MÜ’MİNÛN SURESİ 11–22. AYETLER

Yaratılıştan Ahirete Günümüze Bakan Hikmetli Dersler

Mü’minûn Suresi'nin ilk on ayetinde kurtuluşa eren müminlerin özellikleri anlatılmıştı: huşûlu namaz, boş işlerden uzak durmak, zekât, iffet, emanete riayet, ahde vefa ve namazları korumak.

11. ayetten itibaren ise bakışımız insanın yaratılışına, ölüm ve dirilişe, gökten indirilen suya, bağ ve bahçelere, zeytin ağacına ve hayvanlardaki nimetlere çevrilir.

Böylece Kur’an insana adeta:

“Kendine bak, yaratılışına bak, gökyüzüne bak, suya bak, toprağa bak, yediğin nimetlere bak ve bütün bunların arkasındaki rahmeti düşün.”

diye seslenir.

11. AYET — EBEDÎ MİRAS: FİRDEVS

الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

“Onlar Firdevs'e vâris olacaklar; orada ebedî kalacaklardır.”

(Mü’minûn, 23/11)

Bir önceki ayette müminlerin “vârisler” olduğu bildirilmişti. 11. ayet bu mirasın ne olduğunu açıklar:

Firdevs.

Dünyadaki bütün mirasların ortak bir özelliği vardır:

Geçicidirler.

İnsan büyük bir servete sahip olabilir fakat onu sonsuza kadar elinde tutamaz.

Evler, arsalar, makamlar ve servetler el değiştirir.

Fakat Kur’an mümine geçici olmayan bir miras gösterir:

Cennet.

Günümüze bakan ders

Dünya için çalışmak yanlış değildir. İslâm insanı çalışmaya, üretmeye ve helâl kazanca teşvik eder.

Problem, dünyanın nihai amaç hâline getirilmesidir.

Mümin dünyayı terk etmez fakat dünyayı ahiretin önüne de geçirmez.

Dünyayı hedef değil, yolculuğun bir menzili olarak görür.

12. AYET — İNSANIN MÜTEVAZI BAŞLANGICI

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

“Andolsun, biz insanı çamurdan süzülmüş bir özden yarattık.”

(Mü’minûn, 23/12)

İnsan bazen makamıyla, servetiyle, güzelliğiyle, bilgisiyle veya gücüyle gururlanabilir.

Kur’an ise insanı başlangıcını düşünmeye çağırır.

Büyük ders: Kibir neden?

İnsan yaratılışını düşündüğünde kibir için fazla bir sebep bulamaz.

Bugün zengin olan yarın fakirleşebilir.

Bugün sağlıklı olan yarın hastalanabilir.

Bugün genç olan yarın yaşlanacaktır.

Kur’an insanı aşağılamak için değil, haddini ve Rabbini bilmesi için yaratılışını hatırlatır.

Gerçek tevazu insanın değersiz olduğunu düşünmesi değildir.

Gerçek tevazu:

Değerinin Allah'ın kendisine verdiği nimetlerden kaynaklandığını bilmesidir.

13. AYET — BİR DAMLADAN İNSANA

ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ

“Sonra onu sağlam bir yerde nutfe hâline getirdik.”

(Mü’minûn, 23/13)

İnsan bugün konuşuyor, düşünüyor, seviyor, öğreniyor, şehirler kuruyor ve dünyayı araştırıyor.

Fakat hayatının başlangıcında son derece küçük bir biyolojik başlangıçtan geçmiştir.

Kur’an insanı kendi yaratılışı üzerinde düşünmeye çağırır.

Hikmetli ders

İnsan kendisini bağımsız ve mutlak güç sahibi sanmamalıdır.

Hayatımızın başlangıcını biz seçmedik.

Anne babamızı biz seçmedik.

Doğacağımız zamanı biz belirlemedik.

Bedenimizi biz yaratmadık.

Kalbimizi biz çalıştırmaya başlamadık.

Bütün bunlar insana:

“Hayat sana verilmiş bir emanettir.”

dersini verir.

14. AYET — YARATILIŞIN SAFHALARI

Bu ayette insanın anne rahmindeki yaratılışının çeşitli aşamaları zikredilir ve ardından:

فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ

“Yaratanların en güzeli olan Allah ne yücedir!”

buyurulur.

(Mü’minûn, 23/14)

Kur’an burada insanı yaratılışının safhaları üzerinde düşünmeye çağırmaktadır.

Bir hücreler topluluğundan son derece karmaşık bir insan bedeninin meydana gelmesi büyük bir tefekkür alanıdır.

Göz...

Kulak...

Kalp...

Beyin...

Sinir sistemi...

Kemikler...

Kaslar...

Damarlar...

Her biri insanın yaratılışındaki olağanüstü düzeni düşünmesine vesile olur.

Günümüz insanına ders

Bilim bize süreçlerin nasıl gerçekleştiğini araştırma imkânı verir.

Kur’an ise insanı bunun yanında daha derin sorular üzerinde düşünmeye çağırır:

Bu hayatın anlamı nedir?

Bu nimetlerin karşılığında sorumluluğumuz nedir?

İnsan niçin yaratılmıştır?

Böylece bilimsel araştırma ile imanî tefekkür birbirinin alternatifi olmak zorunda değildir.

İnsan tabiatı araştırırken aynı zamanda yaratılışın hikmetlerini düşünebilir.

15. AYET — KAÇINILMAZ GERÇEK: ÖLÜM

ثُمَّ إِنَّكُم بَعْدَ ذَٰلِكَ لَمَيِّتُونَ

“Sonra bütün bunların ardından mutlaka öleceksiniz.”

(Mü’minûn, 23/15)

Kur’an insanın yaratılışını anlattıktan hemen sonra ölümden söz eder.

Çünkü doğumla başlayan dünya yolculuğunun sonunda ölüm vardır.

Modern insan çoğu zaman ölüm düşüncesinden kaçmak ister.

Fakat ölümü düşünmemek ölümü ortadan kaldırmaz.

Kur’an'ın ölüm hatırlatması karamsarlık üretmek için değildir.

Aksine insanın hayatını anlamlı yaşamasını sağlar.

Ölümü hatırlayan insan

Kırdığı kalpleri onarmaya çalışır.

Kinini azaltır.

Kibrini sorgular.

Zamanını daha dikkatli kullanır.

İbadetlerini önemser.

Ailesinin kıymetini bilir.

Helâl ve harama daha fazla dikkat eder.

Çünkü bilir:

Bu dünya kalıcı değildir.

16. AYET — ÖLÜM SON DEĞİLDİR

ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

“Sonra kıyamet günü mutlaka diriltileceksiniz.”

(Mü’minûn, 23/16)

İslâm'ın ölüm anlayışında ölüm yok oluş değildir.

Dünya hayatının sona ermesi ve ahiret hayatına geçiştir.

Bu inanç insanın davranışlarına çok önemli bir sorumluluk getirir.

Eğer hayat yalnız dünyadan ibaret olsaydı yapılan birçok iyilik karşılıksız, birçok zulüm de cezasız kalabilirdi.

Ahiret inancı ise nihai adaletin Allah'a ait olduğunu öğretir.

Günümüz açısından büyük ders

Kimsenin görmediği yerde yaptığın iyilik kaybolmaz.

Kimsenin bilmediği fedakârlık unutulmaz.

Uğradığın haksızlık Allah'ın ilminden çıkmaz.

Mümin bilir ki:

İnsanların görmediğini Allah görür.

17. AYET — ÜZERİMİZDEKİ YARATILIŞ DÜZENİ

وَلَقَدْ خَلَقْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرَائِقَ وَمَا كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غَافِلِينَ

Ayet, üzerimizde yedi yol/tabaka yaratıldığını bildirir ve çok önemli bir ifadeyle devam eder:

“Biz yaratılmışlardan habersiz değiliz.”

(Mü’minûn, 23/17)

Bu son ifade insanın kalbine büyük bir teselli verir.

Allah yarattıklarından habersiz değildir.

Yalnızlık hissine karşı Kur’an'ın mesajı

İnsan bazen:

“Beni kimse anlamıyor.”

“Kimse derdimi bilmiyor.”

“Yaptığım iyiliklerin kimse farkında değil.”

diye düşünebilir.

İşte ayetin mesajı:

Allah kullarından gafil değildir.

Gözyaşını bilir.

Duanı bilir.

Niyetini bilir.

Mücadeleni bilir.

Sabrettiğin şeyi bilir.

Bu şuur insana güçlü bir manevî dayanak sağlar.

18. AYET — SU NİMETİ

وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ

“Gökten belli bir ölçüde su indirdik...”

(Mü’minûn, 23/18)

Su hayatın temel nimetlerinden biridir.

İnsan suya o kadar alışmıştır ki çoğu zaman onun değerini ancak susuz kaldığında fark eder.

Musluğu açıyoruz ve su geliyor.

Fakat bu basit görünen olayın arkasında devasa bir tabiat düzeni vardır.

Denizler...

Buharlaşma...

Bulutlar...

Yağmur...

Toprak...

Yeraltı suları...

Kaynaklar...

Kur’an bütün bu düzeni insan için bir tefekkür vesilesi yapar.

“Onu gidermeye de elbette gücümüz yeter.”

Ayetin devamındaki uyarı çok önemlidir.

İnsan nimetlerin sürekli kendisine ait olduğunu düşünmemelidir.

Su bir nimettir.

Günümüze bakan çevre ahlâkı

Bu ayet günümüz insanına suyun israf edilmemesi gerektiğini de düşündürür.

Dakikalarca açık bırakılan musluklar...

Kirletilen nehirler...

Tahrip edilen su kaynakları...

Bütün bunlar nimet bilincinin zayıflamasının sonuçlarıdır.

Şükür yalnız:

“Elhamdülillah.”

demek değildir.

Nimeti Allah'ın razı olduğu şekilde kullanmak da şükrün bir parçasıdır.

19. AYET — BAHÇELER VE RIZIK

Kur’an suyun ardından onun meydana getirdiği nimetlere dikkat çeker:

Hurma bahçeleri...

Üzüm bağları...

Çeşitli meyveler...

İnsanların yediği ürünler...

Bir tohum toprağa düşer.

Su gelir.

Güneş ışığı gelir.

Toprak mineraller verir.

Sonunda meyve ortaya çıkar.

İnsan çoğu zaman yalnız son aşamayı görür:

Markete gider ve meyveyi satın alır.

Fakat Kur’an bizi market rafının arkasındaki yaratılış zincirini düşünmeye çağırır.

Büyük ders

Parayla meyveyi satın alabiliriz.

Fakat parayla meyveyi yaratamayız.

İnsan sebepleri kullanır.

Çiftçi eker.

Sular.

Bakım yapar.

Fakat hayatın yaratılması insanın kudretinin ötesindedir.

Bu düşünce insana hem çalışmayı hem tevekkülü öğretir.

20. AYET — ZEYTİN AĞACI VE NİMET

Ayet, Sînâ bölgesinde yetişen ve yağ veren ağaca dikkat çeker.

Tefsirlerde bunun zeytin ağacı olduğu belirtilir.

Kur’an burada sıradan gördüğümüz bir nimeti tefekkür konusu yapmaktadır.

Bir zeytin tanesini düşünelim.

Küçücük bir meyvenin içerisinde yağ vardır.

Toprakta yağ şişeleri bulunmaz.

Yağmurda zeytinyağı yoktur.

Güneş ışığında yağ yoktur.

Fakat ağacın yaratılış sistemi bütün bu unsurları kullanarak meyve ve yağ meydana getirir.

Tefekkür dersi

Mümin için sofra yalnızca yemek yenen yer değildir.

Aynı zamanda Allah'ın nimetlerinin düşünüldüğü bir şükür mektebidir.

Ekmek...

Su...

Zeytin...

Süt...

Meyve...

Her biri ayrı bir nimettir.

21. AYET — HAYVANLARDAKİ İBRET

وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً

“Hayvanlarda da sizin için elbette ibret vardır.”

(Mü’minûn, 23/21)

Kur’an insanın her gün gördüğü hayvanlara farklı bir gözle bakmasını ister.

İnsan hayvanlardan:

süt,

gıda,

giyecek hammaddesi

ve tarih boyunca ulaşım gibi pek çok alanda faydalanmıştır.

Fakat ayet:

“Sizin için fayda vardır.”

demekle yetinmez.

“İbret vardır.”

der.

Çünkü mümin nimetlerin arkasındaki hikmeti düşünür.

NİMETE ALIŞMAK, NİMETİ GÖRMEMEYE DÖNÜŞMEMELİDİR

İnsan her gün gördüğü şeylere alışır.

Suya alışır.

Ekmeğe alışır.

Güneşe alışır.

Gözlerine alışır.

Nefes almaya alışır.

Kalbinin çalışmasına alışır.

Ailesine alışır.

Sağlığına alışır.

Fakat alışmak bazen nimeti fark etmemeye dönüşür.

Kur’an insanın bakışını yeniden eğitir:

Bak ama sadece görme; düşün.

Ye ama sadece tüketme; şükret.

Yaşa ama hayatı sıradanlaştırma.

22. AYET — TAŞINMA VE YOLCULUK NİMETİ

وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ

“Onların üzerinde ve gemilerde taşınırsınız.”

(Mü’minûn, 23/22)

Kur’an burada ulaşım nimetini hatırlatır.

O dönemin insanı hayvanlarla ve gemilerle yolculuk yapıyordu.

Bugün ise:

otomobil,

tren,

uçak,

gemi

gibi gelişmiş ulaşım araçları kullanıyoruz.

Fakat temel hakikat değişmemiştir:

İnsan kendisine verilen akıl, bilgi ve tabiatta yaratılmış kanunlardan yararlanarak ulaşım imkânlarını geliştirir.

Bu da insanı şükre götürmelidir.

12–22. AYETLERİN ORTAYA KOYDUĞU BÜYÜK HAKİKAT

Bu ayetleri birlikte düşündüğümüzde muazzam bir yolculuk görürüz:

Toprak → İnsan

Nutfe → Embriyonik gelişim → İnsan bedeni

Hayat → Ölüm

Ölüm → Diriliş

Sonra bakışımız gökyüzüne çevrilir:

Gök → Yağmur

Yağmurdan:

Toprak → Bahçeler → Meyveler → Rızık

Sonra:

Zeytin → Yağ

ardından:

Hayvanlar → Süt ve diğer faydalar

ve nihayet:

Ulaşım ve yolculuk.

Kur’an böylece insanın bütün hayatını kuşatan bir tefekkür tablosu ortaya koyar.

RİSALE-İ NUR PERSPEKTİFİNDEN: NİMETTEN MÜN'İME GEÇMEK

Risale-i Nur'un birçok yerinde kâinata mana-yı harfî ile bakma anlayışı üzerinde durulur.

Yani varlıklara yalnız kendi hesaplarına bakmamak; onların Yaratıcılarını gösteren yönlerini de okumak.

Bir çiçeğe baktığımızda yalnız:

“Ne güzel çiçek.”

demek yerine:

“Bu güzelliği yaratan ne kadar güzel yaratıyor.”

diye düşünmek...

Bir meyveyi yerken yalnız tadını almak değil:

“Bu nimeti bana gönderen Rabbimin rahmetini düşünüyorum.”

diyebilmek...

Yağmura yalnız meteorolojik olay olarak değil, aynı zamanda rahmet vesilesi olarak bakmak...

İşte tefekkürün önemli boyutlarından biri budur.

GÜNÜMÜZ İNSANININ BÜYÜK PROBLEMİ: NİMET ÇOK, ŞÜKÜR AZ

Modern insan geçmiş dönemlerdeki insanların hayal bile edemeyeceği birçok imkâna sahiptir.

Bir düğmeye basıyoruz:

Işık geliyor.

Musluğu açıyoruz:

Su geliyor.

Telefonu açıyoruz:

Dünyanın öbür ucuyla konuşuyoruz.

Uçağa biniyoruz:

Saatler içerisinde binlerce kilometre gidiyoruz.

Fakat imkânların çoğalması otomatik olarak şükrü çoğaltmaz.

Bazen tam tersine insan nimetlere alışır.

Kur’an'ın bu ayetleri bizi yeniden uyandırır:

Sıradan sandığın şeylerin çoğu aslında büyük nimetlerdir.

HER GÜN YAPILABİLECEK BİR TEFEKKÜR

Sabah uyandığında:

“Bugün bana yeniden hayat verildi.”

diye düşün.

Su içerken:

“Bu su nereden geliyor?”

diye düşün.

Yemek yerken:

“Bu nimet soframa ulaşana kadar kaç sebep çalıştırıldı?”

diye düşün.

Aynaya baktığında:

“Bu gözleri, kulakları ve bedeni ben yapmadım.”

diye düşün.

Ailene baktığında:

“Bunlar bana verilmiş emanetler.”

diye düşün.

Akşam olduğunda:

“Bugün ömür sermayemden bir gün daha geçti.”

diye düşün.

İşte böyle bir hayat, gafletten tefekküre doğru ilerleyen bir hayat olur.

11–22. AYETLERDEN 10 HİKMETLİ DERS

1. Dünya mirası geçici, ahiret mirası ebedîdir.

2. Yaratılışını düşünen insan kibrini azaltır.

3. İnsan bedeni büyük bir tefekkür vesilesidir.

4. Ölümü hatırlamak hayatı değersizleştirmez; aksine kıymetini öğretir.

5. Ahiret inancı insana hesap ve sorumluluk şuuru kazandırır.

6. Allah yarattıklarından habersiz değildir.

7. Su sıradan değil, hayatî bir nimettir ve israf edilmemelidir.

8. Soframızdaki her nimet uzun bir yaratılış zincirinin sonucudur.

9. Hayvanlar yalnız faydalanılacak varlıklar değil, üzerinde düşünülecek yaratılış delilleridir.

10. İnsan nimetten hareketle nimeti vereni hatırlamalıdır.

SONUÇ: KENDİNİ OKU, KÂİNATI OKU, NİMETİ OKU

Mü’minûn Suresi'nin bu bölümü insana üç büyük kitabı okumayı öğretir.

Birinci kitap: İnsan

Kendi yaratılışına bak.

Nereden geldin?

Bedenini kim yarattı?

Hayatını kim verdi?

İkinci kitap: Kâinat

Gökyüzüne bak.

Yağmura bak.

Toprağa bak.

Ağaçlara bak.

Hayvanlara bak.

Üçüncü kitap: Hayat

Nimetlerine bak.

Ailene bak.

Sağlığına bak.

Zamanına bak.

Sonra kendine sor:

Bütün bunlar bana neden verildi?

Kur’an'ın insanı ulaştırmak istediği yer yalnız bilgi değildir.

Bilgiden:

marifete,

marifetten:

şükre,

şükürden:

kulluğa

ulaşmaktır.

Mü’minûn Suresi'nin 11–22. ayetlerinin günümüz insanına verdiği güçlü mesajlardan biri şöyle özetlenebilir:

İnsan, hayatındaki nimetleri sıradan gördükçe gaflete; her nimetin arkasındaki rahmeti düşündükçe şükre yaklaşır.

Rabbimiz bize kendi yaratılışımızı, kâinatı ve nimetlerini ibret nazarıyla okuyabilmeyi; dünyayı ahiretin tarlası bilerek yaşamayı ve sonunda Firdevs'e vâris olan kulları arasına girmeyi nasip etsin.

Âmin.