Geçtiğinde Sabredebilmek

Sabır sadece zayıfken gerekli değildir.

Asıl büyük imtihanlardan biri de insan güç kazandığında ortaya çıkar.

Yıllarca kendisine eziyet eden insanların bulunduğu Mekke, sonunda Hz. Peygamber’in önünde teslim oldu.

Artık güç Müslümanların elindeydi.

İntikam alma imkânı vardı.

Fakat Resûlullah genel olarak af ve merhameti tercih etti.

İşte bu, sabrın en yüksek mertebelerinden biridir:

İntikam almaya gücün yettiği hâlde affedebilmek.

Güçsüz insanın affetmesi bazen mecburiyet olabilir.

Fakat güçlü insanın affetmesi ahlâkî büyüklüktür.

14. Taş Atana Dua, Hakaret Edene Tebliğ

Resûlullah’ın hayatındaki genel çizgi şudur:

Kötülük karşısında hemen kişisel intikam yoluna gitmemiştir.

Çünkü onun temel hedefi:

İnsanları yenmek değil, insanları kazanmaktı.

Bu çok önemli bir peygamberî metottur.

Bir tartışmada:

“Ben nasıl haklı çıkarım?”

yerine:

“Hakikat nasıl ortaya çıkar?”

diye düşünmek gerekir.

Ailede:

“Ben ona haddini bildireyim.”

yerine:

“Bu problemi nasıl düzeltebiliriz?”

demek gerekir.

İşte sabır, ilişkileri koruyan büyük bir ahlâkî güçtür.

15. Sabır ile Sebat Arasındaki Fark

Sabır ve sebat birbirine yakın olmakla birlikte farklı yönlere sahiptir.

Sabır: Zorluklara dayanabilmektir.

Sebat: Doğru yolda devam edebilmektir.

Kararlılık: Hedefe ulaşmak için iradeyi korumaktır.

Bunları şöyle özetleyebiliriz:

Sabır düşmemektir; sebat yürümeye devam etmektir; kararlılık ise nereye yürüdüğünü unutmamaktır.

Resûlullah’ın hayatında bu üçü birlikte görülür.

16. Sabır Pasiflik Değildir

Peygamberî sabır yanlış anlaşılmamalıdır.

Sabır:

Her haksızlığa sessiz kalmak,

tembellik etmek,

plan yapmamak,

çalışmayı bırakmak,

başarısızlığı kader diyerek geçiştirmek

değildir.

Resûlullah’ın hayatında sabır sürekli hareket hâlindedir.

Tebliğ eder.

İnsanlarla görüşür.

Hicret eder.

Tedbir alır.

İstişare eder.

Ordular hazırlar.

Anlaşmalar yapar.

Mektuplar gönderir.

İnsan yetiştirir.

Yani:

Peygamberî sabır = dua + çalışma + tedbir + sebat + tevekkül.

17. Risale-i Nur Perspektifinden Sabır

Risale-i Nur’da sabır önemli bir iman ve kulluk prensibi olarak ele alınır. Özellikle sabır kuvvetinin geçmiş ve geleceğin yükleri altında dağıtılmaması gerektiğine dikkat çekilir.

İnsan çoğu zaman üç ayrı yük taşır:

Geçmişin acıları,

bugünün sıkıntıları,

geleceğin korkuları.

Hâlbuki geçmiş geçmiştir.

Gelecek henüz gelmemiştir.

İnsanın gerçek sorumluluk alanı büyük ölçüde bugündür.

Bu sebeple sabır kuvvetini geçmişin pişmanlıklarına ve geleceğin henüz gerçekleşmemiş korkularına dağıtmak insanı zayıflatır.

Peygamberî hayat bize âdeta şunu öğretir:

Bugünün vazifesini yap; yarının neticesini Allah’a bırak.

18. Üç Çeşit Sabır

İslâmî ahlâk geleneğinde sabır genel olarak üç yönden ele alınabilir:

1. İbadette sabır

Namazı devam ettirmek, kulluğu sürdürmek, iyilikte istikrarlı olmak.

2. Günahlara karşı sabır

Nefsin istediği fakat Allah’ın yasakladığı şeylerden uzak durmak.

3. Musibetlere karşı sabır

Hastalık, ölüm, ekonomik sıkıntı, başarısızlık ve benzeri hadiselerde Allah’a isyan etmemek.

Resûlullah’ın hayatında bu üç sabrın da mükemmel örnekleri vardır.

19. Sabır ile Tevekkül Arasındaki İlişki

Sabır ile tevekkül birbirini tamamlar.

Sabır insana:

“Vazgeçme.”

der.

Tevekkül ise:

“Neticeyi Allah’a bırak.”

der.

İnsan çalışır fakat her şeyi kontrol edemeyeceğini bilir.

Bu anlayış insanı iki hastalıktan korur:

Birincisi tembellik, ikincisi aşırı kaygıdır.

Tembel insan çalışmadan Allah’tan bekler.

Aşırı kaygılı insan ise her neticenin kendi kontrolünde olduğunu zanneder.

Peygamberî denge:

Çalış, tedbir al, dua et, sonra Allah’a tevekkül et.

20. Sabır ile Ümit Arasındaki İlişki

İnsan neden sabreder?

Çünkü gelecekte bir hayır olduğuna inanır.

Ümidini tamamen kaybeden insanın sabretmesi zorlaşır.

Bu nedenle Resûlullah en karanlık dönemlerde bile ümidini kaybetmemiştir.

Mekke’de Müslümanlar azdı.

Fakat tebliğ devam etti.

Tâif reddetti.

Fakat ümit devam etti.

Boykot oldu.

Fakat mücadele devam etti.

Uhud yaşandı.

Fakat İslâm yürüyüşü devam etti.

Hendek geldi.

Fakat teslim olunmadı.

Hudeybiye ağır göründü.

Fakat sabredildi.

Sonunda Mekke fethedildi.

Bu tarihî süreç bize şu büyük hakikati öğretir:

Bir dönemin karanlığı, yolculuğun sonunun da karanlık olacağını göstermez.

21. Sabır ile Dua Arasındaki İlişki

Peygamberî sabır kuru bir irade gücü değildir.

Onun arkasında Allah ile kuvvetli bir bağ vardır.

Namaz, dua, zikir ve tevekkül insanın iç dünyasını güçlendirir.

Kur’ân:

“Sabır ve namazla yardım isteyin.”
(Bakara, 2/45)

buyurur.

İnsan sadece kendi psikolojik gücüne dayanırsa bir noktada tükenebilir.

Fakat mümin:

“Ben yalnız değilim; Rabbim var.”

şuuruyla hareket eder.

Bu sebeple iman sabrın en büyük kaynaklarından biridir.

22. Kararlılık ile İnat Arasındaki Fark

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.

Kararlılık başka, inat başkadır.

Kararlı insan hakikate bağlıdır.

İnatçı insan kendi fikrine bağlıdır.

Kararlı insan gerektiğinde istişare eder.

İnatçı insan kimseyi dinlemez.

Kararlı insan yöntem değiştirebilir.

İnatçı insan yanlış yönteminde bile ısrar eder.

Resûlullah’ın hayatında güçlü bir kararlılık bulunmasına rağmen istişarenin önemli bir yer tutması bu bakımdan dikkat çekicidir.

Dolayısıyla peygamberî sebat:

Hedefte istikrar, yöntemde hikmet ve esnekliktir.

23. Günümüz İnsanına Peygamberî Sabır Modeli

Hz. Peygamber’in hayatındaki sabır anlayışını bugünün hayatına uyguladığımızda şu prensipler ortaya çıkar:

Aile hayatında

Öfke anında hemen karar verme.

İncitici sözlerden kaçın.

Bir problemi tek tartışmayla çözmeye çalışma.

İnsanların değişmesi için zaman tanı.

İş hayatında

Başarısızlığı kişiliğinin yenilgisi sayma.

Hatalardan ders çıkar.

Planını gerektiğinde değiştir fakat doğru hedefinden kolay vazgeçme.

Eğitim hayatında

Bir konuyu anlamadığında:

“Ben yapamıyorum.”

demek yerine:

“Henüz öğrenemedim.”

de.

Ekonomik sıkıntılarda

Paniğe kapılmadan tedbir al.

İsraftan kaçın.

Helâl kazanç yollarını araştır.

Dua ile beraber fiilî gayreti sürdür.

İnsan ilişkilerinde

Her hakarete cevap verme.

Her tartışmayı kazanmak zorunda olmadığını bil.

Bazı durumlarda susmanın mağlubiyet değil, olgunluk olduğunu hatırla.

24. Peygamberî Sabır Formülü

Hz. Peygamber’in hayatından hareketle sabır ve kararlılık için şu zinciri kurabiliriz:

İman → hedef → dua → istişare → tedbir → çalışma → sabır → sebat → tevekkül → neticeyi Allah’a bırakma

Bu zincirde bir halka eksik olduğunda denge bozulabilir.

Sadece dua edip çalışmamak eksiktir.

Sadece çalışıp dua etmemek manevî desteği zayıflatır.

Tedbir alıp tevekkül etmemek kaygıyı artırabilir.

Tevekkül edip tedbir almamak ise tembelliğe dönüşebilir.

Peygamberî hayat bunların tamamını dengeler.

25. En Büyük Ders: Vazifeni Yap, Neticeyi Allah’a Bırak

Resûlullah’ın yirmi üç yıllık peygamberlik hayatına bütünüyle bakıldığında muazzam bir değişim görülür.

İlk yıllarda:

Bir avuç Müslüman vardı.

Sonra baskılar başladı.

İşkenceler yaşandı.

Boykot uygulandı.

Tâif reddetti.

Hicret gerçekleşti.

Savaşlar oldu.

İhanetler yaşandı.

Uhud gibi ağır günlerden geçildi.

Hendek kuşatması yaşandı.

Hudeybiye imzalandı.

Fakat süreç devam etti.

Sonunda Mekke fethedildi ve Arabistan’ın büyük bölümünde İslâm kabul görmeye başladı.

Bütün bunlar kısa sürede gerçekleşmedi.

Yaklaşık yirmi üç yıllık peygamberlik mücadelesinin arkasında olağanüstü bir sabır, sebat, dua, çalışma ve tevekkül bulunmaktadır.

26. Hayatımıza Taşıyabileceğimiz 12 Hikmetli Ders

1. Zor bir başlangıç kötü bir son demek değildir.
   Yetim başlayan bir hayat insanlığa rehber olabilir.

2. Başarı hemen gelmeyebilir.
   Haklı olmak ile hemen kazanmak aynı şey değildir.

3. Sabır pasif bekleyiş değildir.
   Sabır çalışmaya devam etmektir.

4. Her reddedilme yolun sonu değildir.
   Tâif kapanırken Medine açılabilir.

5. Her mağlubiyet nihai yenilgi değildir.
   Uhud’dan sonra mücadele devam etmiştir.

6. Her taviz gibi görünen karar zayıflık değildir.
   Hudeybiye bunun önemli örneklerindendir.

7. Tevekkül tedbirsizlik değildir.
   Hicret son derece dikkatli planlanmıştır.

8. Gerçek lider sıkıntıyı paylaşır.
   Hendek kazılırken Resûlullah sahâbenin yanındadır.

9. Güç sahibi olduğunda ahlâkını korumak büyük sabırdır.
   Mekke’nin fethi bunun en çarpıcı örneklerindendir.

10. İnsanları bugünkü hâlleriyle mahkûm etmemek gerekir.
    Bugünün muhalifi yarının dostu olabilir.

11. Kararlılık inat değildir.
    Hedefte sebat ederken yöntem konusunda istişare ve hikmet gerekir.

12. Mümin vazifesine, Allah’ın rızasına ve doğru sebeplere odaklanır; neticeyi ise Allah’a bırakır.

Sonuç: Peygamberî Hayat Bir Sabır Mektebidir

Hz. Muhammed’in (aleyhissalâtü vesselâm) hayatını sabır ve sebat açısından okuduğumuzda çok büyük bir hakikat ortaya çıkar:

Onun başarısının arkasında yalnızca doğru bir dava değil, o davayı yıllarca taşıyabilecek büyük bir sabır ve kararlılık vardır.

Yetimlik onu yıkmadı.

Fakirlik onu yolundan çevirmedi.

Hakaretler onu susturmadı.

Tâif onu ümitsizliğe düşürmedi.

Boykot onu vazgeçirmedi.

Hicret onu korkutmadı.

Uhud onu dağıtmadı.

Hendek onu teslim olmaya sevk etmedi.

Hudeybiye’de kısa vadeli görüntülere aldanmadı.

Mekke’nin fethinde ise zafer onu kibir ve intikama sürüklemedi.

İşte gerçek sabır budur:

Darlıkta Allah’a güvenmek, bollukta Allah’ı unutmamak; mağlubiyette ümitsizliğe düşmemek, zaferde kibre kapılmamak; insanlar terk ettiğinde vazifeyi terk etmemek ve netice geciktiğinde doğru yoldan dönmemektir.

Peygamberî hayat bize şu güçlü hayat düsturunu öğretmektedir:

Elinden geleni yap.
Tedbirini al.
İstişare et.
Dua et.
Doğru yolda sebat et.
Musibet karşısında sabret.
Başarı gecikince ümitsiz olma.
Başarı gelince kendinden bilme.
Ve sonunda neticeyi Allah’a bırak.

Çünkü mümin açısından asıl başarı yalnızca istediği sonuca ulaşmak değildir.

Asıl başarı, imtihan boyunca istikameti kaybetmeden Allah’ın razı olacağı şekilde yaşayabilmektir.

Bu bakımdan Hz. Peygamber’in (aleyhissalâtü vesselâm) hayatından alınabilecek en özlü derslerden biri şudur:

Sabır yolun yükünü taşır, sebat insanı yolda tutar, kararlılık hedefi korur, tevekkül ise kalbi Allah’a bağlar.