18px

EL-ALÎM


EL-ALÎM

TALİM-İ ESMÂ DERSLERİ

3. Ders: EL-ALÎM (الْعَلِيمُ)

Allah’ın Sonsuz İlmi, Kâinattaki Tecellileri ve Yaratılıştaki İlim, Ölçü ve Hikmet Hakikatleri

Kur’ân-ı Kerîm, sünnet ve Risale-i Nur perspektifinde detaylı inceleme

Giriş: Kâinattaki Her Şey Sonsuz Bir İlmin Eseridir

Kâinata dikkatle baktığımızda her varlıkta ölçü, düzen, uyum ve birbirini tamamlayan sistemler görürüz.

Bir insanın bedeninde trilyonlarca hücre görev yapar. Bir ağacın küçücük çekirdeğinde, o ağacın gelişimini yönlendiren genetik bilgiler bulunur. Bir arı çiçeklerden nektar toplar. Bir kuş binlerce kilometrelik göç yolculuğunu gerçekleştirir. Gezegenler belirli fizik kanunları çerçevesinde hareket eder.

Bütün bu hadiseler, insanı yaratılışın arkasındaki ilim ve hikmet üzerinde düşünmeye davet eder.

Bir kitabın anlamlı cümleleri, yazarının bilgisini gösterir. Bir mimarî eserin planı, mimarın ilmini yansıtır. Bir makinenin parçaları arasındaki uyum, onu tasarlayan kişinin bilgisine işaret eder.

Risale-i Nur perspektifinde kâinat da Allah’ın isimlerini tanıtan büyük bir kitap olarak değerlendirilir.

Bu kitabın her sayfasında ilim, hikmet, kudret ve rahmetin işaretleri okunabilir.

El-Alîm ismi bize, Allah’ın her şeyi bildiğini; hiçbir varlığın, hiçbir hadisenin ve hiçbir düşüncenin O’nun ilminden gizli kalmadığını öğretir.

1. El-Alîm İsminin Manası

El-Alîm, her şeyi eksiksiz bilen, ilmi ezelî ve ebedî olan, geçmişi, geleceği, görüneni, görünmeyeni, açık ve gizli bütün hakikatleri bilen Allah demektir.

Allah’ın ilmi sınırsızdır.

İnsan ise sonradan öğrenir.

İnsan bilmediğini araştırır, okur, tecrübe eder ve zamanla bilgi sahibi olur.

Allah’ın ilmi böyle değildir.

Allah bir şeyi öğrenmek için araştırmaya, gözlem yapmaya veya tecrübe kazanmaya muhtaç değildir.

O’nun ilmi ezelîdir.

Allah’ın ilmi ile insanın bilgisi arasındaki fark

İnsanın bilgisi

Allah’ın ilmi

Sonradan kazanılır.

Ezelîdir.

Sınırlıdır.

Sonsuz ve kuşatıcıdır.

Unutma ve yanılma olabilir.

Unutma ve yanılmadan münezzehtir.

Araştırmaya ihtiyaç duyar.

Hiçbir vasıtaya muhtaç değildir.

Geleceği kesin olarak bilemez.

Geçmişi ve geleceği eksiksiz bilir.

Gizli şeylerin çoğunu bilemez.

Gizli ve açık her şeyi bilir.

Bu sebeple Allah’ın El-Alîm ismini anlamak, insanın kendi bilgisinin sınırlı olduğunu kabul etmesiyle başlar.

İnsan ne kadar çok öğrenirse öğrensin, Allah’ın sonsuz ilmi karşısında bilgisi sınırlı kalır.

2. Kur’ân-ı Kerîm’de El-Alîm İsmi

Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’ın sonsuz ilmini bildiren çok sayıda ayet bulunmaktadır.

A. Allah Her Şeyi Bilir

“Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir.”

Bakara suresi, 282. ayetin son kısmı

Bu ayet, Allah’ın ilminin bütün varlıkları ve hadiseleri kuşattığını bildirir.

Kâinatta hiçbir şey Allah’ın ilminden gizli değildir.

Bir yıldızın hareketi, bir yaprağın düşmesi, bir insanın düşüncesi ve bir canlının ihtiyacı O’nun bilgisi dâhilindedir.

B. Bir Yaprak Bile Allah’ın İlmi Dışında Düşmez

“O’nun bilgisi dışında bir yaprak bile düşmez.”

En‘âm suresi, 59. ayetten

Bu ayet, Allah’ın ilminin kuşatıcılığını son derece etkileyici bir örnekle bildirir.

Yeryüzünde sayısız ağaç bulunmaktadır.

Bu ağaçların üzerinde çok büyük sayıda yaprak vardır.

Her gün yapraklar dökülür, rüzgârla savrulur ve toprağa düşer.

İnsan bunların tamamını takip edemez.

Fakat Allah’ın ilmi bakımından büyük ile küçük arasında bir zorluk farkı yoktur.

Bir galaksinin varlığı da küçücük bir yaprağın hareketi de Allah’ın ilminden gizli değildir.

C. Allah Kalplerde Olanı Bilir

“Şüphesiz Allah göğüslerin özünü hakkıyla bilendir.”

Âl-i İmrân suresi, 119. ayetin son kısmı

İnsan başka bir insanın dış görünüşünü görebilir.

Sözlerini duyabilir.

Davranışlarını değerlendirebilir.

Fakat onun kalbindeki bütün niyetleri kesin olarak bilemez.

Allah ise insanın gizlediği düşünceleri, niyetleri ve duyguları bilir.

Bu hakikat insanı ihlasa yönlendirir.

Çünkü Allah katında yalnızca yapılan işin dış görünüşü değil, hangi niyetle yapıldığı da önemlidir.

D. Allah’ın İlmi Her Şeyi Kuşatmıştır

“Rabbimiz, ilim bakımından her şeyi kuşatmıştır.”

A‘râf suresi, 89. ayetten

Allah’ın ilmi belirli bir mekânla, zamanla veya varlık türüyle sınırlı değildir.

Geçmişte yaşananlar, şu anda meydana gelenler ve gelecekte gerçekleşecek hadiseler O’nun ilmindedir.

Ancak Allah’ın geleceği bilmesi, insanın iradesinin zorla ortadan kaldırılması anlamına gelmez.

Bu mesele kader ve insanın iradesi bahsinde ayrıca ele alınması gereken önemli bir konudur.

3. Risale-i Nur Perspektifinde İlim Hakikati

Bediüzzaman Said Nursî, Risale-i Nur’un birçok bölümünde kâinattaki ölçü, düzen, hikmet ve sanatın Allah’ın ilmine işaret ettiğini anlatır.

Özellikle Otuz Üçüncü Söz, Yirminci Mektup ve diğer tevhid bahislerinde varlıkların yaratılışındaki hikmetli düzen üzerinde durulur.

Risale-i Nur’un yaklaşımında kâinat, Allah’ın isimlerini tanıtan büyük bir kitap gibidir.

Bu kitapta her canlı bir kelime, her tür bir sayfa ve bütün varlık âlemi büyük bir eser olarak düşünülebilir.

Birinci Hakikat: Her Varlıkta Bir Ölçü Bulunur

Bir çiçeğin yaprakları, bir kuşun kanatları, insanın organları ve gök cisimlerinin hareketleri belirli ölçüler içerisinde gerçekleşir.

Bu ölçüler, bilimsel açıdan fiziksel, kimyasal ve biyolojik süreçlerle incelenir.

İmanî tefekkür açısından ise yaratılıştaki ölçü ve düzen Allah’ın ilim ve hikmetinin işaretleri olarak değerlendirilir.

İkinci Hakikat: Her Canlının Kendine Mahsus Bir Yapısı Vardır

Bir balığın solungaçları suda oksijen alışverişi yapmasına imkân verir.

Bir kuşun kanat yapısı uçuşa hizmet eder.

Bir devenin çeşitli fizyolojik özellikleri kurak çevre şartlarına dayanmasına yardımcı olur.

Bir insanın elleri ise çok çeşitli hassas hareketleri gerçekleştirebilir.

Bu farklılıklar, canlıların yaratılışındaki çeşitliliği gösterir.

Risale-i Nur perspektifinde her canlı, Allah’ın ilim ve hikmetini farklı bir yönüyle tanıtır.

Üçüncü Hakikat: Küçük Bir Varlıkta Büyük Bir Düzen Görülebilir

Bir tohum, bir hücre veya bir böcek çok küçük olabilir.

Fakat küçüklük, yapısının basit olduğu anlamına gelmez.

Bir hücrenin içerisinde çok sayıda moleküler sistem bulunur.

Bir tohumun gelişmesi, genetik düzenleme ve çevre şartlarıyla bağlantılıdır.

Bir böceğin hareketi sinir, kas ve duyu sistemlerinin birlikte çalışmasını gerektirir.

Böylece küçücük varlıklar bile büyük bir tefekkür alanı hâline gelir.

4. İnsan DNA’sında El-Alîm İsminin Tecellileri

 

DNA structure

شرح تركيب الكروموسوم

Dna Replication - Biology Simple

İnsan bedenindeki hücrelerin çoğunda DNA adı verilen genetik madde bulunur.

DNA, canlıların gelişmesi ve işleyişinde kullanılan kalıtsal bilgileri taşır.

İnsan DNA’sı yaklaşık üç milyar baz çiftinden oluşan bir genom içerir.

Bu genetik bilgi, hücrelerin protein üretimi ve çeşitli biyolojik faaliyetleri için önemli talimatlar barındırır.

A. Genetik Bilginin Düzeni

DNA dört temel bazın farklı dizilişlerinden meydana gelir:

Adenin, timin, guanin ve sitozin.

Bu bazların dizilişi genetik bilginin temelini oluşturur.

Ancak bir canlının gelişimi yalnızca DNA dizisinden ibaret değildir.

Genlerin ne zaman ve nerede etkinleşeceği, hücreler arası iletişim ve çevresel şartlar da önemlidir.

Bu karmaşık düzen, insanın yaratılışındaki biyolojik incelikleri gösterir.

B. Hücrelerin Farklılaşması

İnsan bedenindeki pek çok hücre aynı temel genetik bilgiyi taşır.

Buna rağmen bir sinir hücresi ile bir kas hücresi aynı görevi yapmaz.

Çünkü farklı hücrelerde farklı genler etkinleşir.

Böylece hücreler çeşitli dokuların ve organların meydana gelmesine katkıda bulunur.

Bir insanın bedeninde bu kadar farklı görevin uyum içerisinde yerine getirilmesi, El-Alîm ismi üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.

C. Genetik Bilgi Allah’ın İlmini Nasıl Hatırlatır?

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.

DNA, biyolojik bilginin taşınması ve kullanılmasıyla ilgili maddî bir yapıdır.

Allah’ın ilmi ise DNA gibi maddî bir yapıya bağlı değildir.

Allah’ın ilmi yaratılmış değildir.

Dolayısıyla DNA’nın bilgi taşıması, Allah’ın ilminin DNA içerisinde bulunduğu anlamına gelmez.

İmanî tefekkür açısından DNA, Allah’ın ilim ve kudretiyle yaratılmış bir sistem olarak değerlendirilir.

Bir hücredeki genetik düzen, mümine Allah’ın ilminin sonsuzluğunu hatırlatan yaratılış işaretlerinden biridir.

5. İnsan Beyninde El-Alîm İsminin Tecellileri

 

मानव मस्तिष्क में रहस्यमयी कोशिकाएँ

Communication Between Neurons | Anatomy

Scientists discover a major brain shift between ages 50 and 75 | ScienceDaily

İnsan beyni, bilinen en karmaşık biyolojik organlardan biridir.

Yaklaşık 86 milyar nöron içerdiği tahmin edilmektedir.

Bu sinir hücreleri arasında çok sayıda bağlantı bulunur.

Beyin; görme, işitme, hafıza, öğrenme, hareket, dil ve karar verme gibi birçok faaliyetle ilişkilidir.

A. Hafıza

İnsan geçmişte yaşadığı hadiseleri hatırlayabilir.

Öğrendiği bilgileri kullanabilir.

Yeni tecrübeler kazanabilir.

Hafıza, beynin farklı bölgeleri ve sinir ağlarının faaliyetleriyle ilişkilidir.

Bu kabiliyet insanın öğrenmesini ve hayatını düzenlemesini sağlar.

B. Öğrenme

İnsan doğduğunda bütün bilgileri bilmez.

Zaman içerisinde çevresini tanır.

Konuşmayı öğrenir.

Okuma ve yazma kabiliyeti kazanabilir.

Bilim, sanat ve çeşitli mesleklerde kendisini geliştirebilir.

Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:

“Allah sizi annelerinizin karnından hiçbir şey bilmez hâlde çıkardı; size kulaklar, gözler ve gönüller verdi.”

Nahl suresi, 78. ayetten

Bu ayet, insanın bilgi edinme kabiliyetlerinin Allah’ın nimeti olduğunu hatırlatır.

C. İnsan Bilgisinin Sınırı

İnsan çok büyük bilimsel ilerlemeler kaydetmiştir.

Fakat bütün bunlara rağmen bilmediği sayısız mesele bulunmaktadır.

Kâinatın bütün sırlarını çözmüş değildir.

Beynin bütün faaliyetlerini eksiksiz açıklamış değildir.

Gelecekte meydana gelecek her hadiseyi bilemez.

Bu sebeple ilim sahibi olmak, insanı kibirli değil mütevazı yapmalıdır.

Çünkü insanın bilgisi arttıkça bilmediklerinin genişliğini de daha iyi fark etmesi mümkündür.

6. Anne Rahminde El-Alîm İsminin Tecellileri

 

Diagram showing human embryonic development

37 weeks pregnant | Raising Children Network

37 weeks pregnant | Raising Children Network

Embryo Development

Embryo Development

İnsanın anne rahmindeki gelişimi, yaratılıştaki ölçü ve düzen üzerinde düşünmek için önemli bir örnektir.

İnsan gelişimi döllenmeyle başlayan hücresel süreçler üzerinden ilerler.

Döllenmiş hücre bölünür.

Hücreler çoğalır ve farklılaşır.

Zaman içerisinde dokular ve organlar meydana gelir.

Organların Gelişmesi

Embriyonik gelişim sırasında kalp, beyin, sinir sistemi, sindirim sistemi ve diğer organlar belirli aşamalardan geçerek gelişir.

Bu süreçler genetik düzenleme, hücreler arası iletişim ve biyokimyasal mekanizmalarla gerçekleşir.

Organların gelişiminde zamanlama ve koordinasyon büyük önem taşır.

Bu durum, yaratılışın incelikleri üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.

Kur’ân’ın İnsan Yaratılışına Dikkat Çekmesi

Kur’ân-ı Kerîm’de insanın yaratılış safhalarına çeşitli ayetlerde dikkat çekilir.

Örneğin Mü’minûn suresinin 12–14. ayetlerinde insanın yaratılış merhaleleri anlatılır.

Bu ayetlerin temel gayesi, insanın kendi yaratılışı üzerinde düşünerek Allah’ın kudretini ve hikmetini tanımasıdır.

Modern embriyolojinin teknik ayrıntılarını doğrudan bu ayetlerin yerine koymak doğru değildir.

Fakat insanın anne rahmindeki gelişimi, Kur’ân’ın teşvik ettiği yaratılış tefekkürü için önemli bir alan oluşturur.

7. Hayvanların Kabiliyetlerinde El-Alîm İsminin Tecellileri

 

Honeybee on Golden Honeycomb Wallpaper | Background FREE Download - Vulplex.com

Changing patterns of birds' migration

Bioluminescence & liberation of sea turtles from Huatulco.

Hayvanlar âleminde birbirinden farklı kabiliyetler bulunmaktadır.

Bazı kuşlar uzun mesafeler göç eder.

Arılar çiçeklerden nektar toplar ve kovan içerisinde iletişim kurar.

Deniz kaplumbağaları yaşam döngülerinde dikkat çekici yön bulma davranışları gösterir.

Örümcekler ağ örer.

Karıncalar koloniler hâlinde organize olur.

Bu davranışların bir kısmı doğuştan gelen biyolojik mekanizmalarla, bir kısmı öğrenme ve çevresel etkenlerle ilişkilidir.

A. Arıların Kabiliyetleri

Bal arıları çiçeklerin yerini bulabilir.

Kovan arkadaşlarına besin kaynaklarının konumuyla ilgili bilgi aktarabilir.

Altıgen petek gözleri oluşturabilir.

Bu davranışlar, arıların sinir sistemi, duyuları ve sosyal organizasyonuyla ilişkilidir.

Kur’ân-ı Kerîm’de Nahl suresinin 68 ve 69. ayetlerinde arıya dikkat çekilir.

Bu ayetler, mümini arının hayatı ve yaratılışı üzerinde düşünmeye davet eder.

B. Göçmen Kuşlar

Bazı kuş türleri mevsimsel göçler gerçekleştirir.

Bu göçlerde güneşin konumu, yıldızlar, Dünya'nın manyetik alanı ve çevresel işaretler gibi farklı yön bulma mekanizmalarından yararlanabilirler.

Bu kabiliyetler, canlıların çevreleriyle ilişkili yaratılış özelliklerini gösterir.

C. Deniz Kaplumbağaları

Bazı deniz kaplumbağaları uzun mesafeler katettikten sonra yumurtlamak için doğdukları bölgelere yakın sahillere dönebilir.

Bu davranışta manyetik alan algısı gibi mekanizmaların rol oynadığı düşünülmektedir.

İmanî tefekkür açısından bu kabiliyetler Allah’ın ilim ve hikmetinin yaratılmışlardaki işaretleri olarak değerlendirilir.

8. Bitkilerde El-Alîm İsminin Tecellileri

 

In der Sprosse liegt die Kraft | Kurier

Sunflowers!

Tree Root Structure - Leaf & Limb

Bitkiler hareket kabiliyetleri bakımından hayvanlardan farklıdır.

Ancak çevrelerine karşı çeşitli biyolojik tepkiler verebilirler.

Kökler su ve minerallerin bulunduğu bölgelere doğru gelişebilir.

Sürgünler ışığa yönelme davranışı gösterebilir.

Bazı bitkiler gün uzunluğundaki değişikliklere bağlı olarak çiçek açar.

Bazıları çevresel şartlara göre büyüme faaliyetlerini değiştirir.

Tohumdaki Genetik Düzen

Bir tohumun içerisinde bitkinin gelişimiyle ilgili genetik bilgiler bulunur.

Uygun şartlar oluştuğunda çimlenme başlar.

Kök ve sürgün gelişir.

Bitki büyür, çiçek açabilir ve yeni tohumlar oluşturabilir.

Bu süreç, biyolojik açıdan genetik ve çevresel mekanizmalarla açıklanır.

Risale-i Nur perspektifinde ise tohum, Allah’ın ilim, kudret ve hikmetini tanıtan küçük fakat anlamlı bir yaratılış eseri olarak okunur.

Bir Tohumdan Büyük Bir Ağaç

Küçücük bir tohumdan büyük bir ağacın meydana gelmesi, insanı hayrete düşüren hadiselerden biridir.

Ancak tohumun içerisinde ağacın bütün parçalarının küçültülmüş hâlde bulunduğunu düşünmek doğru değildir.

Tohum, gelişim için gerekli embriyonik yapıları ve genetik bilgiyi taşır.

Ağaç, çevreden aldığı su, mineraller ve karbondioksit gibi maddelerle büyür.

Bu biyolojik gerçekler, imanî tefekkürle birlikte değerlendirildiğinde yaratılışın ölçü ve hikmeti üzerinde düşünmeye vesile olur.

9. Kâinattaki Ölçü ve Düzenin El-Alîm İsmiyle Münasebeti

 

Le télescope James-Webb dévoile des images époustouflantes de 19 galaxies spirales voisines !

natural snowflake macro naturals

ESA - Ecosystem Earth

 

Kâinatta çok farklı ölçeklerde düzenli yapılar bulunmaktadır.

Atomlarda fiziksel etkileşimler vardır.

Moleküller belirli kimyasal bağlarla meydana gelir.

Canlı hücrelerde karmaşık biyokimyasal sistemler bulunur.

Gezegenler ve yıldızlar fizik kanunları çerçevesinde hareket eder.

Galaksiler çok büyük yıldız sistemlerini içerir.

Bütün bunlar, kâinatın anlaşılabilir bir düzene sahip olduğunu gösterir.

Ölçü Hakikati

Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:

“Şüphesiz biz her şeyi bir ölçüye göre yarattık.”

Kamer suresi, 49. ayet

Bu ayet, yaratılışta ölçü bulunduğunu bildirir.

Risale-i Nur perspektifinde ölçü ve düzen, Allah’ın ilim ve hikmetinin işaretleri olarak ele alınır.

Fakat burada önemli bir husus vardır:

Bilimsel açıklamalar, ölçü ve düzenin hangi mekanizmalarla ortaya çıktığını araştırır.

İmanî tefekkür ise bu düzenin yaratılışındaki hikmeti ve Allah’ın isimleriyle münasebetini düşünür.

Bu iki yaklaşımın soruları ve yöntemleri birbirinden farklıdır.

10. El-Alîm İsminin Kader Hakikatiyle Münasebeti

Allah’ın sonsuz ilmi, kader meselesiyle doğrudan ilişkilidir.

İslâm inancına göre Allah geçmişi, bugünü ve geleceği bilir.

Fakat burada önemli bir soru ortaya çıkar:

Allah gelecekte ne yapacağımızı biliyorsa insanın iradesi nasıl vardır?

Bu mesele, kelâm ilminde uzun süre ele alınmış önemli konulardan biridir.

Risale-i Nur’da özellikle Yirmi Altıncı Söz’de kader ve insanın iradesi üzerinde durulur.

İlim Maluma Tâbidir

Risale-i Nur’da da açıklanan bu kelâmî prensibe göre ilim, bilinen şeyin gerçekleşme niteliğiyle ilgilidir; bilmek tek başına o fiili zorla yaptırmak demek değildir.

Mesela bir öğretmenin öğrencisinin çalışma alışkanlıklarını bilmesi ve sınav sonucunu tahmin etmesi, öğrenciyi o sonucu almaya zorlamaz.

Bu örnek Allah’ın ezelî ilmini tam olarak açıklamaz; çünkü insanın tahmini sınırlı ve yanılabilir, Allah’ın ilmi ise eksiksizdir.

Ancak bilmek ile zorlamak arasındaki farkı anlamaya yardımcı olabilir.

Allah’ın bir insanın hangi tercihi yapacağını bilmesi, o insanın iradesinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

İnsan kendisine verilen irade çerçevesinde tercihler yapar ve bu tercihlerinden sorumludur.

Kaderin İnsana Verdiği Ders

Kader inancı insanı tembelliğe sevk etmemelidir.

İnsan çalışmalı, gayret etmeli ve sorumluluklarını yerine getirmelidir.

Yaptığı kötülükleri kadere yüklememelidir.

Başına gelen ve elinde olmayan hadiseler karşısında ise sabır ve tevekkül göstermelidir.

11. Allah’ın Gizli ve Açık Her Şeyi Bilmesi

El-Alîm isminin insan hayatına en güçlü tesirlerinden biri, Allah’ın her şeyi bildiği şuurudur.

İnsan bazen başkalarından gizli işler yapabilir.

Bir düşüncesini kimseye söylemeyebilir.

Bir iyiliği kimse görmeden gerçekleştirebilir.

Bir haksızlığı insanların fark etmeyeceğini düşünebilir.

Fakat Allah’ın ilmi karşısında hiçbir şey gizli değildir.

Kur’ân-ı Kerîm şöyle buyurur:

“Andolsun, insanı biz yarattık ve nefsinin ona ne fısıldadığını biliriz.”

Kâf suresi, 16. ayetten

Bu ayet, insanın iç dünyasının da Allah’ın ilminde bulunduğunu bildirir.

İhlas Hakikati

İhlas, ibadeti ve iyiliği Allah’ın rızası için yapmaktır.

İnsan bir iyiliği yalnızca başkaları kendisini övsün diye yapmamalıdır.

Allah yapılan iyiliği bilir.

İnsanların görmediği bir yardım da Allah’ın ilminden gizli değildir.

Bu düşünce müminin ihlasını güçlendirir.

Günahlardan Sakınmak

Allah’ın her şeyi bildiğini hatırlamak, insanı kötülüklerden uzaklaştırabilir.

Çünkü insan yalnızca insanların gözetiminde olmadığını, Allah’ın huzurunda yaşadığını düşünür.

Bu şuur, takva ve murakabe anlayışının gelişmesine katkıda bulunur.

12. El-Alîm İsminin İnsana Öğrettiği İlim Ahlâkı

Allah’ın El-Alîm ismini tanıyan insan, ilme değer vermelidir.

Çünkü bilgi edinme kabiliyeti Allah’ın insana verdiği büyük nimetlerden biridir.

Birinci Vazife: Öğrenmek

İnsan kendisini, çevresini ve kâinatı tanımaya çalışmalıdır.

Kur’ân okumalı, dinî ilimleri öğrenmeli ve faydalı bilimsel bilgiler edinmelidir.

İkinci Vazife: Bilgiyi Faydalı Kullanmak

Bilgi yalnızca üstünlük taslamak için kullanılmamalıdır.

İnsan öğrendikleriyle kendisine ve başkalarına faydalı olmalıdır.

Bir doktor bilgisini hastaları iyileştirmek için kullanır.

Bir öğretmen bilgisini öğrencilerine aktarır.

Bir mühendis insanların ihtiyaçlarını karşılayan sistemler geliştirir.

Bir âlim insanlara doğru bilgiyi ulaştırmaya çalışır.

Üçüncü Vazife: Bilmediğini Kabul Etmek

İnsanın her şeyi bilmesi mümkün değildir.

Bu sebeple bilmediği konularda kesin hükümler vermekten sakınmalıdır.

Araştırmalı, öğrenmeli ve gerektiğinde uzmanlara danışmalıdır.

Dördüncü Vazife: Kibirden Uzak Durmak

Bilgi insanı kibirli yapmamalıdır.

Çünkü insanın bütün bilgisi Allah’ın sonsuz ilmi karşısında sınırlıdır.

Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:

“Size ilimden ancak az bir şey verilmiştir.”

İsrâ suresi, 85. ayetten

Bu ayet, insanın bilgi bakımından sınırlı olduğunu hatırlatır.

13. El-Alîm İsminin Diğer İlâhî İsimlerle Münasebeti

İlâhî isim

İlim hakikatiyle münasebeti

El-Alîm

Her şeyi eksiksiz bilen

El-Hakîm

Her şeyi hikmetle yaratan

El-Habîr

Her şeyin iç yüzünden haberdar olan

Es-Semî‘

Her şeyi işiten

El-Basîr

Her şeyi gören

El-Hafîz

Her şeyi koruyan ve muhafaza eden

El-Hâlık

Her şeyi yaratan

El-Musavvir

Varlıklara şekil veren

El-Kadîr

Her şeye gücü yeten

El-Latîf

En ince hususları bilen ve lütfuyla muamele eden

Bu isimler birlikte düşünüldüğünde yaratılışın farklı yönleri anlaşılır.

Bir canlının meydana gelmesinde yaratma fiili vardır.

Yapısındaki ölçüde hikmet görülür.

İhtiyaçlarının karşılanmasında rahmet tefekkür edilir.

Bütün hâllerinin Allah tarafından bilinmesinde El-Alîm ismi hatırlanır.

Böylece bir canlı, Allah’ın birçok ismini tanıtan bir tefekkür vesilesi olur.

14. El-Alîm İsminin İnsana Verdiği On Büyük Ders

  1. Allah her şeyi bilir. Hiçbir varlık veya hadise O’nun ilminden gizli değildir.

  2. Allah’ın ilmi ezelîdir. O, sonradan öğrenmeye muhtaç değildir.

  3. İnsanın bilgisi sınırlıdır. Bu sebeple insan mütevazı olmalıdır.

  4. Kâinattaki düzen ve ölçü, iman nazarında Allah’ın ilim ve hikmetinin işaretleridir.

  5. Canlıların yaratılışındaki farklı kabiliyetler tefekkür edilmelidir.

  6. Allah insanların niyetlerini bilir. Bu sebeple ihlas büyük önem taşır.

  7. İlim insanı Allah’a yaklaştırmalıdır. Bilgi kibir vasıtası yapılmamalıdır.

  8. Allah’ın geleceği bilmesi insanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

  9. İnsan öğrendiği bilgileri faydalı işlerde kullanmalıdır.

  10. El-Alîm ismini tanımak, marifetullahı, takvayı ve kulluk şuurunu güçlendirir.

15. El-Alîm İsmiyle Dua ve Tefekkür

Kur’ân-ı Kerîm’de ilim istemeyi öğreten önemli bir dua bulunmaktadır:

Arapça:

رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا

Türkçe okunuşu:

Rabbi zidnî ilmâ.

Anlamı:

“Rabbim! İlmimi artır.”

Tâhâ suresi, 114. ayet.

Bu kısa dua, insanın bilgi edinme yolculuğunda Allah’a olan ihtiyacını ifade eder.

İnsan ilim öğrenirken yalnızca çok bilgi sahibi olmayı değil, doğruyu anlamayı ve öğrendiği bilgilerle faydalı işler yapmayı da istemelidir.

El-Alîm ismini tefekkür eden mümin şöyle dua edebilir:

Allah’ım! Sen her şeyi hakkıyla bilensin. Benim bilgim sınırlıdır. Bana faydalı ilim nasip et. Bilmediğim hakikatleri öğrenmeyi, öğrendiklerimi doğru anlamayı ve bildiklerimle amel etmeyi kolaylaştır. Beni cehaletten, kibirden ve yanlış bilgiden koru. Kalbime ihlas, aklıma hikmet ve hayatıma istikamet ver. Âmin.

16. Risale-i Nur Perspektifinde El-Alîm İsminin En Derin Hakikati

Risale-i Nur’un tefekkür yönteminde insan, kâinata yalnızca maddî varlıklar topluluğu olarak bakmaz.

Her varlığı Allah’ın isimlerini tanıtan bir işaret olarak okumaya çalışır.

Bir çiçeğin yaratılışında güzellik ve ölçü görür.

Bir ağacın büyümesinde hayat ve hikmet üzerinde düşünür.

Bir insanın bedeninde ilim, kudret ve rahmetin işaretlerini fark eder.

Gökyüzündeki yıldızlarda yaratılışın büyüklüğünü tefekkür eder.

Fakat bu tefekkürün temelinde önemli bir ayrım bulunur.

Allah’ın ilmi, yaratılmışların içerisinde bulunan maddî bir unsur değildir.

Kâinattaki bilgi ve düzen, Allah’ın ilminin kendisi değil, O’nun ilim sıfatıyla yaratılmış eserlerdir.

Allah’ın ilmi sonsuzdur.

Yaratılmışların bilgisi ise sınırlıdır.

Allah’ın ilmi ezelîdir.

Yaratılmışların bilgisi sonradan meydana gelir.

Bu hakikati kavrayan insan, hem Allah’ın büyüklüğünü hem de kendi sınırlılığını daha iyi anlar.

Böylece ilim, yalnızca zihinsel bir birikim olmaktan çıkar.

İnsanı şükre, tevazuya, ibadete ve marifetullaha yönlendiren bir vesile hâline gelir.

Sonuç: Kâinat, Allah’ın Sonsuz İlmini Tanıtan Büyük Bir Kitaptır

El-Alîm ismi, Allah’ın bütün varlıkları, bütün hadiseleri, bütün zamanları ve bütün gizlilikleri eksiksiz bildiğini öğretir.

Bir hücrenin faaliyetinden bir galaksinin hareketine, bir tohumun gelişmesinden insanın kalbindeki niyetlere kadar hiçbir şey Allah’ın ilminden gizli değildir.

Risale-i Nur perspektifinde kâinattaki ölçü, düzen ve hikmet, Allah’ın sonsuz ilmini tanıtan işaretlerdir.

İnsan bu işaretleri okudukça yaratılışın manasını daha iyi kavrar.

Kendi bilgisinin sınırlı olduğunu anlar.

Kibirden uzaklaşır.

İlme değer verir.

Allah’ın kendisini her an bildiğini düşünerek ihlas ve takva sahibi olmaya çalışır.

Ve bütün bilgilerin üzerinde, hiçbir şeye muhtaç olmayan Allah’ın sonsuz ilminin bulunduğunu kabul eder.

El-Alîm isminin insana verdiği en büyük ders şudur:

Ey insan! Senin bilgin sınırlıdır, fakat Rabbinin ilmi sonsuzdur. Sen unutursun, O unutmaz. Sen yanılabilirsin, O yanılmaz. Sen geleceği bilemezsin, O geçmişi ve geleceği bilir. Öyleyse ilminle kibirlenme; öğrendiklerini Allah’ı tanımaya, hakikati anlamaya ve insanlara faydalı olmaya vesile kıl.

Başlıca kaynaklar

Bu makale Kur’ân ayetleri, İslâmî inanç esasları ve Risale-i Nur’un ilgili bahisleri ışığında hazırlanmış özgün bir açıklama ve tefekkür yazısıdır; Risale-i Nur’dan kelimesi kelimesine aktarım değildir.

  • Kur’ân-ı Kerîm: Bakara 2:282; En‘âm 6:59; A‘râf 7:89; Nahl 16:78; İsrâ 17:85; Tâhâ 20:114; Mü’minûn 23:12–14; Kâf 50:16; Kamer 54:49.

  • Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Otuz Üçüncü Söz (Pencereler Risalesi).

  • Bediüzzaman Said Nursî, Mektubat, Yirminci Mektup.

  • Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Yirmi Altıncı Söz (Kader Risalesi).

  • Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, Otuzuncu Lem’a (Esmâ-i Hüsnâ bahisleri).

Talim-i Esmâ serimizin üçüncü dersi olan El-Alîm tamamlandı.

Bir sonraki dersimizde El-Kadîr (الْقَدِيرُ) ismini ele alacağız. Allah’ın sonsuz kudretini, zerrelerden galaksilere kadar yaratılıştaki tecellilerini, kudret karşısında büyük-küçük farkını, baharda yeniden dirilişi ve Risale-i Nur’daki kudret delillerini ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.

Yorumlar:

Yorum Yazabilirsiniz.

Mail adresiniz gizli kalacaktır. Lütfen bütün alanları doldurun. *


Benzer Bloglar

ALLAH’A İMAN
  • Salih Avcı
  • 20.02.2023
ALLAH’A İMAN
24 Altın
  • Salih Avcı
  • 21.02.2023
24 Altın
Allah Marifeti
  • Salih Avcı
  • 21.02.2023
Allah Marifeti
Deprem hutbesi
  • Salih Avcı
  • 22.02.2023
Deprem hutbesi
Büyük Günahlardan Kaçınma
  • Salih Avcı
  • 22.02.2023
Büyük Günahlardan Kaçınma
Küll Cüz Kavramları
  • Salih Avcı
  • 15.12.2024
Küll Cüz Kavramları
ENE ÜZERİNE
  • Salih Avcı
  • 15.12.2024
ENE ÜZERİNE
Meleklere İman
  • Salih Avcı
  • 16.12.2024
Meleklere İman
Hakikatli Bir Hatıra
  • Salih Avcı
  • 22.02.2025
Hakikatli Bir Hatıra
KADERE BİR DE BÖYLE BAK
  • Salih Avcı
  • 16.05.2025
KADERE BİR DE BÖYLE BAK
KADERE İMAN İZAHI
  • Salih Avcı
  • 09.08.2025
KADERE İMAN İZAHI
 TEVEKKÜL
  • Salih Avcı
  • 10.08.2025
TEVEKKÜL
Hırs ve Azim
  • Salih Avcı
  • 10.08.2025
Hırs ve Azim
Hastalar için Manevi Reçete
  • Salih Avcı
  • 30.11.2025
Hastalar için Manevi Reçete
Kamil Mürşid
  • Salih Avcı
  • 20.01.2026
Kamil Mürşid
Çocuğu Vefat Edenen Teselli
  • Salih Avcı
  • 22.05.2026
Çocuğu Vefat Edenen Teselli
Aklın Mertebeleri
  • Salih Avcı
  • 04.08.2026
Aklın Mertebeleri
Dinin Direği Namaz
  • Salih Avcı
  • 10.08.2026
Dinin Direği Namaz
Tevhid Ehadiyet Vahdaniyet
  • Salih Avcı
  • 11.08.2026
Tevhid Ehadiyet Vahdaniyet
İnsan Kimdir?
  • Salih Avcı
  • 11.08.2026
İnsan Kimdir?
Vesvese Takıntı
  • Salih Avcı
  • 12.08.2026
Vesvese Takıntı
Besmelenin Büyük Sırrı
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Besmelenin Büyük Sırrı
Gerçek Mutluluğun Sırrı
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Gerçek Mutluluğun Sırrı
Nefis Terbiyesi
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Nefis Terbiyesi
Gıybet
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Gıybet
Riba Nedir?
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Riba Nedir?
Zekat ve İnfak
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Zekat ve İnfak
İhlas
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
İhlas
Mehdiyet
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Mehdiyet
Kainat Ağacı ve İnsan
  • Salih Avcı
  • 16.08.2026
Kainat Ağacı ve İnsan
Anne Baba Hakkı
  • Salih Avcı
  • 17.08.2026
Anne Baba Hakkı
Gençlik Rehberi
  • Salih Avcı
  • 17.08.2026
Gençlik Rehberi
AKTİF SABIR VE SABR-I CEMÎL
  • Salih Avcı
  • 13.09.2026
AKTİF SABIR VE SABR-I CEMÎL
 BEŞ HİKMETLİ CÜMLE
  • Salih Avcı
  • 23.09.2026
 BEŞ HİKMETLİ CÜMLE
 EL-HAYY
  • Salih Avcı
  • 30.10.2026
EL-HAYY
EL-KAYYÛM
  • Salih Avcı
  • 03.11.2026
EL-KAYYÛM
EL-ALÎM
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
EL-ALÎM
 EL-HAFÎZ
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
EL-HAFÎZ
 ER-REZZÂK
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-REZZÂK
ER-RAHÎM
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-RAHÎM
ER-RAHMÂN
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-RAHMÂN
EL-KADÎR
  • Salih Avcı
  • 09.11.2026
EL-KADÎR
EL-HAKÎM
  • Salih Avcı
  • 09.11.2026
EL-HAKÎM