HZ. HÂLİD BİN VELÎD’İN HAYATINDAN HİKMETLİ DERSLER

“Seyfullah”ın Hayatı, İmanı, Cesareti, Tevazuu ve Mücadelesinden Günümüze Mesajlar

Giriş

İslâm tarihinin en dikkat çekici şahsiyetlerinden biri hiç şüphesiz Hz. Hâlid bin Velîd’dir (r.a.).

Onun hayatını değerli kılan yalnızca büyük bir asker ve başarılı bir kumandan olması değildir. Asıl dikkat çekici taraf, bir zamanlar Müslümanların karşısında bulunan bir insanın hakikati gördükten sonra bütün kabiliyetini İslâm’ın hizmetine vermesidir.

Hz. Hâlid’in hayatı bize şu büyük hakikati öğretir:

İnsanın geçmişi, geleceğinin mahkûmu olmak zorunda değildir.

Samimi bir iman, tövbe ve istikametle insan hayatında yepyeni bir sayfa açabilir.

Hz. Hâlid bin Velîd’in (r.a.) hayatını sadece savaşlar ve askerî başarılar üzerinden okumak eksik olur. Onun hayatında;

• hidayet,

• tövbe,

• cesaret,

• stratejik düşünme,

• liderlik,

• itaat,

• tevekkül,

• tevazu,

• vazife şuuru,

• dünya makamlarına bağlanmama

gibi pek çok önemli ders vardır.

1. HÂLİD BİN VELÎD KİMDİR?

Hz. Hâlid bin Velîd (r.a.), Mekke’nin güçlü kabilelerinden Kureyş’in Benî Mahzûm koluna mensuptur.

Babası Velîd bin Muğîre, Mekke’nin ileri gelen şahsiyetlerinden biriydi. Benî Mahzûm kabilesi, özellikle askerî konularda önemli bir konuma sahipti.

Hâlid bin Velîd de gençlik yıllarından itibaren;

• ata binme,

• silah kullanma,

• savaş düzeni,

• araziyi değerlendirme,

• hızlı karar verme

gibi alanlarda yetişti.

Bu kabiliyetler başlangıçta İslâm’ın karşısında kullanılmış olsa da daha sonra imanla birleşerek Müslümanların hizmetine girdi.

Burada önemli bir ders vardır:

Kabiliyet tek başına insanı yüceltmez.

Bir insan çok zeki, cesur veya yetenekli olabilir. Fakat asıl mesele bu kabiliyetlerin hangi amaç uğrunda kullanıldığıdır.

Kur’ân şöyle buyurur:

“De ki: Şüphesiz benim namazım, ibadetlerim, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi Allah içindir.”

(En‘âm, 6/162)

Hz. Hâlid’in hayatında da kabiliyetin imanla yön değiştirmesinin dikkat çekici bir örneğini görürüz.

2. UHUD’DA MÜSLÜMANLARIN KARŞISINDAYDI

Hz. Hâlid henüz Müslüman olmadan önce Uhud Savaşı’nda Kureyş ordusunda bulunmuştu.

Savaş sırasında Müslüman okçuların önemli bir kısmının Hz. Peygamber’in (s.a.v.) emrine rağmen yerlerini terk etmesi savaşın seyrini değiştirmişti.

Hâlid bin Velîd bu boşluğu fark etmiş ve süvari birlikleriyle Müslümanların arka tarafına yönelmişti.

Bu olay onun askerî açıdan;

• savaş alanını iyi okuyabildiğini,

• fırsatları hızla fark ettiğini,

• karşı tarafın zayıf noktasını görebildiğini

gösteriyordu.

Fakat o gün bu kabiliyet henüz İslâm’ın hizmetinde değildi.

Hikmetli Ders

Allah insana akıl, zekâ, güç, mal, makam ve çeşitli yetenekler verebilir.

Ancak bütün bu nimetler aynı zamanda birer imtihandır.

Mesele kabiliyet sahibi olmak değil, kabiliyeti Allah’ın razı olduğu istikamette kullanabilmektir.

3. HİDAYETE GİDEN YOL

Zaman ilerledikçe Hâlid bin Velîd’in İslâm hakkındaki düşünceleri değişmeye başladı.

Hudeybiye’den sonraki gelişmeler, Müslümanların güçlenmesi ve Hz. Peygamber’in (s.a.v.) ortaya koyduğu ahlâk ve kararlılık onun zihninde derin izler bıraktı.

Nihayet Hicret’in sekizinci yılı civarında Medine’ye giderek Müslüman oldu.

Onunla birlikte İslâm’a katılan önemli şahsiyetler arasında Amr bin Âs (r.a.) da bulunuyordu.

Hâlid, Hz. Peygamber’in huzuruna geldiğinde geçmişte yaptıklarından dolayı endişeliydi.

İslâm’a girmesiyle geçmişinin bağışlanmasını ümit ediyordu.

Hz. Peygamber’in ona bildirdiği temel hakikat şuydu:

İslâm, kişinin önceki günahlarını siler.

Bu anlam Müslim’de nakledilen sahih hadislerde açıkça ifade edilmiştir.

Büyük Ders

İnsan geçmişindeki hatalar yüzünden ümitsizliğe düşmemelidir.

Allah şöyle buyurur:

“De ki: Ey kendi nefisleri aleyhine haddi aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları bağışlar.”

(Zümer, 39/53)

Bu ayet tövbe kapısının büyüklüğünü göstermektedir.

Hz. Hâlid’in hayatı adeta şunu söyler:

“Dün nerede olduğundan çok, bugün hangi istikamete yöneldiğin önemlidir.”

4. DÜN İSLÂM’IN KARŞISINDA, BUGÜN İSLÂM’IN HİZMETİNDE

Hz. Hâlid Müslüman olduktan sonra eski hayatını savunmaya veya geçmişini bahane etmeye çalışmadı.

Tam tersine sahip olduğu askerî kabiliyetleri İslâm’ın hizmetine verdi.

Bu dönüşüm çok önemlidir.

İslâm insanın güzel kabiliyetlerini yok etmez; onları doğru istikamete yönlendirir.

Cesaret imanla birleşince kahramanlık olur.

Zekâ imanla birleşince hikmetli tedbire dönüşür.

Güç imanla birleşince zulüm değil adaletin hizmetçisi olur.

Liderlik imanla birleşince insanlara tahakküm değil hizmet vasıtası hâline gelir.

5. MÛTE SAVAŞI VE “ALLAH’IN KILIÇLARINDAN BİR KILIÇ”

Hz. Hâlid’in Müslüman olduktan sonra katıldığı en önemli hadiselerden biri Mûte Savaşıdır.

Müslüman ordusunun başına sırasıyla;

Zeyd bin Hârise,

ardından

Ca‘fer bin Ebû Tâlib,

ardından

Abdullah bin Revâha

komutan olarak tayin edilmişti.

Üç komutan da savaşta şehit oldu.

Bunun üzerine sancak Hâlid bin Velîd’e geçti.

Buhârî’de nakledilen sahih rivayette Resûlullah (s.a.v.), Medine’de ashabına savaşın gelişmelerini bildirirken komutanların şehadetinden sonra şöyle haber vermiştir:

“Sonra sancağı Allah’ın kılıçlarından bir kılıç aldı ve Allah ona fetih nasip etti.”

Bu ifade Hz. Hâlid’in meşhur unvanının temelidir:

SEYFULLAH

Yani:

“Allah’ın Kılıcı”

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur:

Hz. Hâlid kendi kendisine bu unvanı vermemiştir.

Bu, onun İslâm uğrundaki mücadelesine ilişkin Hz. Peygamber’in (s.a.v.) kullandığı büyük bir övgüdür.

6. MÛTE’DE SEKİZ-DOKUZ KILICIN KIRILMASI

Hz. Hâlid’in savaş meydanındaki mücadelesinin şiddetini gösteren sahih rivayetlerden biri de Buhârî’de bulunmaktadır.

Hz. Hâlid şöyle anlatmıştır:

“Mûte günü elimde dokuz kılıç kırıldı. Elimde yalnız Yemen yapımı geniş bir kılıç kaldı.”

Bazı rivayetlerde sayı farklı şekillerde aktarılabilse de Buhârî’deki rivayet onun savaşın ne kadar yoğun olduğu içerisindeki mücadelesini açıkça göstermektedir.

Fakat buradan çıkarılması gereken ders sadece fiziksel cesaret değildir.

Gerçek cesaret nedir?

İslâm açısından cesaret;

öfkeyle saldırmak,

tehlikeyi küçümsemek,

ölümü aramak

demek değildir.

Gerçek cesaret, hak bildiği vazifeyi korkuya teslim olmadan yerine getirmektir.

7. MÛTE’DEN ÇIKAN STRATEJİ DERSİ

Mûte’de Hz. Hâlid’in en önemli başarısı yalnızca savaşması değildi.

Asıl önemli olan, çok zor şartlar altında Müslüman ordusunun tamamen yok edilmesini önlemesiydi.

Kaynaklarda savaş düzenini değiştirdiği, birlikleri yeniden tertip ettiği ve düşmanda yeni kuvvetlerin geldiği izlenimini oluşturacak askerî manevralar yaptığı aktarılır.

Rivayetlerin ayrıntılarında farklılıklar bulunmakla birlikte, genel tarihî tablo Hz. Hâlid’in orduyu çok zor bir durumdan çıkardığını göstermektedir.

Günümüz İçin Ders

Bazen başarı;

ilerlemek değil,

daha büyük bir zararı önlemek olabilir.

Lider her zaman “ileri” emri veren kişi değildir.

Bazen:

• durmayı,

• geri çekilmeyi,

• beklemeyi,

• yeniden örgütlenmeyi

bilmek de liderliktir.

Bu, aile hayatından ticarete, yöneticilikten toplumsal meselelere kadar önemli bir ilkedir.

8. MEKKE’NİN FETHİNDE HÂLİD BİN VELÎD

Mekke’nin fethi sırasında Hz. Hâlid Müslüman ordusunun önemli birliklerinden birinin başındaydı.

Burada onun hayatındaki muazzam değişimi düşünmek gerekir.

Bir zamanlar Mekke’den çıkıp Müslümanlarla savaşmaya gelen Hâlid...

Şimdi Hz. Muhammed’in (s.a.v.) ordusunda Mekke’ye giriyordu.

Bu manzara hidayetin insan hayatında meydana getirebileceği dönüşümün çarpıcı örneklerinden biridir.

Ders

Allah dilerse insanın hayatının yönünü tamamen değiştirebilir.

Bu sebeple hiçbir insan hakkında:

“Bundan adam olmaz.”

demek doğru değildir.

Bugün hakikatten uzak görünen bir insan, yarın büyük bir hizmet insanı olabilir.

9. HUNEYN GÜNÜ

Huneyn Savaşı, Müslümanlar için önemli derslerle doludur.

Kur’ân bu savaşı özellikle hatırlatır:

“Andolsun ki Allah size birçok yerde ve Huneyn gününde yardım etmişti. Hani çokluğunuz sizi böbürlendirmiş fakat size hiçbir fayda sağlamamıştı...”

(Tevbe, 9/25)

Bu ayet çok önemli bir ölçü koyar:

Zafer sayıyla değil Allah’ın yardımıyladır.

Hz. Hâlid’in askerî hayatını değerlendirirken bu ölçüyü unutmamak gerekir.

Onun başarısını yalnızca askerî dehasına bağlamak İslâmî bakımdan eksik olur.

Mümin:

tedbiri alır fakat neticeyi Allah’tan bilir.

10. TEDBİR İLE TEVEKKÜLÜ BİRLEŞTİRMEK

Hz. Hâlid’in hayatında dikkat çeken özelliklerden biri, güçlü bir askerî planlama yeteneğine sahip olmasıdır.

Bu durum tevekkülün yanlış anlaşılmaması gerektiğini gösterir.

Tevekkül:

“Nasıl olsa Allah yardım eder.”

diyerek hiçbir hazırlık yapmamak değildir.

Mümin önce elinden gelen tedbiri alır.

Sonra sonucunu Allah’a bırakır.

Kur’ân şöyle buyurur:

“Karar verdiğin zaman artık Allah’a tevekkül et. Şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever.”

(Âl-i İmrân, 3/159)

Demek ki önce:

istişare → karar → tedbir → çalışma

sonra:

tevekkül

vardır.

11. HZ. EBÛ BEKİR DÖNEMİNDE HÂLİD BİN VELÎD

Hz. Peygamber’in (s.a.v.) vefatından sonra İslâm toplumu çok ciddi bir krizle karşılaştı.

Bazı kabilelerde;

• irtidat hareketleri,

• merkezî otoriteye başkaldırı,

• zekât vermeyi reddetme,

• sahte peygamberlik iddiaları

ortaya çıktı.

Hz. Ebû Bekir (r.a.) bu tehlikeler karşısında kararlı bir tavır aldı.

Hz. Hâlid de bu dönemde önemli askerî görevler üstlendi.

Bu mücadeleler sonucunda Arabistan’da siyasî ve toplumsal birlik yeniden tesis edildi.

Ancak bu dönemde gerçekleşen bazı hadiseler tarihî kaynaklarda tartışılmıştır. Özellikle Mâlik bin Nüveyre hadisesi konusunda farklı rivayet ve değerlendirmeler bulunmaktadır.

Bu nedenle bu gibi meseleleri aktarırken kesinlik iddiasından kaçınmak ve sahihliği tartışmalı ayrıntıları dinin kesin hükmü gibi sunmamak gerekir.

Bu da tarih okumasında önemli bir ahlâktır:

Sevdiğimiz insanları anlatırken bile ilmî adaleti kaybetmemeliyiz.

12. YEMÂME SAVAŞI

Hz. Ebû Bekir dönemindeki en önemli mücadelelerden biri Müseylimetü’l-Kezzâb’a karşı yapılan Yemâme Savaşıdır.

Bu savaş son derece çetin geçti.

Çok sayıda Müslüman, özellikle Kur’ân hafızı sahabi şehit oldu.

Bu durum daha sonra Kur’ân’ın bir mushaf hâlinde toplanması sürecinin önemli sebeplerinden biri oldu.

Hz. Hâlid savaş sırasında birlikleri yeniden düzenleyerek mücadeleyi sürdürdü.

Buradan önemli bir kriz yönetimi ilkesi çıkar:

Kriz anında panik değil yeniden düzenleme gerekir.

İnsan bazen hayatında ağır bir sarsıntıyla karşılaşabilir.

İlk plan başarısız olabilir.

Fakat ilk planın bozulması, bütün mücadelenin kaybedildiği anlamına gelmez.

13. IRAK VE ŞAM SEFERLERİ

Hz. Hâlid daha sonra Irak ve Şam bölgelerindeki askerî harekâtlarda önemli görevler üstlendi.

Bu süreçte İslâm orduları dönemin iki büyük siyasî gücü olan Sasani ve Bizans dünyasının sınırlarına ulaştı.

Hz. Hâlid’in süratli hareket etmesi, askerlerini organize etmesi ve farklı şartlara göre yeni stratejiler geliştirmesi dikkat çekicidir.

Buradan günümüz insanına önemli bir ders çıkar:

Başarılı insan şartlara göre yöntem değiştirebilir; fakat temel değerlerinden vazgeçmez.

Yöntem değişebilir.

Ama:

• adalet,

• doğruluk,

• emanete riayet,

• ahlâk,

• helal-haram ölçüsü

değişmez.

14. HZ. ÖMER’İN HÂLİD BİN VELÎD’İ KOMUTANLIKTAN ALMASI

Hz. Ömer’in (r.a.) halifeliği döneminde Hz. Hâlid başkomutanlık görevinden alındı ve komuta görevi Ebû Ubeyde bin Cerrâh’a verildi.

Bu hadise Hz. Hâlid’in hayatındaki en büyük imtihanlardan biridir.

Çünkü yıllarca büyük ordular yönetmiş, zaferler kazanmış ve askerler arasında büyük itibar elde etmişti.

Böyle bir insanın görevden alınması nefis açısından ağır bir imtihan olabilirdi.

Fakat Hz. Hâlid isyan etmedi.

Mücadeleyi terk etmedi.

Müslüman ordusundan ayrılıp kendi taraftarlarını toplamaya çalışmadı.

Yeni komutanın emrinde hizmet etmeye devam etti.

İşte belki de onun hayatındaki en büyük zaferlerden biri burada görülür:

Hâlid sadece düşman ordularını değil, makam sevgisini de yenmeye çalışmıştır.

15. “BEN HÂLİD İÇİN DEĞİL ALLAH İÇİN MÜCADELE EDİYORUM”

Hz. Hâlid’in görev değişikliği karşısındaki tavrı bize ihlâsın mahiyetini düşündürür.

İnsan bazen bir hizmette;

başkan,

yönetici,

komutan,

öğretmen,

imam,

sorumlu

olduğu müddetçe çalışır.

Görevi elinden alınınca küser.

Bu durumda insan kendisine şu soruyu sormalıdır:

“Ben hakikat için mi çalışıyordum, yoksa kendi makamım için mi?”

Kur’ân şöyle buyurur:

“Hâlbuki onlara ancak dini Allah’a has kılarak, O’na kulluk etmeleri emredilmişti.”

(Beyyine, 98/5)

Hz. Hâlid’in tavrı, ihlâs konusunda çok değerli bir örnek olarak okunabilir.

16. LİDERLİĞİN EN BÜYÜK İMTİHANI: LİDER OLMAMAYI KABUL ETMEK

Bir insanın lider olması bazen kolaydır.

Asıl zor olan:

liderlikten sonra sıradan bir nefer olabilmektir.

Çünkü makam insan nefsini besleyebilir.

İnsan zamanla:

“Ben olmazsam bu iş olmaz.”

diye düşünmeye başlayabilir.

Hâlbuki İslâm’ın temel ölçüsü şahıs değil hakikattir.

Hz. Hâlid görevden alındıktan sonra hizmete devam ederek fiilen şu dersi vermiştir:

Davalar şahıslardan büyüktür.

Bu ölçü;

• derneklerde,

• vakıflarda,

• şirketlerde,

• devlet yönetiminde,

• cemaatlerde,

• aile hayatında

çok önemlidir.

17. HÂLİD’İN CESARETİNİN KAYNAĞI

Hz. Hâlid’in cesaretini yalnızca mizacına bağlamak eksik olur.

İman insana ölüm ve hayat konusunda farklı bir bakış kazandırır.

Kur’ân şöyle buyurur:

“De ki: Allah’ın bizim için yazdığından başkası bize asla erişmez. O bizim Mevlâmızdır. Müminler yalnız Allah’a tevekkül etsinler.”

(Tevbe, 9/51)

Bu iman insanı tedbirsiz yapmaz.

Fakat korkunun esiri olmaktan kurtarır.

Müminin ölçüsü:

Tedbirini al.

Görevini yap.

Tehlikeyi küçümseme.

Fakat korkuyu da putlaştırma.

Neticeyi Allah’a bırak.

18. HÂLİD BİN VELÎD’İN VEFATI

Hz. Hâlid bin Velîd’in hayatının son dönemlerini Humus civarında geçirdiği ve hicrî 21 yılında, milâdî yaklaşık 642 yılında vefat ettiği genel kabul görmektedir.

Onun ölüm döşeğinde savaş meydanlarında şehit olamamasına üzüldüğünü ifade eden sözleri tarih kaynaklarında meşhur şekilde aktarılır.

Vücudunda savaşlardan kalan pek çok yara bulunduğunu söylediği ve buna rağmen yatağında vefat etmekten duyduğu hüznü dile getirdiği nakledilir.

Bu rivayetler tarih kaynaklarında yer almakla beraber, hadis kaynaklarındaki sahih rivayetlerle aynı kesinlik seviyesinde değerlendirilmemelidir.

Fakat hayatının genel tablosuyla uyumlu bir gerçek açıktır:

Hz. Hâlid uzun yıllarını mücadele içinde geçirmiş fakat ölüm kendisine savaş meydanında değil yatağında ulaşmıştır.

Bu da bize kaderin büyük sırrını hatırlatır.

19. ECELDEN KAÇILAMAZ, ECEL ÖNE DE ALINAMAZ

Hz. Hâlid’in hayatının sonu önemli bir hakikati gösterir.

Kur’ân şöyle buyurur:

“Her ümmetin bir eceli vardır. Ecelleri geldiği zaman ne bir an geri kalabilirler ne de öne geçebilirler.”

(A‘râf, 7/34)

Bir insan nice tehlikelerden geçebilir ve yaşayabilir.

Başka bir insan yatağında vefat edebilir.

Demek ki ölümün zamanı yalnızca görünen sebeplerle açıklanamaz.

Bu hakikat mümine tedbirsizlik değil, kader karşısında teslimiyet öğretir.

20. HÂLİD BİN VELÎD’İN HAYATINDAN 20 HİKMETLİ DERS

Hz. Hâlid’in hayatından günümüze şu temel dersleri çıkarabiliriz:

1. İnsan geçmişinin esiri değildir.

Dün yanlış tarafta olmak, yarın hakikatin büyük hizmetkârlarından biri olmaya engel değildir.

2. Tövbe yeni bir başlangıçtır.

Samimi dönüşüm insanın hayatının yönünü değiştirebilir.

3. Kabiliyet emanettir.

Zekâ, güç ve cesaret Allah’ın verdiği nimetlerdir.

4. Kabiliyet doğru istikamette kullanılmalıdır.

Yanlış amaç uğrunda kullanılan yetenek insan için felakete dönüşebilir.

5. Cesaret tedbirsizlik değildir.

Gerçek kahramanlık akıl, sabır ve disiplinle birleşir.

6. Kriz anında soğukkanlılık gerekir.

Mûte bunun güzel örneklerinden biridir.

7. Bazen geri çekilmek yenilgi değildir.

Daha büyük zararı önleyen geri çekilme stratejik başarı olabilir.

8. Lider şartları doğru okumalıdır.

Sadece cesaret değil, durum değerlendirmesi de önemlidir.

9. Tevekkül tedbiri terk etmek değildir.

Önce hazırlık, sonra Allah’a dayanmak gerekir.

10. Zafer Allah’tandır.

Kişinin kabiliyeti sebeptir; sonucu yaratan Allah’tır.

11. İnsan başarıyı kendinden bilmemelidir.

Kur’ân şöyle buyurur:

“Zafer ancak mutlak güç ve hikmet sahibi Allah katındandır.”

(Âl-i İmrân, 3/126)

12. Makam hizmet aracıdır.

Makam amaç hâline gelirse ihlâs zarar görebilir.

13. Görevden alınmak hizmetten alınmak değildir.

Hz. Hâlid başkomutanlıktan ayrıldı fakat mücadeleden ayrılmadı.

14. Gerçek lider gerektiğinde başkasına tâbi olabilir.

Bu büyük bir nefis terbiyesidir.

15. İnsanların değişebileceğine inanmak gerekir.

Uhud’daki Hâlid ile Mûte’deki Hâlid aynı kişiydi fakat istikameti değişmişti.

16. Düşmanımız olan biri yarın kardeşimiz olabilir.

Bu nedenle şahsî kin Müslümanın kalıcı karakteri olmamalıdır.

17. Başarı disiplin ister.

Büyük neticeler çoğu zaman düzenli hazırlığın sonucudur.

18. İman korkuyu yönetmeyi öğretir.

Mümin korkusuz bir makine değildir; korkusuna rağmen vazifesini yapabilen insandır.

19. Ecel Allah’ın takdirindedir.

Nice savaşlardan sağ çıkan Hâlid’in yatağında vefat etmesi bu hakikati düşündürür.

20. En büyük fetih insanın kendi nefsini yenmesidir.

Şehirleri fethetmek büyük olabilir.

Fakat;

kibri,

makam sevgisini,

şöhret arzusunu,

öfkeyi,

benliği

yenmek daha derin bir manevî zaferdir.

21. HÂLİD BİN VELÎD’İN HAYATINA TEFEKKÜR PENCERESİNDEN BAKMAK

Hz. Hâlid’in hayatına sadece askerî tarih olarak bakarsak önemli bir kısmını kaçırırız.

Daha derin bir okumayla üç ayrı “Hâlid” görürüz:

Birinci Hâlid:

Kabiliyetli fakat henüz imanla şereflenmemiş Hâlid.

İkinci Hâlid:

Kabiliyetini iman ve İslâm hizmetinde kullanan Seyfullah.

Üçüncü Hâlid:

Makamdan alınmasına rağmen hizmet etmeye devam eden mütevazı asker.

Belki en önemli dönüşüm üçüncüsüdür.

Çünkü dışarıdaki düşmanı yenmek cesaret ister.

İçerideki nefsi yenmek ise ihlâs ister.

22. RİSALE-İ NUR PERSPEKTİFİNDEN HÂLİD BİN VELÎD’İN HAYATI

Risale-i Nur’da iman hizmetinde en önemli esaslardan biri ihlâs olarak vurgulanır.

Bediüzzaman Said Nursî, İhlâs Risalesi’nde hizmetin Allah rızası için yapılması üzerinde kuvvetle durur.

Bu perspektiften Hz. Hâlid’in komutanlıktan alındıktan sonraki tavrı son derece düşündürücüdür.

Çünkü ihlâsın ölçülerinden biri şudur:

İşin yapılmasına sevinmek; mutlaka onu yapan kişinin kendimiz olmasını istememek.

İnsan:

“Bu hizmet benim elimle olsun.”

demekten ziyade:

“Bu hizmet güzel şekilde gerçekleşsin.”

diyebilmelidir.

Hz. Hâlid’in asker olarak hizmete devam etmesi bu manayı düşünmemize vesile olabilir.

23. “BEN YAPTIM” DEMEK YERİNE “ALLAH NASİP ETTİ”

Tevhid nazarıyla bakıldığında insan sebeptir.

Kuvveti veren Allah’tır.

Aklı veren Allah’tır.

Fırsatı yaratan Allah’tır.

Şartları bir araya getiren Allah’tır.

Neticeyi yaratan yine Allah’tır.

Kur’ân Bedir hakkında şöyle buyurur:

“Onları siz öldürmediniz, fakat Allah öldürdü. Attığın zaman da sen atmadın, fakat Allah attı.”

(Enfâl, 8/17)

Bu ayet sebepleri inkâr etmez.

Fakat neticeyi yaratan gerçek kudretin Allah olduğunu öğretir.

Hz. Hâlid’in askerî başarılarına da bu tevhid nazarıyla bakılmalıdır.

Hâlid plan yaptı.

Hâlid mücadele etti.

Hâlid orduları yönetti.

Fakat başarıyı yaratan Allah’tı.

24. GÜNÜMÜZ YÖNETİCİLERİNE HÂLİD BİN VELÎD’DEN DERSLER

Hz. Hâlid’in hayatından yöneticiler için önemli prensipler çıkarılabilir.

Bir yönetici:

Krizde sakin olmalıdır.

Bilgi toplamadan karar vermemelidir.

Şartlar değiştiğinde planını değiştirebilmelidir.

Başarıyı sadece kendisine mal etmemelidir.

Altındaki insanların kabiliyetlerini tanımalıdır.

Görev değişikliğini şahsî hakaret olarak görmemelidir.

Makamını hizmet vasıtası kabul etmelidir.

Kendisinden sonra da sistemin devam etmesini istemelidir.

Bu ilkeler sadece devlet yönetiminde değil;

şirkette,

markette,

ailede,

okulda,

dernekte

ve her türlü organizasyonda geçerlidir.

25. GENÇLERE HÂLİD BİN VELÎD’DEN MESAJ

Hz. Hâlid’in hayatından gençlere verilebilecek en güçlü mesajlardan biri şudur:

“Geçmişte yaptığın hatalar geleceğini belirlemek zorunda değildir.”

Belki yanlış arkadaşlıklar yaptın.

Belki yıllarını boşa geçirdin.

Belki ibadetlerinde ihmalkâr oldun.

Belki yanlış kararlar verdin.

Fakat Allah’ın rahmet kapısı açıktır.

Önemli olan:

“Ben artık değişemem.”

dememektir.

Kur’ân şöyle buyurur:

“Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin.”

(Zümer, 39/53)

Uhud’da Müslümanların karşısındaki Hâlid’in birkaç yıl sonra Seyfullah olarak anılması, değişimin ne kadar büyük olabileceğinin tarihî örneklerinden biridir.

26. AİLE HAYATINA ÇIKARILABİLECEK DERS

Hz. Hâlid’in askerî hayatından bile aile hayatına uygulanabilecek prensipler çıkarabiliriz.

Ailede her tartışmayı “kazanmak” gerekmez.

Bazen geri adım atmak yenilgi değildir.

Bazen susmak zayıflık değildir.

Bazen eşinin fikrini kabul etmek makam kaybı değildir.

Asıl başarı aile huzurunu korumaktır.

Mûte’de ordunun korunması nasıl bazen ilerlemekten daha önemli hâle geldiyse, aile hayatında da haklı çıkmak yerine birliği korumak daha değerli olabilir.

Elbette bu yaklaşım zulme veya haksızlığa sessiz kalmak anlamına gelmez; mesele, nefis kaynaklı gereksiz mücadelelerden kaçınmaktır.

27. HÂLİD BİN VELÎD’İN HAYATININ ÖZET MESAJI

Hz. Hâlid’in hayatını birkaç cümlede özetlemek gerekirse:

Kabiliyetin varsa Allah yolunda kullan.

Geçmişinde hata varsa tövbe et.

Görev verilirse hakkını vermeye çalış.

Görev alınırsa küsme.

Başarı gelirse kibirlenme.

Başarısızlık gelirse ümitsiz olma.

Tedbirini al ama neticeyi Allah’tan bil.

İnsanlardan değil Allah’tan korkmayı öğren.

Makamı değil vazifeyi sev.

Ölümden kaçmak yerine hayatını anlamlı yaşamaya çalış.

SONUÇ: SEYFULLAH’IN BİZE BIRAKTIĞI MİRAS

Hz. Hâlid bin Velîd’in (r.a.) hayatı yalnızca savaşların ve fetihlerin tarihi değildir.

Onun hayatı aynı zamanda bir dönüşüm hikâyesidir.

Uhud’da İslâm ordusunun karşısında bulunan bir kumandan...

Sonra imanla şereflenen bir sahabi...

Mûte’de sancağı alan bir kahraman...

Resûlullah’ın (s.a.v.) “Allah’ın kılıçlarından bir kılıç” diye nitelediği bir mücahid...

Hz. Ebû Bekir döneminin en önemli komutanlarından biri...

Ve nihayet Hz. Ömer döneminde başkomutanlıktan alınmasına rağmen hizmet etmeye devam eden bir asker...

Onun hayatının belki de en güçlü mesajı şudur:

Mesele komutan olmak değil, Allah’ın rızasını arayan bir kul olabilmektir.

Hz. Hâlid’in gerçek büyüklüğü yalnızca kazandığı savaşlarda aranmaz.

Asıl büyüklük;

hidayeti kabul edebilmesinde,

geçmişini geride bırakabilmesinde,

kabiliyetlerini hak yolunda kullanabilmesinde,

zor zamanda cesaret gösterebilmesinde,

makamdan ayrıldığında hizmetten ayrılmamasında

ve bütün bunların sonunda dünya hayatının geçiciliğini yaşayarak göstermesinde aranmalıdır.

Kur’ân’ın şu ölçüsü bütün müminlerin hayatının temel gayesi olmalıdır:

“De ki: Şüphesiz benim namazım, ibadetim, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi Allah içindir.”

(En‘âm, 6/162)

Rabbimiz bizlere de Hz. Hâlid bin Velîd’in (r.a.) hayatındaki güzel hasletlerden;

imanından istikamet,

cesaretinden metanet,

kararlılığından sebat,

liderliğinden basiret,

tevekkülünden teslimiyet,

makam karşısındaki tavrından ihlâs

nasip eylesin.

Allah ondan razı olsun.

Âmin.

KISA KAYNAK NOTU

Bu makalede temel olarak Kur’ân-ı Kerîm’deki ilgili ayetler ile Buhârî ve Müslim’de yer alan sahih rivayetlerin ortaya koyduğu çerçeve esas alınmıştır. Hz. Hâlid’in askerî seferlerinin ayrıntıları ise siyer ve İslâm tarihi kaynaklarında farklı rivayetlerle aktarılmaktadır. Bu nedenle özellikle Mûte’nin taktik ayrıntıları, Mâlik bin Nüveyre hadisesi ve Hz. Hâlid’in vefatı sırasında söylediği nakledilen sözler gibi konularda sahih hadis ile tarihî rivayetin aynı kesinlik derecesinde olmadığı dikkate alınmalıdır.

Makalede Geçen Başlıca Ayetler

• En‘âm Suresi, 6/162

• Zümer Suresi, 39/53

• Âl-i İmrân Suresi, 3/159

• Tevbe Suresi, 9/25

• Tevbe Suresi, 9/51

• Beyyine Suresi, 98/5

• Âl-i İmrân Suresi, 3/126

• A‘râf Suresi, 7/34

• Enfâl Suresi, 8/17

Temel Hadis Kaynakları

• Sahih-i Buhârî: Mûte Savaşı ve Hz. Peygamber’in Hz. Hâlid için “Allah’ın kılıçlarından bir kılıç” ifadesini kullandığı rivayet.

• Sahih-i Buhârî: Hz. Hâlid’in Mûte günü elinde çok sayıda kılıcın kırıldığını bildirdiği rivayet.

• Sahih-i Müslim: İslâm’ın kişinin önceki günahlarını ortadan kaldırdığına ilişkin rivayet.

Temel Siyer ve Tarih Kaynakları

İbn Hişâm’ın es-Sîretü’n-Nebeviyyesi, İbn Sa‘d’ın et-Tabakâtü’l-Kübrâsı, Taberî’nin tarih eseri ve İbn Kesîr’in el-Bidâye ve’n-Nihâyesi Hz. Hâlid bin Velîd’in hayatının tarihî çerçevesinin incelenmesinde başvurulan klasik kaynaklardandır.

İsterseniz bunun devamı olarak “Hz. Hâlid bin Velîd’in Hayatından Günümüz İnsanına 40 Ders” başlıklı ikinci ve daha kapsamlı bir makale de hazırlayabilirim.