18px

Hz. Şuayb Aleyhisselâm’ın Hayatından Hikmetli Dersler


Hz. Şuayb Aleyhisselâm’ın Hayatından Hikmetli Dersler

Kur’an, Risale-i Nur ve Sahih Dinî Bilgiler Perspektifinde Hz. Şuayb Aleyhisselâm’ın Hayatından Hikmetli Dersler

Giriş

Hz. Şuayb Aleyhisselâm, Kur’ân-ı Kerîm’de özellikle tevhid, helâl kazanç, ticaret ahlâkı, kul hakkı, toplumsal adalet, ölçü ve tartıda dürüstlük, fesattan uzak durmak, sabır ve Allah’a tevekkül konularında örnek gösterilen büyük peygamberlerden biridir.

Onun kıssası sadece geçmişte yaşamış Medyen halkının tarihini anlatmaz. Kur’an kıssalarının temel maksadı, insanın her çağda karşılaşabileceği imanî, ahlâkî ve toplumsal hastalıkları göstermek ve bunların tedavi yollarını öğretmektir.

Hz. Şuayb’ın kavminin en önemli problemlerinden biri şuydu:

Allah’a kullukta bozulmanın ardından ekonomik ve toplumsal hayat da bozulmuştu.

İnsanlar:

  • Allah’tan başkasına kulluk ediyor,

  • ölçü ve tartıyı eksik tutuyor,

  • insanların mallarını haksız şekilde azaltıyor,

  • ticarette hile yapıyor,

  • toplumda bozgunculuk çıkarıyor,

  • hakka davet eden peygamberleri küçümsüyor,

  • ekonomik menfaatlerini dinî emirlerin önünde tutuyorlardı.

Hz. Şuayb Aleyhisselâm’ın mücadelesi bu nedenle bize son derece önemli bir hakikati öğretir:

Hakiki iman yalnızca insanın kalbinde kalmaz; alışverişine, kazancına, ailesine, ahlâkına ve toplumla ilişkisine de yansır.

Risale-i Nur’un iman anlayışında da iman, insanın bütün hayatını anlamlandıran merkezi bir hakikattir. Allah’ı tanıyan insan, mahlûkata Allah’ın mülkü nazarıyla bakar; hakka tecavüz etmekten, kul hakkına girmekten ve haksız kazançtan sakınır.


1. Hz. Şuayb Aleyhisselâm Kimdir?

Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Şuayb’ın özellikle Medyen halkına gönderildiği bildirilir.

Allah Teâlâ buyurur:

“Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı gönderdik. Dedi ki: ‘Ey kavmim! Allah’a kulluk edin; sizin O’ndan başka hiçbir ilâhınız yoktur.’”
(A‘râf, 7/85)

Benzer ifadeler Hûd sûresinde de geçmektedir:

“Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı gönderdik. Dedi ki: ‘Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiçbir ilâhınız yoktur.’”
(Hûd, 11/84)

Burada peygamberlerin tamamının ortak çağrısını görüyoruz:

Tevhid

Hz. Âdem’den Hz. Muhammed ﷺ’e kadar bütün peygamberlerin temel daveti:

“Yalnız Allah’a kulluk edin.”

olmuştur.

Bu sebeple Hz. Şuayb’ın ticaret ahlâkıyla ilgili mücadelesi bile aslında tevhid inancının bir neticesidir.

Çünkü:

Allah’a gerçekten iman eden insan, Allah’ın her hâlini gördüğünü bilir.

İnsanlardan gizleyebileceği bir ticaret hilesini Allah’tan gizleyemeyeceğini idrak eder.


2. Hz. Şuayb’ın Kavmi Medyen

Medyen halkının ticaretle uğraşan, ekonomik bakımdan hareketli bir toplum olduğu Kur’an’daki ifadelerden anlaşılmaktadır.

Fakat onların önemli bir kısmı ekonomik güçlerini ahlâkla birleştirememişti.

Kur’an onların özellikle şu günahlarını anlatır:

Ölçü ve tartıda eksiklik yapmak.

İnsanların mallarının değerini düşürmek.

Yeryüzünde fesat çıkarmak.

İnsanları Allah’ın yolundan alıkoymak.

Böylece Kur’an bize çok önemli bir medeniyet prensibi verir:

Ekonomik gelişmişlik ahlâkî gelişmişlik anlamına gelmez.

Bir toplum çok zengin olabilir; fakat adalet yoksa, güven yoksa, kul hakkı yaygınsa, faiz-hile-rüşvet ve sömürü hayatın merkezine yerleşmişse manevî bakımdan büyük bir çöküş içinde bulunabilir.


3. Birinci Büyük Ders: Tevhid Her Şeyin Temelidir

Hz. Şuayb’ın kavmine söylediği ilk söz ekonomik değil imanîdir:

“Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiçbir ilâhınız yoktur.”
(A‘râf, 7/85)

Bu sıralama son derece hikmetlidir.

Önce:

Allah’a iman

sonra:

ahlâk ve davranışların düzelmesi.

Çünkü sağlam ahlâkın en güçlü temellerinden biri Allah’a karşı sorumluluk şuurudur.

İnsan:

“Kimse beni görmüyor.”

diyebilir.

Fakat mümin:

“Allah beni görüyor.”

der.

İşte ihsan şuuru insanı yalnızca toplum baskısıyla değil, vicdanıyla da kötülükten uzaklaştırır.

Risale-i Nur’da iman hakikatlerinin insanın bütün düşünce ve davranışlarını değiştirdiği üzerinde sıkça durulur.

Allah’ı tanıyan insan kâinatı sahipsiz görmez.

Malı da sahipsiz değildir.

İnsan da başıboş değildir.

Kazanç da hesapsız değildir.


4. İkinci Büyük Ders: Ticaret de İbadetin Bir Parçasıdır

Hz. Şuayb’ın kıssasının en önemli yönlerinden biri din ile ekonomik hayatın birbirinden ayrılmamasıdır.

Kur’an şöyle buyurur:

“Ölçüyü ve tartıyı tam yapın. İnsanların mallarını eksiltmeyin.”
(A‘râf, 7/85)

Bu emir yalnızca eski dönemlerdeki terazi kullanımını kapsamaz.

Bugünün dünyasına uygulandığında çok geniş bir anlam kazanır.

Mesela:

  • eksik gramaj satmak,

  • ürünün kusurunu gizlemek,

  • sahte malı orijinal diye satmak,

  • kilometresi düşürülmüş araç satmak,

  • müşteriyi yanıltıcı reklam yapmak,

  • kalitesiz ürünü kaliteli diye göstermek,

  • çalışanının ücretini eksik vermek,

  • işi eksik yapıp tam ücret almak,

  • borcunu kasıtlı olarak geciktirmek,

  • sözleşme şartlarını gizlemek,

  • internet satışında gerçeğe aykırı fotoğraflar kullanmak

aynı ahlâkî problemin günümüzdeki farklı görüntüleridir.

Demek ki:

Helâl ticaret yalnızca “haram mal satmamak” değildir; müşteriye karşı dürüst olmak da helâl ticaretin temelidir.


5. “İnsanların Mallarını Eksiltmeyin” Emrinin Derin Manası

Hz. Şuayb şöyle der:

“İnsanların mallarını ve haklarını eksiltmeyin.”

Bu emir son derece geniştir.

Bir insanın maddî hakkını azaltmak nasıl haramsa, emeğinin karşılığını azaltmak da zulümdür.

Örneğin bir işveren:

İşçinin hakkı olan ücreti vermiyorsa,

bir çalışan:

Ücret aldığı hâlde vazifesini gerektiği gibi yapmıyorsa,

bir tüccar:

Malındaki kusuru gizliyorsa,

bir satıcı:

Gerçek maliyet veya kalite konusunda müşteriyi bilinçli olarak yanıltıyorsa,

bunların tamamında adalet prensibi zedelenir.

İslam ekonomisinin temelinde yalnızca kazanç değil:

adaletli kazanç

vardır.


6. Üçüncü Büyük Ders: Bereket Çokluk Değil, Helâlliktir

Hz. Şuayb kavmine şöyle der:

“Eğer müminseniz Allah’ın bıraktığı helâl kazanç sizin için daha hayırlıdır.”
(Hûd, 11/86 anlamıyla)

Ayette geçen:

“Bakiyyetullah”

ifadesi, Allah’ın haramlardan sakındıktan sonra insana bıraktığı helâl kazancın daha hayırlı olduğunu ifade eder.

Bu çok önemli bir hayat ölçüsüdür.

İnsan bazen şöyle düşünebilir:

“Biraz hile yaparsam daha çok kazanırım.”

Fakat Kur’an başka bir hesap öğretir:

Çok kazanmak başka, hayırlı kazanmak başkadır.

Helâl olan az kazanç:

  • huzur getirir,

  • vicdanı rahatlatır,

  • aileye temiz lokma olur,

  • duanın kabulüne vesile olabilir,

  • insanın ahiret hesabını hafifletir.

Haram veya şüpheli çok kazanç ise zahiren büyüse bile manen bereketsizleşebilir.


7. Risale-i Nur Perspektifinden Kanaat ve Bereket

Risale-i Nur’da kanaat, insan hayatında son derece önemli bir ahlâk olarak ele alınır.

Kanaat:

“Hiç çalışmamak”

demek değildir.

Kanaat:

Helâl dairede çalışıp Allah’ın verdiğine razı olmak, hırs sebebiyle harama girmemektir.

Hırs ise insanı bazen:

  • hileye,

  • yalana,

  • faize,

  • rüşvete,

  • haksız rekabete,

  • kul hakkına

sürükleyebilir.

Hz. Şuayb’ın kıssasında da ekonomik ahlâksızlığın arkasında büyük ölçüde bu sınırsız kazanma arzusu görülür.

Bu bakımdan onun hayatından şu dersi çıkarabiliriz:

İnsan rızkın asıl sahibinin Allah olduğunu bildiği ölçüde haram yollarla rızık aramaktan uzaklaşır.


8. Dördüncü Büyük Ders: Din Ekonomik Hayattan Ayrı Değildir

Hz. Şuayb’ın kavminin dikkat çekici bir itirazı vardır:

“Ey Şuayb! Atalarımızın taptıklarını terk etmemizi veya mallarımız hakkında dilediğimizi yapmaktan vazgeçmemizi sana namazın mı emrediyor?”
(Hûd, 11/87)

Bu ifade son derece düşündürücüdür.

Onlar adeta şöyle söylüyorlardı:

“Din neden ticaretimize karışıyor?”

Bu anlayış bugün de farklı biçimlerde görülebilir:

“Din ibadethanede kalsın.”

“Ticaret başka, din başka.”

“İş dünyasında böyle şeylere bakılmaz.”

Fakat Kur’an bu anlayışı kabul etmez.

Çünkü İslam’da:

  • ibadet,

  • ticaret,

  • aile hayatı,

  • komşuluk,

  • miras,

  • borç,

  • çalışma,

  • sosyal ilişkiler

ahlâkî sorumluluğun dışına çıkmaz.


9. Namaz İnsanın Ticaretini de Düzeltmelidir

Medyen halkının Hz. Şuayb’a:

“Bunu sana namazın mı emrediyor?”

demesi, namaz ile sosyal ahlâk arasında önemli bir ilişki bulunduğunu gösterir.

Kur’an başka bir ayette şöyle buyurur:

“Şüphesiz namaz hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar.”
(Ankebût, 29/45)

Demek ki gerçek namaz:

yalnızca bedensel hareketlerden ibaret değildir.

Namaz:

İnsana Allah’ın huzurunda bulunduğunu hatırlatır.

Günde beş defa Allah’ın huzuruna çıkan bir insanın:

sonra müşteriyi kandırması,

kul hakkı yemesi,

yalan söylemesi,

haksız kazanç elde etmesi

namazın ruhuyla bağdaşmaz.


10. Beşinci Büyük Ders: Islah Eden İnsan Önce Kendinden Başlamalıdır

Hz. Şuayb’ın son derece önemli bir sözü vardır:

“Ben sizi menettiğim şeylerde size aykırı davranmak istemiyorum. Gücüm yettiğince yalnızca ıslah etmek istiyorum.”
(Hûd, 11/88)

Bu ayet tebliğ ve irşad konusunda çok büyük bir ölçüdür.

İnsan başkasına:

“Yalan söyleme.”

deyip kendisi yalan söylüyorsa,

“Faizden uzak dur.”

deyip kendisi faizli işlerin içinde bulunuyorsa,

“İsraf etme.”

deyip kendisi israf ediyorsa,

sözü tesirini kaybeder.

Hz. Şuayb’ın prensibi şudur:

“Sizi menettiğim şeyleri kendim yapmak istemiyorum.”

İşte gerçek mürşid ve gerçek eğitimci önce kendi nefsine söylediğini uygular.


11. Risale-i Nur’daki “Nefsinden Başlamak” Ölçüsü

Risale-i Nur’un önemli eğitim metotlarından biri insanın önce kendi nefsini muhatap kabul etmesidir.

Çünkü insanın en yakın ve en tehlikeli imtihanlarından biri kendi nefsidir.

Başkalarının kusurlarını görmek kolaydır.

Fakat asıl marifet:

Kendi kusurunu görebilmektir.

Hz. Şuayb’ın hayatından çıkarılacak ders şudur:

Tebliğ eden kişi söylediği hakikatin yaşayan örneği olmalıdır.


12. Altıncı Büyük Ders: “Başarım Ancak Allah’ın Yardımıyladır”

Hz. Şuayb sözünün devamında şöyle der:

“Başarım ancak Allah’ın yardımıyladır. Yalnız O’na tevekkül ettim ve yalnız O’na yöneliyorum.”
(Hûd, 11/88)

Bu, Kur’an’ın en güzel tevekkül derslerinden biridir.

Hz. Şuayb:

“Ben toplumu değiştiririm.”

demiyor.

“Ben herkesi doğru yola getiririm.”

demiyor.

Şöyle diyor:

“Muvaffakiyetim ancak Allah iledir.”

Bu ölçü insanı iki büyük hastalıktan korur:

Ümitsizlikten

Sonuç alınmayınca:

“Ben başarısız oldum.”

diye tamamen yıkılmaz.

Gururdan

Sonuç alınca:

“Bunu ben yaptım.”

diye kibirlenmez.


13. Yedinci Büyük Ders: Peygamberlerin Vazifesi Tebliğdir, Hidayet Allah’tandır

Peygamberler insanlara hakikati bildirir.

Fakat insanların kalbine imanı koymak Allah’a aittir.

Bu yüzden bir anne baba çocuğuna,

bir öğretmen öğrencisine,

bir âlim cemaatine,

bir Müslüman arkadaşına

iyiliği anlatırken elinden geleni yapmalıdır.

Fakat neticeyi Allah’a bırakmalıdır.

Bu anlayış Risale-i Nur’un hizmet düsturuyla da uyumludur:

Vazife hakikati güzel biçimde anlatmak; neticeyi Allah’a bırakmaktır.


14. Sekizinci Büyük Ders: Peygamberler İnsanlara Merhametle Yaklaşırlar

Hz. Şuayb kavmine sürekli:

“Ey kavmim!”

diye hitap eder.

Kendisini onlardan tamamen koparmamıştır.

Onların hatalarını açıkça söyler fakat düşmanlık dili kullanmaz.

Bu önemli bir tebliğ metodudur.

Günah başka,

günahkâr insan başka değerlendirilmelidir.

Yanlış davranışa karşı çıkılır fakat insanın hidayeti arzu edilir.

Risale-i Nur’daki:

“Muhabbete muhabbet, husumete husumet”

prensibi de bu noktada önemlidir.

Müminin amacı insanları ezmek değil:

ıslah etmek ve hakikate davet etmektir.


15. Dokuzuncu Büyük Ders: Fesadın Ekonomik Boyutu Vardır

Hz. Şuayb’ın kavmine şöyle denir:

“Yeryüzü düzene konulduktan sonra orada bozgunculuk yapmayın.”
(A‘râf, 7/85)

Fesat yalnızca savaş veya şiddet değildir.

Ekonomik sistemde:

  • rüşvet,

  • dolandırıcılık,

  • sahtekârlık,

  • karaborsacılık,

  • insanları kandırmak,

  • hakları gasp etmek,

  • yolsuzluk,

  • ticari manipülasyon

da toplumsal fesadın çeşitleri olabilir.

Çünkü ekonomi yalnızca para değildir.

Ekonomi:

insanlar arasındaki güven sistemidir.

Güven yıkılırsa toplumun temellerinden biri zarar görür.


16. Onuncu Büyük Ders: Ticaretin Temeli Güvendir

Bir pazarda herkes birbirini kandırmaya başlarsa alışveriş sistemi yaşayamaz.

Bu nedenle İslam:

tüccarın dürüstlüğüne büyük önem verir.

Hz. Peygamber ﷺ de ticarette doğruluk ve güvenilirliği teşvik etmiş; alışverişte yalan ve gizlemenin bereketi ortadan kaldıracağını bildirmiştir.

Bu yüzden Müslüman tüccarın en güçlü sermayelerinden biri:

güvenilir olmasıdır.

İnsanlar onun hakkında:

“Bu kişi beni kandırmaz.”

diyebilmelidir.


17. On Birinci Büyük Ders: Ekonomik Menfaat Hakikatin Önüne Geçmemelidir

Hz. Şuayb’ın kavmi, onun söylediklerinin ekonomik alışkanlıklarını değiştirmesinden rahatsız olmuştu.

Bu bize insan psikolojisinin önemli bir yönünü gösterir:

Bazı insanlar hakikati anlamadığı için değil,

menfaatine dokunduğu için reddeder.

Bir yanlış sistemden kazanç sağlayan kişi:

o sistemin yanlış olduğunu kabul etmek istemeyebilir.

Bu sebeple iman yolunda insanın kendisine şu soruyu sorması gerekir:

“Ben hakikati mi savunuyorum, yoksa menfaatimi mi?”


18. On İkinci Büyük Ders: Mal İnsanın Mutlak Mülkü Değildir

Medyen halkı:

“Mallarımız hakkında istediğimizi yapmamıza engel mi olacaksın?”

anlayışındaydı.

İslam’a göre insan mülkün mutlak sahibi değildir.

Mutlak mülk sahibi:

Allah’tır.

İnsan ise kendisine verilen malın emanetçisi hükmündedir.

Risale-i Nur’da insanın malikiyet iddiasının kırılması önemli bir iman terbiyesidir.

İnsan:

“Bu tamamen benimdir, istediğimi yaparım.”

demek yerine:

“Allah bana bunu emanet olarak verdi; helâl dairede kullanmakla mükellefim.”

şuuruna ulaşmalıdır.


19. On Üçüncü Büyük Ders: Çoğunluk Her Zaman Haklı Değildir

Hz. Şuayb’ın kavminde güçlü ve etkili insanlar ona karşı çıkmışlardır.

Kur’an kıssalarında tekrar tekrar görülen bir gerçek vardır:

Hakikat bazen az sayıda insan tarafından savunulabilir.

Bu yüzden:

“Çoğunluk böyle yapıyor.”

sözü tek başına bir davranışın doğru olduğunu göstermez.

Bir toplumda:

  • faiz yaygın olabilir,

  • yalan normalleşebilir,

  • zina sıradanlaştırılabilir,

  • israf övülebilir,

  • hile ticari zekâ sayılabilir.

Fakat toplumun alışkanlığı haramı helâl hâle getirmez.

Mümin ölçüsünü insanların çoğunluğundan değil:

Allah’ın vahyinden alır.


20. On Dördüncü Büyük Ders: Peygamberler Tehditlere Karşı Sabırlıdır

Hz. Şuayb’ın kavminin ileri gelenleri onu tehdit ettiler.

Kur’an onların:

Hz. Şuayb ve iman edenleri şehirlerinden çıkarmakla tehdit ettiklerini bildirir.

Bu durum bize şunu gösterir:

Hakikati anlatan insan her zaman alkışlanmayabilir.

Bazen:

  • küçümsenir,

  • dışlanır,

  • baskı görür,

  • tehdit edilir,

  • yalnız bırakılır.

Fakat peygamberlerin yolu sabır yoludur.


21. On Beşinci Büyük Ders: İnsan Gücüne Değil Allah’a Dayanmalıdır

Kavmi Hz. Şuayb’a şöyle der:

“Ailenden bir grup olmasaydı seni taşlayarak öldürürdük.”
(Hûd, 11/91 anlamıyla)

Hz. Şuayb’ın cevabı çok anlamlıdır:

Allah’ın onların gözünde kendi yakınlarından daha değersiz tutulmasını eleştirir.

Böylece şu hakikati öğretir:

İnsan için gerçek himaye:

Allah’ın himayesidir.

Makam,

akraba,

para,

çevre,

güç

geçicidir.

Mümin bütün sebepleri kullanır fakat kalben sebeplere değil:

Allah’a dayanır.


22. On Altıncı Büyük Ders: Günahların En Tehlikelisi Normalleşendir

Medyen halkı yaptığı ekonomik hileleri artık problem olarak görmüyordu.

Asıl tehlike burada başlar.

İnsan günah işler ve pişman olursa tövbe kapısı açıktır.

Fakat günahı:

“Normal.”

“Zaten herkes yapıyor.”

“Ticaret böyle.”

diye savunmaya başlarsa kalbî hastalık derinleşebilir.

Bugün de:

“Yalan söylemeden ticaret olmaz.”

“Faizsiz ekonomi olmaz.”

“Biraz kandırmadan para kazanılmaz.”

gibi sözler aynı tehlikeli zihniyeti yansıtabilir.

Müslüman için ölçü:

toplumun normal kabul ettiği şey değil, Allah’ın helâl ve haram ölçüsüdür.


23. On Yedinci Büyük Ders: İman ile Ahlâk Ayrılmaz

Hz. Şuayb’ın kıssası:

İman + ibadet + ahlâk + ekonomi

arasındaki güçlü ilişkiyi gösterir.

Allah’a iman edip insanları kandırmak büyük bir çelişkidir.

Namaz kılıp kul hakkı yemek çelişkidir.

Oruç tutup çalışanının hakkını vermemek çelişkidir.

Hacca gidip ticarette hile yapmak çelişkidir.

Hakiki dindarlık:

ibadetlerin güzel ahlâka dönüşmesidir.


24. On Sekizinci Büyük Ders: Kul Hakkı Çok Ağırdır

Hz. Şuayb’ın üzerinde ısrarla durduğu meselelerden biri insanların mallarını eksiltmemektir.

Çünkü kul hakkı:

yalnızca Allah ile kul arasındaki bir mesele değildir.

Hakkı yenilen insanın da hakkı bulunmaktadır.

Bu nedenle mümin:

başkasının malını,

emeğini,

zamanını,

itibarını,

ücretini,

miras hakkını,

ticari hakkını

korumaya büyük dikkat göstermelidir.


25. On Dokuzuncu Büyük Ders: Peygamberlerin Daveti Islah Hareketidir

Hz. Şuayb’ın şu sözü onun bütün mücadelesini özetler:

“Ben yalnızca gücüm yettiğince ıslah etmek istiyorum.”
(Hûd, 11/88)

Islah:

bozulanı düzeltmek demektir.

Peygamberlerin vazifesi insanları yalnızca birtakım teorik bilgilere çağırmak değildir.

Onlar:

kalbi,

aklı,

ahlâkı,

aileyi,

ticareti,

toplumu

ıslah ederler.

Dolayısıyla İslam’ın hedefi:

salih insan ve salih toplum yetiştirmektir.


26. Yirminci Büyük Ders: Sabır Sonunda İlâhî Adalet Tecelli Eder

Hz. Şuayb’ın kavmi uyarılara rağmen inkâr ve zulümde ısrar etti.

Kur’an onların ilâhî azaba uğradığını bildirir.

A‘râf sûresinde:

şiddetli bir sarsıntı

ifadesi geçer.

“Derken onları şiddetli bir sarsıntı yakaladı da yurtlarında diz üstü çökmüş hâlde kaldılar.”
(A‘râf, 7/91)

Bu kıssa insanlığa şu dersi verir:

Zulüm ebedî değildir.

Allah zalime mühlet verebilir fakat zulmü tasvip etmez.

Bu, mümine hem korku hem ümit verir.

Korku:

Zulümden uzak durması için.

Ümit:

Mazlum olduğunda Allah’ın adaletinden ümidini kesmemesi için.


27. Risale-i Nur Perspektifinde Hz. Şuayb Kıssasının Temel Mesajı

Risale-i Nur’da Hz. Şuayb kıssası baştan sona müstakil bir tarih anlatımı şeklinde ele alınmasa da Risale’nin temel iman ve ahlâk prensipleri bu kıssanın mesajlarını anlamamıza yardımcı olur.

Özellikle:

İman

Allah’ın her şeyi gördüğünü bilmek.

Tevhid

Mülkün gerçek sahibinin Allah olduğunu kabul etmek.

Ubudiyet

Hayatı Allah’ın emirleri doğrultusunda yaşamak.

Kanaat

Hırs sebebiyle harama girmemek.

İhlâs

İyiliği Allah rızası için yapmak.

Adalet

Başkasının hakkına tecavüz etmemek.

Tevekkül

Sebeplere başvurduktan sonra sonucu Allah’a bırakmak.

İsraftan kaçınmak

Nimeti Allah’ın emaneti olarak görmek.

Bu esaslar Hz. Şuayb’ın mücadelesinin ruhuyla büyük ölçüde örtüşmektedir.


28. Günümüz Tüccarının Hz. Şuayb’dan Öğrenmesi Gerekenler

Bugün bir Müslüman tüccar Hz. Şuayb kıssasını okuduğunda kendisine şu soruları sormalıdır:

Sattığım malın kusurunu müşteriden gizliyor muyum?

Fiyat konusunda insanları aldatıyor muyum?

Ürün fotoğraflarım gerçeği yansıtıyor mu?

Orijinal olmayan ürünü orijinal diye satıyor muyum?

Tartıda veya ölçüde eksiklik yapıyor muyum?

Borçlarımı zamanında ödüyor muyum?

Çalışanlarımın ücretini tam veriyor muyum?

Vergi veya sözleşme konusunda sahtekârlık yapıyor muyum?

Rakibime iftira ediyor muyum?

Kazancımda haram veya şüpheli yollar bulunuyor mu?

Çünkü Hz. Şuayb kıssası her dönemin ticaret erbabına hitap etmektedir.


29. İnternet ve E-Ticarette Hz. Şuayb Ahlâkı

Hz. Şuayb’ın ölçü ve tartı prensibi günümüzde internet ticaretine de uygulanabilir.

Bir ürün satarken:

Gerçeğe aykırı görsel kullanmamak,

ürünün kusurunu belirtmek,

ölçüsünü doğru yazmak,

markasını doğru ifade etmek,

sahte indirim yapmamak,

“son ürün” gibi yanıltıcı ifadeler kullanmamak,

stokta olmayan ürünü varmış gibi göstermemek,

teslimat şartlarını açıkça belirtmek,

iade hakkı konusunda müşteriyi yanıltmamak

Hz. Şuayb’ın temsil ettiği ticaret ahlâkının günümüzdeki örneklerindendir.


30. İşveren İçin Hz. Şuayb Ahlâkı

Hz. Şuayb’ın:

“İnsanların haklarını eksiltmeyin.”

emri işverenler için de önemli bir ölçüdür.

Çalışanın:

  • maaşını,

  • emeğini,

  • dinlenme hakkını,

  • sözleşmeden doğan hakkını

haksız şekilde eksiltmekten sakınmak gerekir.

İşçinin emeği:

işverenin merhametine bırakılmış bir lütuf değil,

hak edilmiş bir haktır.


31. Çalışan İçin Hz. Şuayb Ahlâkı

Aynı prensip çalışan için de geçerlidir.

Çalışan:

sekiz saatlik iş ücreti alıp sürekli işi ihmal ediyorsa,

bilerek verimsiz çalışıyorsa,

işverene ait malı izinsiz kullanıyorsa,

çalışma saatinde şahsi işlerini yapıyorsa,

o da karşı tarafın hakkını eksiltmiş olabilir.

Demek ki İslam’ın adaleti tek taraflı değildir.

İşveren işçinin hakkını, işçi de işverenin hakkını gözetmelidir.


32. Aile Hayatında Hz. Şuayb’dan Dersler

Hz. Şuayb kıssasının prensipleri aileye de uygulanabilir.

Eşler birbirlerinin:

  • sevgisini,

  • saygınlığını,

  • malî haklarını,

  • zamanını,

  • emeğini

eksiltmemelidir.

Anne baba çocuklarına adaletle davranmalıdır.

Çocuklar da anne babanın hakkını gözetmelidir.

Çünkü:

“İnsanların haklarını eksiltmeyin.”

prensibi yalnızca çarşıdaki teraziye değil, bütün insan ilişkilerine ışık tutar.


33. “Ben Yalnız Islah İstiyorum” Düsturu

Hz. Şuayb’ın belki de hayatımıza taşımamız gereken en güzel sözlerinden biri şudur:

“Ben gücüm yettiğince yalnızca ıslah etmek istiyorum.”

Bir Müslümanın ailesindeki hedefi:

ıslah olmalıdır.

Toplumdaki hedefi:

ıslah olmalıdır.

Ticaretteki hedefi:

ıslah olmalıdır.

Tebliğdeki hedefi:

insanları aşağılamak değil, ıslah olmalıdır.

Bu bakımdan mümin:

“Kim suçlu?”

sorusundan önce:

“Bu yanlış nasıl düzeltilebilir?”

sorusunu sormalıdır.


34. “Muvaffakiyetim Ancak Allah’tandır” Düsturu

Aynı ayetin devamındaki:

“Benim başarım ancak Allah’ın yardımıyladır.”

ifadesi bütün hayatımızda bir şiar olabilir.

Bir baba:

Çocuğunun terbiyesinde çalışır fakat hidayeti Allah’tan ister.

Bir öğretmen:

Öğrencisini eğitir fakat başarıyı Allah’tan bilir.

Bir tüccar:

Çalışır fakat rızkın Allah’tan geldiğine inanır.

Bir davetçi:

Hakikati anlatır fakat insanların kalplerini Allah’ın çevireceğini bilir.

Bu anlayış insanı:

gururdan ve ümitsizlikten

aynı anda kurtarır.


35. Hz. Şuayb’ın Hayatından Çıkarılabilecek Temel Düsturlar

Hz. Şuayb Aleyhisselâm’ın kıssasını kısa düsturlar hâline getirirsek şu esaslar ortaya çıkar:

  1. Yalnız Allah’a kulluk et.

  2. Kazancını helâl yoldan elde et.

  3. Ölçü ve tartıda dürüst ol.

  4. İnsanların hakkını eksiltme.

  5. Ticarette hile yapma.

  6. Kul hakkından sakın.

  7. Yeryüzünde fesat çıkarma.

  8. Menfaatini hakikatin önüne geçirme.

  9. Başkalarına söylediğin iyiliği önce kendin yaşamaya çalış.

  10. Islah etmek için çalış.

  11. Neticeyi Allah’a bırak.

  12. Muvaffakiyeti kendinden bilme.

  13. Zulüm karşısında sabırlı ol.

  14. Çoğunluk yanlış yolda olsa da hakikatten ayrılma.

  15. Mala malikiyet değil emanet nazarıyla bak.

  16. Namazını ahlâkına yansıt.

  17. Allah’ın rızasını ekonomik çıkardan üstün tut.

  18. Helâl azı, haram çoktan üstün gör.

  19. İnsanları kırmak değil düzeltmek için nasihat et.

  20. Allah’ın her hâlini gördüğünü unutma.


36. Hz. Şuayb Kıssasının Günümüz İnsanına Mesajı

Modern dünyada ekonomik ilişkiler çok daha karmaşık hâle gelmiştir.

Artık tartı yalnızca pazardaki terazi değildir.

Bugünün terazileri:

banka hesapları,

sözleşmeler,

internet satışları,

şirket bilançoları,

maaş bordroları,

reklamlar,

ürün açıklamaları,

borsa işlemleri,

ihaleler,

e-ticaret siteleri,

iş sözleşmeleri

olabilir.

Fakat Kur’an’ın ilkesi değişmez:

“Ölçüyü ve tartıyı tam yapın; insanların haklarını eksiltmeyin.”

Teknoloji değişir.

Ticaret yöntemi değişir.

Para birimleri değişir.

Fakat:

adalet, doğruluk ve kul hakkı ilkeleri değişmez.


37. Hz. Şuayb Kıssası Bir Ekonomi Ahlâkı Manifestosudur

Hz. Şuayb’ın kıssasına dikkatle bakıldığında üç temel alanın birleştiği görülür:

Tevhid

“Allah’a kulluk edin.”

Ekonomik adalet

“Ölçüyü ve tartıyı tam yapın.”

Toplumsal düzen

“Yeryüzünde fesat çıkarmayın.”

Bunlar birbirinden kopuk değildir.

İman bozulursa ahlâk bozulur.

Ahlâk bozulursa ticaret bozulur.

Ticaret bozulursa güven bozulur.

Güven bozulursa toplum çözülmeye başlar.

Bu sebeple Kur’an insanı önce:

Allah’a bağlar.

Sonra insanı:

adalete bağlar.


Sonuç

Hz. Şuayb Aleyhisselâm’ın kıssası, yalnızca geçmişte Medyen halkıyla yaşanmış tarihî bir olay değildir.

Kur’an’ın bütün çağlara hitap eden büyük bir:

iman, ahlâk, ticaret ve adalet dersidir.

Hz. Şuayb bize öğretir ki:

Allah’a iman eden insanın terazisi de doğru olmalıdır.

Namaz kılan insanın ticareti de temiz olmalıdır.

Allah’tan korkan insan kul hakkından sakınmalıdır.

Helâl kazanç az görünse bile haram kazançtan hayırlıdır.

Mümin başkalarına nasihat ederken önce kendi nefsini düzeltmeye çalışmalıdır.

Islah için çalışmalı fakat neticeyi Allah’a bırakmalıdır.

Hayatımızın her alanında Hz. Şuayb’ın şu iki cümlesini düstur edinmek mümkündür:

“Ben gücüm yettiğince yalnızca ıslah etmek istiyorum.”

ve:

“Benim muvaffakiyetim ancak Allah’ın yardımıyladır. Yalnız O’na tevekkül ettim ve yalnız O’na yöneliyorum.”
(Hûd, 11/88)

Böyle bir iman anlayışında ticaret ibadetten kopmaz, ahlâk ekonomiden ayrılmaz ve kul hakkı küçük görülmez.

Hz. Şuayb Aleyhisselâm’ın çağrısı asırlar ötesinden bugün de insanlığa şu mesajı vermektedir:

Allah’a kulluk edin.
Helâl kazanın.
Adaletli olun.
İnsanların hakkını eksiltmeyin.
Yeryüzünde fesat çıkarmayın.
Islah için çalışın.
Neticeyi Allah’a bırakın.

Rabbimiz bizleri Hz. Şuayb Aleyhisselâm’ın temsil ettiği tevhid, doğruluk, helâl kazanç, adalet, kanaat, sabır ve tevekkül ahlâkıyla ahlâklanabilen kullarından eylesin.

Âmin.

Yorumlar:

Yorum Yazabilirsiniz.

Mail adresiniz gizli kalacaktır. Lütfen bütün alanları doldurun. *


Benzer Bloglar

Hz Eyyub Aleyselam Kısası
  • Salih Avcı
  • 18.01.2025
Hz Eyyub Aleyselam Kısası
Hz Salih Aleyhisselam
  • Salih Avcı
  • 18.08.2026
Hz Salih Aleyhisselam
Hz Yunus Aleyhiselam
  • Salih Avcı
  • 18.08.2026
Hz Yunus Aleyhiselam
Hz. İlyas Aleyhisselâm
  • Salih Avcı
  • 21.08.2026
Hz. İlyas Aleyhisselâm