- Salih Avcı
- 20.02.2023
Kur’ân-ı Kerîm, sünnet ve Risale-i Nur perspektifinde detaylı inceleme
Kâinata dikkatle baktığımızda her varlıkta ölçü, düzen, uyum ve birbirini tamamlayan sistemler görürüz.
Bir insanın bedeninde trilyonlarca hücre görev yapar. Bir ağacın küçücük çekirdeğinde, o ağacın gelişimini yönlendiren genetik bilgiler bulunur. Bir arı çiçeklerden nektar toplar. Bir kuş binlerce kilometrelik göç yolculuğunu gerçekleştirir. Gezegenler belirli fizik kanunları çerçevesinde hareket eder.
Bütün bu hadiseler, insanı yaratılışın arkasındaki ilim ve hikmet üzerinde düşünmeye davet eder.
Bir kitabın anlamlı cümleleri, yazarının bilgisini gösterir. Bir mimarî eserin planı, mimarın ilmini yansıtır. Bir makinenin parçaları arasındaki uyum, onu tasarlayan kişinin bilgisine işaret eder.
Risale-i Nur perspektifinde kâinat da Allah’ın isimlerini tanıtan büyük bir kitap olarak değerlendirilir.
Bu kitabın her sayfasında ilim, hikmet, kudret ve rahmetin işaretleri okunabilir.
El-Alîm ismi bize, Allah’ın her şeyi bildiğini; hiçbir varlığın, hiçbir hadisenin ve hiçbir düşüncenin O’nun ilminden gizli kalmadığını öğretir.
El-Alîm, her şeyi eksiksiz bilen, ilmi ezelî ve ebedî olan, geçmişi, geleceği, görüneni, görünmeyeni, açık ve gizli bütün hakikatleri bilen Allah demektir.
Allah’ın ilmi sınırsızdır.
İnsan ise sonradan öğrenir.
İnsan bilmediğini araştırır, okur, tecrübe eder ve zamanla bilgi sahibi olur.
Allah’ın ilmi böyle değildir.
Allah bir şeyi öğrenmek için araştırmaya, gözlem yapmaya veya tecrübe kazanmaya muhtaç değildir.
O’nun ilmi ezelîdir.
|
İnsanın bilgisi |
Allah’ın ilmi |
|---|---|
|
Sonradan kazanılır. |
Ezelîdir. |
|
Sınırlıdır. |
Sonsuz ve kuşatıcıdır. |
|
Unutma ve yanılma olabilir. |
Unutma ve yanılmadan münezzehtir. |
|
Araştırmaya ihtiyaç duyar. |
Hiçbir vasıtaya muhtaç değildir. |
|
Geleceği kesin olarak bilemez. |
Geçmişi ve geleceği eksiksiz bilir. |
|
Gizli şeylerin çoğunu bilemez. |
Gizli ve açık her şeyi bilir. |
Bu sebeple Allah’ın El-Alîm ismini anlamak, insanın kendi bilgisinin sınırlı olduğunu kabul etmesiyle başlar.
İnsan ne kadar çok öğrenirse öğrensin, Allah’ın sonsuz ilmi karşısında bilgisi sınırlı kalır.
Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’ın sonsuz ilmini bildiren çok sayıda ayet bulunmaktadır.
“Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir.”
Bakara suresi, 282. ayetin son kısmı
Bu ayet, Allah’ın ilminin bütün varlıkları ve hadiseleri kuşattığını bildirir.
Kâinatta hiçbir şey Allah’ın ilminden gizli değildir.
Bir yıldızın hareketi, bir yaprağın düşmesi, bir insanın düşüncesi ve bir canlının ihtiyacı O’nun bilgisi dâhilindedir.
“O’nun bilgisi dışında bir yaprak bile düşmez.”
En‘âm suresi, 59. ayetten
Bu ayet, Allah’ın ilminin kuşatıcılığını son derece etkileyici bir örnekle bildirir.
Yeryüzünde sayısız ağaç bulunmaktadır.
Bu ağaçların üzerinde çok büyük sayıda yaprak vardır.
Her gün yapraklar dökülür, rüzgârla savrulur ve toprağa düşer.
İnsan bunların tamamını takip edemez.
Fakat Allah’ın ilmi bakımından büyük ile küçük arasında bir zorluk farkı yoktur.
Bir galaksinin varlığı da küçücük bir yaprağın hareketi de Allah’ın ilminden gizli değildir.
“Şüphesiz Allah göğüslerin özünü hakkıyla bilendir.”
Âl-i İmrân suresi, 119. ayetin son kısmı
İnsan başka bir insanın dış görünüşünü görebilir.
Sözlerini duyabilir.
Davranışlarını değerlendirebilir.
Fakat onun kalbindeki bütün niyetleri kesin olarak bilemez.
Allah ise insanın gizlediği düşünceleri, niyetleri ve duyguları bilir.
Bu hakikat insanı ihlasa yönlendirir.
Çünkü Allah katında yalnızca yapılan işin dış görünüşü değil, hangi niyetle yapıldığı da önemlidir.
“Rabbimiz, ilim bakımından her şeyi kuşatmıştır.”
A‘râf suresi, 89. ayetten
Allah’ın ilmi belirli bir mekânla, zamanla veya varlık türüyle sınırlı değildir.
Geçmişte yaşananlar, şu anda meydana gelenler ve gelecekte gerçekleşecek hadiseler O’nun ilmindedir.
Ancak Allah’ın geleceği bilmesi, insanın iradesinin zorla ortadan kaldırılması anlamına gelmez.
Bu mesele kader ve insanın iradesi bahsinde ayrıca ele alınması gereken önemli bir konudur.
Bediüzzaman Said Nursî, Risale-i Nur’un birçok bölümünde kâinattaki ölçü, düzen, hikmet ve sanatın Allah’ın ilmine işaret ettiğini anlatır.
Özellikle Otuz Üçüncü Söz, Yirminci Mektup ve diğer tevhid bahislerinde varlıkların yaratılışındaki hikmetli düzen üzerinde durulur.
Risale-i Nur’un yaklaşımında kâinat, Allah’ın isimlerini tanıtan büyük bir kitap gibidir.
Bu kitapta her canlı bir kelime, her tür bir sayfa ve bütün varlık âlemi büyük bir eser olarak düşünülebilir.
Bir çiçeğin yaprakları, bir kuşun kanatları, insanın organları ve gök cisimlerinin hareketleri belirli ölçüler içerisinde gerçekleşir.
Bu ölçüler, bilimsel açıdan fiziksel, kimyasal ve biyolojik süreçlerle incelenir.
İmanî tefekkür açısından ise yaratılıştaki ölçü ve düzen Allah’ın ilim ve hikmetinin işaretleri olarak değerlendirilir.
Bir balığın solungaçları suda oksijen alışverişi yapmasına imkân verir.
Bir kuşun kanat yapısı uçuşa hizmet eder.
Bir devenin çeşitli fizyolojik özellikleri kurak çevre şartlarına dayanmasına yardımcı olur.
Bir insanın elleri ise çok çeşitli hassas hareketleri gerçekleştirebilir.
Bu farklılıklar, canlıların yaratılışındaki çeşitliliği gösterir.
Risale-i Nur perspektifinde her canlı, Allah’ın ilim ve hikmetini farklı bir yönüyle tanıtır.
Bir tohum, bir hücre veya bir böcek çok küçük olabilir.
Fakat küçüklük, yapısının basit olduğu anlamına gelmez.
Bir hücrenin içerisinde çok sayıda moleküler sistem bulunur.
Bir tohumun gelişmesi, genetik düzenleme ve çevre şartlarıyla bağlantılıdır.
Bir böceğin hareketi sinir, kas ve duyu sistemlerinin birlikte çalışmasını gerektirir.
Böylece küçücük varlıklar bile büyük bir tefekkür alanı hâline gelir.



İnsan bedenindeki hücrelerin çoğunda DNA adı verilen genetik madde bulunur.
DNA, canlıların gelişmesi ve işleyişinde kullanılan kalıtsal bilgileri taşır.
İnsan DNA’sı yaklaşık üç milyar baz çiftinden oluşan bir genom içerir.
Bu genetik bilgi, hücrelerin protein üretimi ve çeşitli biyolojik faaliyetleri için önemli talimatlar barındırır.
DNA dört temel bazın farklı dizilişlerinden meydana gelir:
Adenin, timin, guanin ve sitozin.
Bu bazların dizilişi genetik bilginin temelini oluşturur.
Ancak bir canlının gelişimi yalnızca DNA dizisinden ibaret değildir.
Genlerin ne zaman ve nerede etkinleşeceği, hücreler arası iletişim ve çevresel şartlar da önemlidir.
Bu karmaşık düzen, insanın yaratılışındaki biyolojik incelikleri gösterir.
İnsan bedenindeki pek çok hücre aynı temel genetik bilgiyi taşır.
Buna rağmen bir sinir hücresi ile bir kas hücresi aynı görevi yapmaz.
Çünkü farklı hücrelerde farklı genler etkinleşir.
Böylece hücreler çeşitli dokuların ve organların meydana gelmesine katkıda bulunur.
Bir insanın bedeninde bu kadar farklı görevin uyum içerisinde yerine getirilmesi, El-Alîm ismi üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.
DNA, biyolojik bilginin taşınması ve kullanılmasıyla ilgili maddî bir yapıdır.
Allah’ın ilmi ise DNA gibi maddî bir yapıya bağlı değildir.
Allah’ın ilmi yaratılmış değildir.
Dolayısıyla DNA’nın bilgi taşıması, Allah’ın ilminin DNA içerisinde bulunduğu anlamına gelmez.
İmanî tefekkür açısından DNA, Allah’ın ilim ve kudretiyle yaratılmış bir sistem olarak değerlendirilir.
Bir hücredeki genetik düzen, mümine Allah’ın ilminin sonsuzluğunu hatırlatan yaratılış işaretlerinden biridir.



İnsan beyni, bilinen en karmaşık biyolojik organlardan biridir.
Yaklaşık 86 milyar nöron içerdiği tahmin edilmektedir.
Bu sinir hücreleri arasında çok sayıda bağlantı bulunur.
Beyin; görme, işitme, hafıza, öğrenme, hareket, dil ve karar verme gibi birçok faaliyetle ilişkilidir.
İnsan geçmişte yaşadığı hadiseleri hatırlayabilir.
Öğrendiği bilgileri kullanabilir.
Yeni tecrübeler kazanabilir.
Hafıza, beynin farklı bölgeleri ve sinir ağlarının faaliyetleriyle ilişkilidir.
Bu kabiliyet insanın öğrenmesini ve hayatını düzenlemesini sağlar.
İnsan doğduğunda bütün bilgileri bilmez.
Zaman içerisinde çevresini tanır.
Konuşmayı öğrenir.
Okuma ve yazma kabiliyeti kazanabilir.
Bilim, sanat ve çeşitli mesleklerde kendisini geliştirebilir.
Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:
“Allah sizi annelerinizin karnından hiçbir şey bilmez hâlde çıkardı; size kulaklar, gözler ve gönüller verdi.”
Nahl suresi, 78. ayetten
Bu ayet, insanın bilgi edinme kabiliyetlerinin Allah’ın nimeti olduğunu hatırlatır.
İnsan çok büyük bilimsel ilerlemeler kaydetmiştir.
Fakat bütün bunlara rağmen bilmediği sayısız mesele bulunmaktadır.
Kâinatın bütün sırlarını çözmüş değildir.
Beynin bütün faaliyetlerini eksiksiz açıklamış değildir.
Gelecekte meydana gelecek her hadiseyi bilemez.
Bu sebeple ilim sahibi olmak, insanı kibirli değil mütevazı yapmalıdır.
Çünkü insanın bilgisi arttıkça bilmediklerinin genişliğini de daha iyi fark etmesi mümkündür.


37 weeks pregnant | Raising Children Network

Embryo Development
İnsanın anne rahmindeki gelişimi, yaratılıştaki ölçü ve düzen üzerinde düşünmek için önemli bir örnektir.
İnsan gelişimi döllenmeyle başlayan hücresel süreçler üzerinden ilerler.
Döllenmiş hücre bölünür.
Hücreler çoğalır ve farklılaşır.
Zaman içerisinde dokular ve organlar meydana gelir.
Embriyonik gelişim sırasında kalp, beyin, sinir sistemi, sindirim sistemi ve diğer organlar belirli aşamalardan geçerek gelişir.
Bu süreçler genetik düzenleme, hücreler arası iletişim ve biyokimyasal mekanizmalarla gerçekleşir.
Organların gelişiminde zamanlama ve koordinasyon büyük önem taşır.
Bu durum, yaratılışın incelikleri üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.
Kur’ân-ı Kerîm’de insanın yaratılış safhalarına çeşitli ayetlerde dikkat çekilir.
Örneğin Mü’minûn suresinin 12–14. ayetlerinde insanın yaratılış merhaleleri anlatılır.
Bu ayetlerin temel gayesi, insanın kendi yaratılışı üzerinde düşünerek Allah’ın kudretini ve hikmetini tanımasıdır.
Modern embriyolojinin teknik ayrıntılarını doğrudan bu ayetlerin yerine koymak doğru değildir.
Fakat insanın anne rahmindeki gelişimi, Kur’ân’ın teşvik ettiği yaratılış tefekkürü için önemli bir alan oluşturur.



Hayvanlar âleminde birbirinden farklı kabiliyetler bulunmaktadır.
Bazı kuşlar uzun mesafeler göç eder.
Arılar çiçeklerden nektar toplar ve kovan içerisinde iletişim kurar.
Deniz kaplumbağaları yaşam döngülerinde dikkat çekici yön bulma davranışları gösterir.
Örümcekler ağ örer.
Karıncalar koloniler hâlinde organize olur.
Bu davranışların bir kısmı doğuştan gelen biyolojik mekanizmalarla, bir kısmı öğrenme ve çevresel etkenlerle ilişkilidir.
Bal arıları çiçeklerin yerini bulabilir.
Kovan arkadaşlarına besin kaynaklarının konumuyla ilgili bilgi aktarabilir.
Altıgen petek gözleri oluşturabilir.
Bu davranışlar, arıların sinir sistemi, duyuları ve sosyal organizasyonuyla ilişkilidir.
Kur’ân-ı Kerîm’de Nahl suresinin 68 ve 69. ayetlerinde arıya dikkat çekilir.
Bu ayetler, mümini arının hayatı ve yaratılışı üzerinde düşünmeye davet eder.
Bazı kuş türleri mevsimsel göçler gerçekleştirir.
Bu göçlerde güneşin konumu, yıldızlar, Dünya'nın manyetik alanı ve çevresel işaretler gibi farklı yön bulma mekanizmalarından yararlanabilirler.
Bu kabiliyetler, canlıların çevreleriyle ilişkili yaratılış özelliklerini gösterir.
Bazı deniz kaplumbağaları uzun mesafeler katettikten sonra yumurtlamak için doğdukları bölgelere yakın sahillere dönebilir.
Bu davranışta manyetik alan algısı gibi mekanizmaların rol oynadığı düşünülmektedir.
İmanî tefekkür açısından bu kabiliyetler Allah’ın ilim ve hikmetinin yaratılmışlardaki işaretleri olarak değerlendirilir.



Bitkiler hareket kabiliyetleri bakımından hayvanlardan farklıdır.
Ancak çevrelerine karşı çeşitli biyolojik tepkiler verebilirler.
Kökler su ve minerallerin bulunduğu bölgelere doğru gelişebilir.
Sürgünler ışığa yönelme davranışı gösterebilir.
Bazı bitkiler gün uzunluğundaki değişikliklere bağlı olarak çiçek açar.
Bazıları çevresel şartlara göre büyüme faaliyetlerini değiştirir.
Bir tohumun içerisinde bitkinin gelişimiyle ilgili genetik bilgiler bulunur.
Uygun şartlar oluştuğunda çimlenme başlar.
Kök ve sürgün gelişir.
Bitki büyür, çiçek açabilir ve yeni tohumlar oluşturabilir.
Bu süreç, biyolojik açıdan genetik ve çevresel mekanizmalarla açıklanır.
Risale-i Nur perspektifinde ise tohum, Allah’ın ilim, kudret ve hikmetini tanıtan küçük fakat anlamlı bir yaratılış eseri olarak okunur.
Küçücük bir tohumdan büyük bir ağacın meydana gelmesi, insanı hayrete düşüren hadiselerden biridir.
Ancak tohumun içerisinde ağacın bütün parçalarının küçültülmüş hâlde bulunduğunu düşünmek doğru değildir.
Tohum, gelişim için gerekli embriyonik yapıları ve genetik bilgiyi taşır.
Ağaç, çevreden aldığı su, mineraller ve karbondioksit gibi maddelerle büyür.
Bu biyolojik gerçekler, imanî tefekkürle birlikte değerlendirildiğinde yaratılışın ölçü ve hikmeti üzerinde düşünmeye vesile olur.



Kâinatta çok farklı ölçeklerde düzenli yapılar bulunmaktadır.
Atomlarda fiziksel etkileşimler vardır.
Moleküller belirli kimyasal bağlarla meydana gelir.
Canlı hücrelerde karmaşık biyokimyasal sistemler bulunur.
Gezegenler ve yıldızlar fizik kanunları çerçevesinde hareket eder.
Galaksiler çok büyük yıldız sistemlerini içerir.
Bütün bunlar, kâinatın anlaşılabilir bir düzene sahip olduğunu gösterir.
Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:
“Şüphesiz biz her şeyi bir ölçüye göre yarattık.”
Kamer suresi, 49. ayet
Bu ayet, yaratılışta ölçü bulunduğunu bildirir.
Risale-i Nur perspektifinde ölçü ve düzen, Allah’ın ilim ve hikmetinin işaretleri olarak ele alınır.
Fakat burada önemli bir husus vardır:
Bilimsel açıklamalar, ölçü ve düzenin hangi mekanizmalarla ortaya çıktığını araştırır.
İmanî tefekkür ise bu düzenin yaratılışındaki hikmeti ve Allah’ın isimleriyle münasebetini düşünür.
Bu iki yaklaşımın soruları ve yöntemleri birbirinden farklıdır.
Allah’ın sonsuz ilmi, kader meselesiyle doğrudan ilişkilidir.
İslâm inancına göre Allah geçmişi, bugünü ve geleceği bilir.
Fakat burada önemli bir soru ortaya çıkar:
Allah gelecekte ne yapacağımızı biliyorsa insanın iradesi nasıl vardır?
Bu mesele, kelâm ilminde uzun süre ele alınmış önemli konulardan biridir.
Risale-i Nur’da özellikle Yirmi Altıncı Söz’de kader ve insanın iradesi üzerinde durulur.
Risale-i Nur’da da açıklanan bu kelâmî prensibe göre ilim, bilinen şeyin gerçekleşme niteliğiyle ilgilidir; bilmek tek başına o fiili zorla yaptırmak demek değildir.
Mesela bir öğretmenin öğrencisinin çalışma alışkanlıklarını bilmesi ve sınav sonucunu tahmin etmesi, öğrenciyi o sonucu almaya zorlamaz.
Bu örnek Allah’ın ezelî ilmini tam olarak açıklamaz; çünkü insanın tahmini sınırlı ve yanılabilir, Allah’ın ilmi ise eksiksizdir.
Ancak bilmek ile zorlamak arasındaki farkı anlamaya yardımcı olabilir.
Allah’ın bir insanın hangi tercihi yapacağını bilmesi, o insanın iradesinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
İnsan kendisine verilen irade çerçevesinde tercihler yapar ve bu tercihlerinden sorumludur.
Kader inancı insanı tembelliğe sevk etmemelidir.
İnsan çalışmalı, gayret etmeli ve sorumluluklarını yerine getirmelidir.
Yaptığı kötülükleri kadere yüklememelidir.
Başına gelen ve elinde olmayan hadiseler karşısında ise sabır ve tevekkül göstermelidir.
El-Alîm isminin insan hayatına en güçlü tesirlerinden biri, Allah’ın her şeyi bildiği şuurudur.
İnsan bazen başkalarından gizli işler yapabilir.
Bir düşüncesini kimseye söylemeyebilir.
Bir iyiliği kimse görmeden gerçekleştirebilir.
Bir haksızlığı insanların fark etmeyeceğini düşünebilir.
Fakat Allah’ın ilmi karşısında hiçbir şey gizli değildir.
Kur’ân-ı Kerîm şöyle buyurur:
“Andolsun, insanı biz yarattık ve nefsinin ona ne fısıldadığını biliriz.”
Kâf suresi, 16. ayetten
Bu ayet, insanın iç dünyasının da Allah’ın ilminde bulunduğunu bildirir.
İhlas, ibadeti ve iyiliği Allah’ın rızası için yapmaktır.
İnsan bir iyiliği yalnızca başkaları kendisini övsün diye yapmamalıdır.
Allah yapılan iyiliği bilir.
İnsanların görmediği bir yardım da Allah’ın ilminden gizli değildir.
Bu düşünce müminin ihlasını güçlendirir.
Allah’ın her şeyi bildiğini hatırlamak, insanı kötülüklerden uzaklaştırabilir.
Çünkü insan yalnızca insanların gözetiminde olmadığını, Allah’ın huzurunda yaşadığını düşünür.
Bu şuur, takva ve murakabe anlayışının gelişmesine katkıda bulunur.
Allah’ın El-Alîm ismini tanıyan insan, ilme değer vermelidir.
Çünkü bilgi edinme kabiliyeti Allah’ın insana verdiği büyük nimetlerden biridir.
İnsan kendisini, çevresini ve kâinatı tanımaya çalışmalıdır.
Kur’ân okumalı, dinî ilimleri öğrenmeli ve faydalı bilimsel bilgiler edinmelidir.
Bilgi yalnızca üstünlük taslamak için kullanılmamalıdır.
İnsan öğrendikleriyle kendisine ve başkalarına faydalı olmalıdır.
Bir doktor bilgisini hastaları iyileştirmek için kullanır.
Bir öğretmen bilgisini öğrencilerine aktarır.
Bir mühendis insanların ihtiyaçlarını karşılayan sistemler geliştirir.
Bir âlim insanlara doğru bilgiyi ulaştırmaya çalışır.
İnsanın her şeyi bilmesi mümkün değildir.
Bu sebeple bilmediği konularda kesin hükümler vermekten sakınmalıdır.
Araştırmalı, öğrenmeli ve gerektiğinde uzmanlara danışmalıdır.
Bilgi insanı kibirli yapmamalıdır.
Çünkü insanın bütün bilgisi Allah’ın sonsuz ilmi karşısında sınırlıdır.
Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:
“Size ilimden ancak az bir şey verilmiştir.”
İsrâ suresi, 85. ayetten
Bu ayet, insanın bilgi bakımından sınırlı olduğunu hatırlatır.
|
İlâhî isim |
İlim hakikatiyle münasebeti |
|---|---|
|
El-Alîm |
Her şeyi eksiksiz bilen |
|
El-Hakîm |
Her şeyi hikmetle yaratan |
|
El-Habîr |
Her şeyin iç yüzünden haberdar olan |
|
Es-Semî‘ |
Her şeyi işiten |
|
El-Basîr |
Her şeyi gören |
|
El-Hafîz |
Her şeyi koruyan ve muhafaza eden |
|
El-Hâlık |
Her şeyi yaratan |
|
El-Musavvir |
Varlıklara şekil veren |
|
El-Kadîr |
Her şeye gücü yeten |
|
El-Latîf |
En ince hususları bilen ve lütfuyla muamele eden |
Bu isimler birlikte düşünüldüğünde yaratılışın farklı yönleri anlaşılır.
Bir canlının meydana gelmesinde yaratma fiili vardır.
Yapısındaki ölçüde hikmet görülür.
İhtiyaçlarının karşılanmasında rahmet tefekkür edilir.
Bütün hâllerinin Allah tarafından bilinmesinde El-Alîm ismi hatırlanır.
Böylece bir canlı, Allah’ın birçok ismini tanıtan bir tefekkür vesilesi olur.
Allah her şeyi bilir. Hiçbir varlık veya hadise O’nun ilminden gizli değildir.
Allah’ın ilmi ezelîdir. O, sonradan öğrenmeye muhtaç değildir.
İnsanın bilgisi sınırlıdır. Bu sebeple insan mütevazı olmalıdır.
Kâinattaki düzen ve ölçü, iman nazarında Allah’ın ilim ve hikmetinin işaretleridir.
Canlıların yaratılışındaki farklı kabiliyetler tefekkür edilmelidir.
Allah insanların niyetlerini bilir. Bu sebeple ihlas büyük önem taşır.
İlim insanı Allah’a yaklaştırmalıdır. Bilgi kibir vasıtası yapılmamalıdır.
Allah’ın geleceği bilmesi insanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İnsan öğrendiği bilgileri faydalı işlerde kullanmalıdır.
El-Alîm ismini tanımak, marifetullahı, takvayı ve kulluk şuurunu güçlendirir.
Kur’ân-ı Kerîm’de ilim istemeyi öğreten önemli bir dua bulunmaktadır:
Arapça:
رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا
Türkçe okunuşu:
Rabbi zidnî ilmâ.
Anlamı:
“Rabbim! İlmimi artır.”
Tâhâ suresi, 114. ayet.
Bu kısa dua, insanın bilgi edinme yolculuğunda Allah’a olan ihtiyacını ifade eder.
İnsan ilim öğrenirken yalnızca çok bilgi sahibi olmayı değil, doğruyu anlamayı ve öğrendiği bilgilerle faydalı işler yapmayı da istemelidir.
El-Alîm ismini tefekkür eden mümin şöyle dua edebilir:
Allah’ım! Sen her şeyi hakkıyla bilensin. Benim bilgim sınırlıdır. Bana faydalı ilim nasip et. Bilmediğim hakikatleri öğrenmeyi, öğrendiklerimi doğru anlamayı ve bildiklerimle amel etmeyi kolaylaştır. Beni cehaletten, kibirden ve yanlış bilgiden koru. Kalbime ihlas, aklıma hikmet ve hayatıma istikamet ver. Âmin.
Risale-i Nur’un tefekkür yönteminde insan, kâinata yalnızca maddî varlıklar topluluğu olarak bakmaz.
Her varlığı Allah’ın isimlerini tanıtan bir işaret olarak okumaya çalışır.
Bir çiçeğin yaratılışında güzellik ve ölçü görür.
Bir ağacın büyümesinde hayat ve hikmet üzerinde düşünür.
Bir insanın bedeninde ilim, kudret ve rahmetin işaretlerini fark eder.
Gökyüzündeki yıldızlarda yaratılışın büyüklüğünü tefekkür eder.
Fakat bu tefekkürün temelinde önemli bir ayrım bulunur.
Allah’ın ilmi, yaratılmışların içerisinde bulunan maddî bir unsur değildir.
Kâinattaki bilgi ve düzen, Allah’ın ilminin kendisi değil, O’nun ilim sıfatıyla yaratılmış eserlerdir.
Allah’ın ilmi sonsuzdur.
Yaratılmışların bilgisi ise sınırlıdır.
Allah’ın ilmi ezelîdir.
Yaratılmışların bilgisi sonradan meydana gelir.
Bu hakikati kavrayan insan, hem Allah’ın büyüklüğünü hem de kendi sınırlılığını daha iyi anlar.
Böylece ilim, yalnızca zihinsel bir birikim olmaktan çıkar.
İnsanı şükre, tevazuya, ibadete ve marifetullaha yönlendiren bir vesile hâline gelir.
El-Alîm ismi, Allah’ın bütün varlıkları, bütün hadiseleri, bütün zamanları ve bütün gizlilikleri eksiksiz bildiğini öğretir.
Bir hücrenin faaliyetinden bir galaksinin hareketine, bir tohumun gelişmesinden insanın kalbindeki niyetlere kadar hiçbir şey Allah’ın ilminden gizli değildir.
Risale-i Nur perspektifinde kâinattaki ölçü, düzen ve hikmet, Allah’ın sonsuz ilmini tanıtan işaretlerdir.
İnsan bu işaretleri okudukça yaratılışın manasını daha iyi kavrar.
Kendi bilgisinin sınırlı olduğunu anlar.
Kibirden uzaklaşır.
İlme değer verir.
Allah’ın kendisini her an bildiğini düşünerek ihlas ve takva sahibi olmaya çalışır.
Ve bütün bilgilerin üzerinde, hiçbir şeye muhtaç olmayan Allah’ın sonsuz ilminin bulunduğunu kabul eder.
El-Alîm isminin insana verdiği en büyük ders şudur:
Ey insan! Senin bilgin sınırlıdır, fakat Rabbinin ilmi sonsuzdur. Sen unutursun, O unutmaz. Sen yanılabilirsin, O yanılmaz. Sen geleceği bilemezsin, O geçmişi ve geleceği bilir. Öyleyse ilminle kibirlenme; öğrendiklerini Allah’ı tanımaya, hakikati anlamaya ve insanlara faydalı olmaya vesile kıl.
Bu makale Kur’ân ayetleri, İslâmî inanç esasları ve Risale-i Nur’un ilgili bahisleri ışığında hazırlanmış özgün bir açıklama ve tefekkür yazısıdır; Risale-i Nur’dan kelimesi kelimesine aktarım değildir.
Kur’ân-ı Kerîm: Bakara 2:282; En‘âm 6:59; A‘râf 7:89; Nahl 16:78; İsrâ 17:85; Tâhâ 20:114; Mü’minûn 23:12–14; Kâf 50:16; Kamer 54:49.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Otuz Üçüncü Söz (Pencereler Risalesi).
Bediüzzaman Said Nursî, Mektubat, Yirminci Mektup.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Yirmi Altıncı Söz (Kader Risalesi).
Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, Otuzuncu Lem’a (Esmâ-i Hüsnâ bahisleri).
Talim-i Esmâ serimizin üçüncü dersi olan El-Alîm tamamlandı.
Bir sonraki dersimizde El-Kadîr (الْقَدِيرُ) ismini ele alacağız. Allah’ın sonsuz kudretini, zerrelerden galaksilere kadar yaratılıştaki tecellilerini, kudret karşısında büyük-küçük farkını, baharda yeniden dirilişi ve Risale-i Nur’daki kudret delillerini ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Yorumlar:
Yorum Yazabilirsiniz.