- Salih Avcı
- 20.02.2023
Kur’ân-ı Kerîm, sünnet, İslâmî kelâm ve Risale-i Nur perspektifinde ayrıntılı tefekkür makalesi
Başımızı kaldırıp gökyüzüne baktığımızda milyarlarca yıldızdan meydana gelen galaksileri görürüz. Yeryüzüne baktığımızda dağları, denizleri, ormanları ve sayısız canlıyı müşahede ederiz. Kendi bedenimizi incelediğimizde ise trilyonlarca hücrenin oluşturduğu muhteşem bir hayat düzeniyle karşılaşırız.
Bir tarafta devasa yıldızlar, diğer tarafta gözle görülemeyecek kadar küçük hücreler bulunmaktadır.
Bir tarafta uçsuz bucaksız uzay, diğer tarafta küçücük bir tohumun içerisinde başlayan hayat vardır.
Bütün bu varlıklar insanı şu sorular üzerinde düşünmeye davet eder:
Kâinatı kim yaratmıştır? Maddeye varlık veren kimdir? Canlılara hayatı kim vermektedir? Yeryüzünü her baharda yeniden canlandıran kimdir? İnsanı ölümünden sonra yeniden diriltmeye kimin kudreti yeter?
Kur’ân-ı Kerîm bu soruların cevabını Allah’ın sonsuz kudretinde gösterir.
“Şüphesiz Allah her şeye hakkıyla gücü yetendir.”
Bakara suresi, 20. ayetin son kısmı
İşte bu hakikati tanıtan büyük ilâhî isimlerden biri El-Kadîr ismidir.
Risale-i Nur perspektifinde kâinattaki her varlık, Allah’ın kudretini gösteren bir sanat eseri olarak okunabilir. Bir çiçeğin açılması da yıldızların yaratılması da ilâhî kudret üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.
El-Kadîr, Allah Teâlâ’nın Esmâ-i Hüsnâ’sından biridir.
El-Kadîr: Her şeye gücü yeten, kudreti sonsuz olan, yaratmak ve idare etmek için hiçbir yardımcıya, araca veya desteğe muhtaç olmayan Allah demektir.
Allah’ın kudreti ezelîdir ve ebedîdir.
İnsan gücünü sonradan kazanır.
Bebekken zayıftır, büyüdükçe güçlenir, yaşlandığında kuvveti azalabilir.
Allah’ın kudreti ise böyle değildir.
O’nun kudretinde artma, eksilme, yorulma veya tükenme bulunmaz.
|
İnsanın gücü |
Allah’ın kudreti |
|---|---|
|
Sınırlıdır. |
Sonsuzdur. |
|
Sonradan kazanılır. |
Ezelîdir. |
|
Yorulabilir ve tükenebilir. |
Yorulma ve tükenmeden münezzehtir. |
|
Araçlara ve sebeplere muhtaçtır. |
Hiçbir yardımcıya muhtaç değildir. |
|
Her şeyi yapamaz. |
Mümkün olan her şeye taalluk eder. |
|
Zaman ve mekân şartlarına bağlıdır. |
Zaman ve mekânın yaratıcısıdır. |
Burada kelâm ilminin önemli bir inceliği vardır: Allah’ın kudreti bütün mümkinata, yani var olması aklen mümkün olan şeylere taalluk eder. Mantıken çelişkili ifadeler, örneğin aynı bakımdan hem var hem yok olan bir şey, kudretin eksikliğiyle ilgili değildir; bunlar gerçekleştirilebilir bir varlığı tarif etmez.
“Şüphesiz Allah her şeye hakkıyla gücü yetendir.”
Bakara suresi, 20. ayet
Bu ifade, Kur’ân’da farklı yerlerde tekrar edilerek Allah’ın kudretinin kuşatıcılığını bildirir.
Allah için yaratmak, insanın yaptığı gibi malzeme toplamak, güç harcamak ve yorulmak anlamına gelmez.
Allah’ın yaratması, O’nun ilim, irade ve kudretine bağlıdır.
“O, bir şeyin olmasını dilediğinde ona sadece ‘Ol!’ der, o da oluverir.”
Yâsîn suresi, 82. ayet
Bu ayet, Allah’ın yaratmasının hiçbir acizlik veya zorunlu yardımcıya bağlı olmadığını bildirir.
“Ol!” emri, Allah’ın insan gibi ses çıkarmaya veya kelimeleri telaffuz etmeye muhtaç olduğu anlamına gelmez.
Bu ifade, ilâhî irade ve kudretin mutlaklığını anlatır.
“Andolsun, gökleri, yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yarattık; bize hiçbir yorgunluk dokunmadı.”
Kâf suresi, 38. ayet
İnsan bir iş yaptığında yorulabilir.
Büyük bir bina yapmak için çok sayıda işçiye, malzemeye, makineye ve zamana ihtiyaç duyar.
Fakat Allah’ın yaratması, insanın üretimine benzemez.
Allah için yorgunluk, güç kaybı veya dinlenme ihtiyacı söz konusu değildir.
Bediüzzaman Said Nursî, Risale-i Nur’un birçok bölümünde Allah’ın kudretinin sonsuzluğunu ve yaratılışın kolaylığını ele alır.
Özellikle Yirminci Mektup, Yirmi Dokuzuncu Söz, Otuz Üçüncü Söz ve Haşir Risalesi’nde ilâhî kudretin eserleri üzerinde durulur.
Bu bahislerin temel düşüncelerinden biri şudur:
Sonsuz kudret karşısında bir varlığın yaratılmasıyla çok sayıda varlığın yaratılması, acizlik veya güç yetirememe bakımından farklı değildir.
Bu ifadeyi doğru anlamak önemlidir.
İnsan için bir çiçek yetiştirmekle büyük bir orman yetiştirmek aynı değildir.
İnsan imkânları sınırlı olduğu için büyük işler daha fazla emek, zaman ve kaynak gerektirir.
Fakat Allah’ın kudreti sınırsızdır.
Bu sebeple yaratılan şeylerin büyüklüğü veya çokluğu, Allah’ın kudretine bir zorluk getirmez.
Risale-i Nur, bu hakikati çeşitli temsillerle açıklar.
Güneş'in ışığını düşünelim.
Bir aynada güneşin görüntüsü meydana gelir.
Binlerce aynada da güneşin görüntüsü oluşabilir.
Aynaların sayısının artması, güneşin her aynaya ayrı ayrı gidip gelmesini gerektirmez.
Bu temsil, ilâhî kudretin çok sayıda varlığa aynı anda taalluk etmesini anlamaya yardımcı olmak için kullanılır.
Elbette güneş yaratılmış, sınırlı ve fizik kanunlarına bağlı bir varlıktır. Allah’ın kudreti güneş ışığına benzemez.
Temsilin amacı Allah’ın zatını açıklamak değil, insanın sınırlı tecrübesinden hareketle bir hakikati zihne yaklaştırmaktır.



Maddeyi incelediğimizde atomlar, moleküller ve atom altı parçacıklarla karşılaşırız.
Atomlar proton, nötron ve elektronlardan oluşan yapılardır. Hidrojenin en yaygın izotopunda çekirdekte yalnızca bir proton bulunur.
Atomların davranışları kuantum mekaniği ve temel fiziksel etkileşimlerle açıklanır.
Atomlar birleşerek molekülleri meydana getirir.
Moleküller de canlı ve cansız maddelerin yapısında görev alır.
İmanî bakış açısına göre maddenin kendisi de Allah’ın yaratmasıyla vardır.
Atomlar mutlak ve bağımsız yaratıcı güçler değildir.
Onlar yaratılmış varlıklardır.
Hidrojen ve oksijen atomları uygun kimyasal süreçlerle birleşerek su moleküllerini oluşturabilir.
Su, canlılığın devamı için son derece önemli bir maddedir.
Aynı temel atom türleri farklı bağlarla birleşerek çok farklı maddeler meydana getirebilir.
Bu durum, maddenin yapısındaki çeşitlilik ve düzen üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.
İnsan bedeni de atomlardan oluşur.
Dağlar da atomlardan oluşur.
Denizlerdeki su da moleküllerden meydana gelir.
Bu maddî ortaklığa rağmen varlıkların yapıları ve özellikleri birbirinden farklıdır.
Risale-i Nur’un Zerreler bahsindeki tefekkür yaklaşımında, maddî unsurların farklı varlıklardaki vazifeleri Allah’ın ilim, irade ve kudretinin işaretleri olarak değerlendirilir.
Bilim bu yapıların oluşum mekanizmalarını araştırır; imanî yorum ise bunların nihai yaratıcısına yönelir.



Bir insan hücresini düşünelim.
Mikroskobik büyüklükteki bu yapı içerisinde çok sayıda biyokimyasal faaliyet gerçekleşir.
Hücre zarından madde alışverişi yapılır.
Proteinler sentezlenir.
Enerji dönüşümleri gerçekleşir.
Genetik bilgiler kullanılır.
Hücreler çevrelerinden gelen sinyallere cevap verir.
Birçok hücre, uygun şartlarda bölünerek yeni hücreler oluşturur.
Bu süreçte DNA kopyalanır ve hücresel yapılar yeni hücrelere dağıtılır.
Hücre bölünmesi, büyüme ve doku onarımında önemli rol oynar.
Hücreler faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyar.
ATP, hücresel enerji aktarımında önemli görev üstlenir.
Mitokondriler birçok ökaryotik hücrede ATP üretiminde önemli rol oynar.
Bu sistemlerin faaliyetleri, biyolojik açıdan kimyasal reaksiyonlarla açıklanır.
İmanî tefekkür açısından ise bu karmaşık sistemler, Allah’ın kudret ve hikmetinin yaratılmışlardaki işaretleri olarak okunur.
Bir hücre, gözle görülemeyecek kadar küçük olabilir.
Fakat içerisinde çok sayıda sistemin bulunması, küçüklüğün basitlik anlamına gelmediğini gösterir.
Bu hakikat Risale-i Nur’un şu temel yaklaşımıyla ilişkilendirilebilir:
Bir varlığın küçüklüğü, onun yaratılışındaki sanatın ve hikmetin küçük olduğu anlamına gelmez.
DNA, canlıların genetik bilgilerini taşıyan moleküldür.
RNA ise genetik bilginin kullanılması, düzenlenmesi ve protein sentezi gibi süreçlerde çeşitli görevler üstlenir.
İnsan genomunda yaklaşık üç milyar baz çifti bulunur.
Bu genetik yapı, insanın gelişiminde ve hücrelerinin faaliyetlerinde önemli rol oynar.
DNA’daki bazı bölgeler RNA üretimi için kalıp olarak kullanılır.
Protein kodlayan mesajcı RNA molekülleri ribozomlarda okunarak protein sentezine yön verir.
Proteinler ise hücrelerin yapısında ve işleyişinde çok çeşitli görevler üstlenir.
Bir hücrenin içerisinde genetik bilginin korunması, kullanılması ve düzenlenmesi son derece karmaşık süreçlerdir.
Risale-i Nur perspektifinde bu düzen, Allah’ın ilim, kudret ve hikmetini tanıtan bir yaratılış eseri olarak okunabilir.
Ancak DNA’nın kendisi Allah’ın kudreti değildir.
DNA yaratılmış bir moleküldür.
Allah’ın kudreti ise ezelî, sonsuz ve maddeden münezzeh bir sıfattır.
Bu ayrım, tevhid inancını doğru anlamak bakımından önemlidir.



İnsanın anne rahmindeki gelişimi, ilâhî kudret üzerinde tefekkür etmek için önemli bir örnektir.
Döllenmiş bir hücreden başlayan gelişim sürecinde hücreler çoğalır ve farklılaşır.
Zaman içerisinde dokular ve organlar meydana gelir.
Kalp gelişir.
Sinir sistemi oluşur.
Beyin ve diğer organlar gelişimlerini sürdürür.
Bu süreçler genetik düzenleme, hücreler arası iletişim ve biyokimyasal mekanizmalarla gerçekleşir.
Kur’ân-ı Kerîm, insanın yaratılış merhalelerine dikkat çeker.
“Sonra onu başka bir yaratılışla inşa ettik. Yaratanların en güzeli olan Allah ne yücedir!”
Mü’minûn suresi, 14. ayetin son kısmının anlamı
Bu ayet, insanın yaratılışı üzerinde düşünmeye davet eder.
İman nazarında anne rahmindeki gelişim, Allah’ın ilim, irade ve kudretinin bir eseridir.
İnsan kendi bedeninin meydana gelişini yönetmiş değildir.
Kendi organlarını kendisi yaratmamıştır.
Bu hakikat, insanın aczini ve Allah’a olan ihtiyacını hatırlatır.



Risale-i Nur’da bahar mevsimi, Allah’ın kudretinin büyük bir tecellisi olarak ele alınır.
Kış mevsiminde birçok bitki faaliyetlerini azaltır.
Bazı bitkilerin toprak üstündeki kısımları kurur.
Bazı canlılar kış uykusuna veya durgunluk hâline girer.
Bahar geldiğinde sıcaklık ve gün uzunluğu değişir.
Bitkiler yeniden büyümeye başlar.
Ağaçlar yapraklanır.
Çiçekler açar.
Pek çok canlı türünün faaliyetleri artar.
Çünkü baharda çok sayıda canlı, birbirinden farklı yapılarla ve farklı hayat süreçleriyle ortaya çıkar.
Bir elma ağacı elma verir.
Bir kiraz ağacı kiraz verir.
Bir lale kendine mahsus çiçek oluşturur.
Bir arı kendi türünün özellikleriyle gelişir.
Bu çeşitlilik, yaratılışın ilim ve kudret yönlerini düşünmeye vesile olur.
Bediüzzaman Said Nursî, Onuncu Söz’de bahardaki yenilenmeyi ahirette yeniden dirilişin mümkün olduğunu gösteren bir temsil olarak değerlendirir.
Kur’ân-ı Kerîm’de de yeryüzünün ölümünden sonra diriltilmesine dikkat çekilir:
“Allah’ın rahmetinin eserlerine bak! Yeryüzünü ölümünden sonra nasıl diriltiyor. Şüphesiz O, ölüleri de diriltecektir.”
Rûm suresi, 50. ayet
Baharın yenilenmesi ile ahiretteki diriliş aynı biyolojik hadise değildir.
Fakat bahar, Allah’ın yaratma kudreti üzerinde düşünerek yeniden dirilişin mümkün olduğunu kavramaya yardımcı olur.



Kâinatın büyüklüğü, insanın hayal gücünü aşan ölçülere ulaşır.
Güneş, Samanyolu Galaksisi içerisinde bulunan yıldızlardan biridir.
Samanyolu'nda çok büyük sayıda yıldız bulunmaktadır.
Gözlemlenebilir evrende ise milyarlarca galaksi vardır.
Bu galaksiler yıldızlar, gaz, toz ve karanlık madde gibi bileşenleri içerir.
Yıldızlar, gaz ve toz bulutlarının kütle çekimi etkisiyle yoğunlaşması gibi fiziksel süreçlerle meydana gelir.
Yıldızların merkezlerinde uygun şartlarda nükleer füzyon gerçekleşir.
Bu süreçte enerji açığa çıkar.
Güneş de enerjisinin büyük bölümünü hidrojenin helyuma dönüşmesiyle üretir.
Galaksilerde yıldızlar, gaz ve diğer maddeler kütle çekimi etkisiyle hareket eder.
Bu hareketler astrofizik tarafından incelenir.
İmanî tefekkür açısından ise galaksilerin varlığı ve kâinatın büyüklüğü Allah’ın kudretinin sonsuzluğunu düşünmeye vesile olur.
İnsan için bir yıldız oluşturmakla bir hücre oluşturmak arasında ölçülemeyecek derecede büyük bir fark vardır.
Fakat Allah’ın sonsuz kudreti açısından büyüklük veya küçüklük bir acizlik sebebi değildir.
Risale-i Nur’un kudret bahislerinde üzerinde durulan önemli hakikatlerden biri budur.
İnsan sınırlı bir varlık olduğu için işlerin büyüklüğü arttıkça daha fazla güç harcar.
Bir taşı kaldırmakla büyük bir kayayı kaldırmak aynı değildir.
Bir ev yapmakla büyük bir şehir kurmak aynı değildir.
Bir ağacı yetiştirmekle büyük bir ormanı yetiştirmek aynı değildir.
Fakat Allah’ın kudreti insanın gücüne benzemez.
Allah’ın kudreti sonsuz olduğu için yaratılan şeylerin büyüklüğü O’na zorluk getirmez.
Risale-i Nur’da bu hakikat çeşitli temsillerle açıklanır.
Güneş bir çiçeği aydınlatırken aynı zamanda milyonlarca çiçeği de aydınlatabilir.
Bu temsil, çok sayıda varlığa aynı anda tesir etmenin her durumda ayrı ayrı bir güçlük gerektirmediğini zihne yaklaştırır.
Bir kumandanın tek bir askere emir vermesiyle büyük bir birliğe emir vermesi arasında, emrin iletilme ve uygulanma şartları uygun olduğunda, doğrudan emir verme bakımından bir benzerlik kurulabilir.
Bu temsil, birlik ve düzenin çok sayıda unsurun idaresini nasıl kolaylaştırabileceğini düşündürür.
Ancak Allah’ın yaratması hiçbir kumandanın idaresine benzemez.
Çünkü Allah’ın kudreti sınırsızdır.
Bir ağaçta çok sayıda meyve meydana gelebilir.
Meyveler aynı ağacın beslenme ve büyüme sistemlerinden yararlanır.
Bu örnek, birliğin ve ortak düzenin çok sayıda neticenin meydana gelmesindeki rolünü gösterir.
Risale-i Nur perspektifinde bu temsiller, ilâhî kudretin sonsuzluğunu anlamaya yardımcı olan zihinsel araçlardır.
Allah’ın kudreti, ilmi ve iradesi birbirinden bağımsız güçler değildir.
Bunlar Allah’ın kemal sıfatlarıdır.
İlim, Allah’ın her şeyi bilmesidir.
İrade, mümkün olan şeylerden dilediğini dilemesidir.
Kudret, dilediğini yaratmaya ve gerçekleştirmeye gücünün yetmesidir.
Bir insanın yaratılışını düşünelim.
İnsan belirli özelliklerle dünyaya gelir.
Bedeninde çeşitli organlar bulunur.
Her organın farklı vazifeleri vardır.
İmanî tefekkür açısından bu yaratılışta ilim, irade ve kudret birlikte düşünülür.
Allah insanın bütün özelliklerini bilir.
Yaratılmasını diler.
Kudretiyle yaratır.
Burada Allah’ın sıfatlarının insanın yaptığı işler gibi sırayla çalışan ve birbirinden ayrılmış mekanizmalar olmadığı unutulmamalıdır.
Allah’ın ilmi, iradesi ve kudreti ezelî sıfatlardır.
Kâinatta hadiseler çoğunlukla sebepler vasıtasıyla meydana gelir.
Bitkiler su ve ışıkla büyür.
İnsanlar beslenerek hayatlarını sürdürür.
Hastalıkların tedavisinde ilaçlar ve tıbbi yöntemler kullanılır.
Yıldızların hareketleri fizik kanunlarıyla açıklanır.
Peki Allah her şeye kadirse neden sebepler vardır?
Risale-i Nur perspektifinde sebepler, Allah’ın yarattığı hikmetli düzenin parçalarıdır.
Sebeplerin bulunması, Allah’ın kudretinin yetersizliğinden kaynaklanmaz.
Aksine sebepler âlemi, insanın öğrenmesine, çalışmasına, sorumluluk üstlenmesine ve yaratılışın hikmetlerini araştırmasına imkân sağlar.
Bilimsel açıdan sebepler, olayların meydana gelmesinde gerçek ve araştırılabilir fiziksel mekanizmalardır.
İslâmî tefekkür açısından ise bu mekanizmalar Allah’tan bağımsız, kendi kendine var olan yaratıcı güçler değildir.
Mesela bir ilaç, belirli biyokimyasal mekanizmalar üzerinden hastalığın tedavisine yardımcı olabilir.
Mümin bu mekanizmaları araştırır, ilacı kullanır ve şifayı Allah’tan bilir.
Bu yaklaşım, sebepleri reddetmeyi değil, sebeplerin Allah’ın yaratmasıyla var olduğunu kabul etmeyi ifade eder.
Allah’ın kudreti her şeye yeter.
Buna rağmen kâinatta birçok hadise zaman içerisinde gerçekleşir.
Bir tohum bir anda büyük bir ağaç hâline gelmez.
İnsan anne rahminde belirli gelişim safhalarından geçer.
Bir yıldızın oluşumu uzun fiziksel süreçler gerektirebilir.
Bu durum Allah’ın kudretinin sınırlı olduğunu göstermez.
İslâmî tefekkür açısından yaratılışın merhaleler hâlinde gerçekleşmesi, Allah’ın hikmetiyle ilişkilendirilebilir.
Çünkü bu süreçler içerisinde çok sayıda düzen, ölçü ve kanun görünür hâle gelir.
İnsan bunları araştırabilir.
Bilimsel bilgiler edinebilir.
Yaratılışın incelikleri üzerinde düşünebilir.
Dolayısıyla bir şeyin zaman içerisinde yaratılması, Allah’ın onu bir anda yaratmaya gücünün yetmediği anlamına gelmez.
Kudret, yaratmanın mümkün olmasını; hikmet ise yaratılışın düzeni ve gayesi üzerinde tefekkür etmeyi hatırlatır.
Ahiret inancının temel meselelerinden biri yeniden diriliştir.
İnsan öldükten sonra bedeni çözünür.
Maddî unsurları zaman içerisinde çeşitli doğal süreçlere katılır.
Peki insan yeniden diriltilebilir mi?
Kur’ân-ı Kerîm bu soruya Allah’ın kudretiyle cevap verir.
“İnsan, kendisini bir nutfeden yarattığımızı görmedi mi ki şimdi apaçık bir tartışmacı kesilmiştir.”
Yâsîn suresi, 77. ayetin anlamı
Devamındaki ayetlerde çürümüş kemiklerin yeniden diriltilmesi sorusu ele alınır.
“De ki: Onları ilk defa yaratan diriltecektir.”
Yâsîn suresi, 79. ayet
Bu ayetlerin temel mesajı şudur:
İnsanı ilk defa yaratan Allah, onu ölümünden sonra yeniden diriltmeye de kadirdir.
Bediüzzaman Said Nursî, Onuncu Söz’de yeniden dirilişi Allah’ın kudret, hikmet, rahmet ve adalet isimleriyle birlikte ele alır.
Haşir Risalesi’nde bahardaki yenilenme, Allah’ın kudretini anlamaya yardımcı olan önemli bir örnektir.
Ancak ahiret inancı yalnızca bahardaki biyolojik olaylardan çıkarılmış bilimsel bir sonuç değildir.
Kur’ân’ın haber verdiği gaybî bir hakikattir.
Baharın yenilenmesi, bu hakikatin aklen mümkün olduğunu düşünmeye yardımcı olur.
|
İlâhî isim |
Kudretle münasebeti |
|---|---|
|
El-Kadîr |
Her şeye gücü yeten |
|
El-Muktedir |
Kudreti tam ve üstün olan |
|
El-Kaviyy |
Sonsuz kuvvet sahibi olan |
|
El-Metîn |
Kuvveti sarsılmaz olan |
|
El-Hâlık |
Bütün varlıkları yaratan |
|
El-Bârî |
Varlıkları yaratıp düzenleyen |
|
El-Musavvir |
Varlıklara suret veren |
|
El-Muhyî |
Hayatı yaratan ve dirilten |
|
El-Mümît |
Ölümü yaratan |
|
El-Alîm |
Her şeyi eksiksiz bilen |
|
El-Hakîm |
Her şeyi hikmetle yaratan |
|
El-Kayyûm |
Bütün varlıkları ayakta tutan |
Bu isimlerin tamamı bir olan Allah’ın kemal sıfatlarını ve fiillerini tanıtır.
Bir çiçeğin yaratılışında El-Hâlık ismi düşünülür.
Şeklinde El-Musavvir ismi tefekkür edilir.
Yapısındaki ölçüde El-Hakîm ismi hatırlanır.
Hayatında El-Muhyî ismi görülür.
Bütün bu yaratılışın gerçekleşmesinde ise El-Kadîr isminin manası üzerinde düşünülür.
İnsan birçok konuda sınırlıdır.
Hastalanabilir.
Yaşlanabilir.
Güçten düşebilir.
Gelecekte karşılaşacağı hadiseleri kesin olarak bilemez.
Bu sınırlılık, insanın Allah’a muhtaç olduğunu hatırlatır.
Risale-i Nur’da insanın aczi, Allah’ın kudretini tanımaya açılan önemli bir kapı olarak değerlendirilir.
Allah’ın her şeye kadir olduğunu bilen mümin, sebeplere başvurduktan sonra neticeyi Allah’a bırakır.
Tevekkül, çalışmayı terk etmek değildir.
İnsan vazifesini yerine getirir.
Gayret eder.
Tedbir alır.
Sonra Allah’a güvenir.
İnsan bazen büyük zorluklarla karşılaşabilir.
Hastalık, fakirlik, kayıp veya başka sıkıntılar yaşayabilir.
El-Kadîr ismi, Allah’ın kudretinin insanın karşılaştığı zorluklarla sınırlı olmadığını hatırlatır.
Ancak bu, her duanın mutlaka insanın istediği biçimde gerçekleşeceği anlamına gelmez.
İslâmî anlayışta dua, Allah’a yönelme ve kulluk vesilesidir; netice Allah’ın ilim, irade ve hikmetine bağlıdır.
İnsan kendi gücünü mutlak görmemelidir.
Sağlığı, serveti, makamı ve kabiliyetleri geçicidir.
El-Kadîr ismini tanıyan insan, kendisine verilen nimetleri Allah’ın ihsanı olarak değerlendirir.
Bu düşünce onu tevazuya yönlendirir.
Allah’ın kudreti üzerinde tefekkür etmek için yalnızca büyük bilimsel keşiflere ihtiyaç yoktur.
Günlük hayatta karşılaştığımız pek çok hadise de tefekkür vesilesidir.
Sabah güneşin doğuşunu gördüğümüzde Dünya'nın hareketini ve Güneş'in enerji üretimini düşünebiliriz.
Bir bardak su içtiğimizde suyun hayat için önemini hatırlayabiliriz.
Bir çiçeğin açılışını gördüğümüzde bitkinin gelişim mekanizmalarını inceleyebiliriz.
Bir bebeğin büyümesini izlediğimizde insan bedeninin yaratılış safhaları üzerinde düşünebiliriz.
Kendi kalbimizin çalışmasını düşündüğümüzde hayatın devamı için ne kadar çok nimete muhtaç olduğumuzu fark edebiliriz.
Böylece sıradan görünen hadiseler, Allah’ın kudretini hatırlatan birer tefekkür dersine dönüşür.
Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’ın kudretini ifade eden çok sayıda dua ve ayet bulunmaktadır.
Bunlardan biri Âl-i İmrân suresinin 26. ayetidir.
Arapça:
قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
Türkçe okunuşu:
Kulillâhümme mâlikel-mülki tü’til-mülke men teşâü ve tenziul-mülke mimmen teşâü ve tüizzü men teşâü ve tüzillü men teşâü, biyedikel-hayr, inneke alâ külli şey’in kadîr.
Anlamı:
“De ki: Ey mülkün sahibi Allah’ım! Sen mülkü dilediğine verirsin, dilediğinden çekip alırsın. Dilediğini aziz kılar, dilediğini alçaltırsın. Hayır senin elindedir. Şüphesiz sen her şeye kadirsin.”
Bu ayet, bütün mülkün ve kudretin Allah’a ait olduğunu bildirir.
Allah’ım! Sen El-Kadîr’sin. Kudretin sonsuzdur. Gökleri ve yeri yaratan Sensin. Bütün canlılara hayat veren Sensin. Beni yoktan var eden, bedenimi yaratan ve hayatımı devam ettiren Sensin.
Bana aczimi bilmeyi, kudretini tanımayı, nimetlerine şükretmeyi ve Sana tevekkül etmeyi nasip et. Kalbimi kibirden, ümitsizlikten ve gafletten koru. Bana hayırlı işler yapacak güç, doğruyu görecek basiret ve rızana uygun yaşayacak istikamet ver. Âmin.
Allah’ın kudreti sonsuzdur. O’nun kudretinde acizlik, yorulma ve tükenme bulunmaz.
Bütün varlıklar Allah’ın yaratmasıyla vardır. Hiçbir yaratılmış mutlak anlamda bağımsız değildir.
Allah’ın kudreti karşısında büyük ve küçük, zorluk bakımından farklı değildir.
Atomlardan galaksilere kadar bütün yaratılış, imanî tefekkür açısından Allah’ın kudretinin işaretlerini taşır.
Canlıların yaratılışındaki karmaşık düzen, ilim, irade, kudret ve hikmet üzerinde düşünmeye vesile olur.
Sebepler Allah’ın kudretinden bağımsız yaratıcı güçler değildir.
Yaratılışın zaman içerisinde gerçekleşmesi, Allah’ın kudretinin sınırlı olduğu anlamına gelmez.
İnsanı ilk defa yaratan Allah, onu ölümünden sonra yeniden diriltmeye de kadirdir.
El-Kadîr ismini tanımak, insanın tevekkülünü, şükrünü ve ümidini güçlendirir.
İnsanın aczini anlaması, Allah’ın kudretini tanımasına ve kulluk şuurunun gelişmesine vesile olur.
Risale-i Nur’un insan terbiyesinde üzerinde durduğu önemli hakikatlerden biri aczdir.
İnsan yaratılmıştır.
Hayatı sınırlıdır.
Bilgisi sınırlıdır.
Gücü sınırlıdır.
İhtiyaçları ise çoktur.
Bir nefes havaya, bir yudum suya, bir lokma ekmeğe muhtaçtır.
Kendi bedenindeki bütün faaliyetleri kontrol edemez.
Gelecekte başına gelecek hadiseleri kesin olarak bilemez.
Bu durum ilk bakışta insanın zayıflığını gösterir.
Fakat iman nazarında acz, insanı Allah’ın sonsuz kudretine yönlendiren büyük bir hakikattir.
İnsan kendi aczini anladığında, Allah’ın kudretini daha iyi tanımaya başlar.
Kendi sınırlılığını gördüğünde Allah’ın sonsuzluğunu düşünür.
Kendi ihtiyaçlarını fark ettiğinde Allah’ın rahmetine yönelir.
Kendi faniliğini düşündüğünde Allah’ın bekasını hatırlar.
Bu sebeple Risale-i Nur perspektifinde acz, yalnızca bir eksiklik değildir.
Doğru değerlendirildiğinde insanı marifetullaha götüren manevî bir vesiledir.
İnsan kendi gücünü mutlaklaştırmaktan vazgeçtiğinde, Allah’ın kudretine dayanmanın manasını daha iyi kavrar.
Bu hakikat insanı hem tevazuya hem de tevekküle yönlendirir.
El-Kadîr isminin en derin dersi, insanın kendi aczini bilerek Allah’ın sonsuz kudretine güvenmesidir.
El-Kadîr ismi, Allah’ın sonsuz kudretini bildirir.
Bir atomun yapısından bir hücrenin faaliyetlerine, bir tohumun filizlenmesinden insanın anne rahmindeki gelişimine, Dünya'nın hareketinden galaksilerin varlığına kadar bütün yaratılış, imanî tefekkür açısından Allah’ın kudretini hatırlatan işaretler taşır.
Risale-i Nur perspektifinde kâinat, Allah’ın isimlerini tanıtan büyük bir kitaptır.
Bu kitabın her sayfasında ilim, irade, kudret, hikmet ve rahmetin eserleri okunabilir.
İnsan bu hakikatleri düşündükçe kendi aczini daha iyi anlar.
Kibirden uzaklaşır.
Allah’a olan ihtiyacını fark eder.
Şükrü artar.
Tevekkülü güçlenir.
Dünya hayatının geçiciliğini ve ahirette yeniden dirilişin Allah’ın kudretiyle mümkün olduğunu kavrar.
El-Kadîr isminin insana verdiği en büyük ders şudur:
Ey insan! Senin gücün sınırlıdır, fakat Rabbinin kudreti sonsuzdur. Sen yorulursun, O yorulmaz. Sen aciz kalırsın, O aciz kalmaz. Sen bir şeyi yaratamazsın, fakat O gökleri ve yeri yaratandır. Öyleyse kendi gücünle kibirlenme; sana verilen nimetlere şükret, vazifeni yerine getir ve sonsuz kudret sahibi olan Allah’a tevekkül et.
Bu makale, Kur’ân ayetleri ve Risale-i Nur’daki kudret bahisleri ışığında hazırlanmış açıklamalı bir tefekkür çalışmasıdır. Risale-i Nur’dan kelimesi kelimesine aktarım değildir.
Kur’ân-ı Kerîm: Bakara 2:20; Âl-i İmrân 3:26; Mü’minûn 23:14; Rûm 30:50; Yâsîn 36:77–82; Kâf 50:38.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Onuncu Söz (Haşir Risalesi).
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Yirmi Dokuzuncu Söz.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Otuz Üçüncü Söz (Pencereler Risalesi).
Bediüzzaman Said Nursî, Mektubat, Yirminci Mektup.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Otuzuncu Söz (Zerreler bahsi).
Talim-i Esmâ serimizin dördüncü dersi El-Kadîr tamamlandı.
1. El-Hayy — Hayatın yaratılması
2. El-Kayyûm — Varlıkların devamı
3. El-Alîm — Sonsuz ilim
4. El-Kadîr — Sonsuz kudret
5. Ders: EL-HAKÎM (الْحَكِيمُ)
Allah’ın sonsuz hikmeti; yaratılışta gayeler, organların hikmetli vazifeleri, ekosistemlerdeki düzen, musibetlerin hikmeti, israfın bulunmaması ve Risale-i Nur’da hikmet hakikati.
5. Derse Devam Edelim
Yorumlar:
Yorum Yazabilirsiniz.