EBÛ LEHEB’İN HAYATINDAN 30 HİKMETLİ VE İBRETLİ DERS

Giriş

Ebû Leheb, Hz. Muhammed’in (sallallahu aleyhi ve sellem) amcası olduğu hâlde İslâm’ın en açık muhaliflerinden biri olarak tarihe geçmiştir. Onun hayatı, insana çok çarpıcı bir gerçeği öğretir:

Hakikate fizikî olarak yakın olmak, hakikate kalben yakın olmak anlamına gelmez.

Bir insan peygamber ailesinden olabilir, büyük bir çevreye sahip olabilir, servet ve itibar sahibi olabilir; fakat iman, ahlâk ve teslimiyet bulunmadığında bunların hiçbiri insanı Allah katında yüceltmez.

Ebû Leheb’in asıl adı Abdüluzzâ b. Abdülmuttalib idi. “Ebû Leheb” künyesiyle tanınmıştı. Hz. Peygamber’in babası Abdullah’ın kardeşiydi.

Kur’ân’da adı açık biçimde zikredilen İslâm karşıtlarından biri olması bakımından da dikkat çekicidir.

Tebbet sûresi onun tavrını ibret levhası hâline getirmiştir:

“Ebû Leheb’in elleri kurusun; kurudu da. Malı ve kazandıkları ona fayda vermedi.”
(Tebbet, 111/1-2)

1. Akrabalık Kurtuluş Garantisi Değildir

Ebû Leheb, Hz. Peygamber’in amcasıydı.

Bu kadar yakın bir akrabalık bile iman etmediği sürece ona fayda sağlamadı.

Ders 1

İnsan Allah katındaki değerini ailesinden değil, iman ve amelinden kazanır.

Bu sebeple:

“Ben dindar bir aileden geliyorum.”

“Babam çok iyi insandı.”

“Dedem âlimdi.”

gibi ifadeler kişisel kulluğun yerine geçemez.

2. Yakınlık Bazen Büyük Bir İmtihana Dönüşebilir

Ebû Leheb, Hz. Peygamber’i çocukluğundan beri tanıyordu.

Fakat bazen insan çok yakından tanıdığı kişide ortaya çıkan büyük bir değeri kabullenmekte zorlanabilir.

Ders 2

Yakın olduğumuz insanların faziletlerini küçümsememeliyiz.

Kibir bazen şöyle der:

“Ben onu çocukluğundan beri tanıyorum; benden üstün olamaz.”

Bu düşünce hakikate perde olabilir.

3. Hakikati Söyleyen Kişiyi Değil, Hakikati Ölçmek Gerekir

Ebû Leheb’in tavrında aile gururu, toplumsal konum ve geleneksel düzen önemliydi.

Fakat hakikat şahsa göre değişmez.

Ders 3

Bir sözü değerlendirirken:

“Bunu kim söyledi?”

sorusundan önce:

“Bu doğru mu?”

diye sormalıyız.

4. Açık Tebliğe Açık Düşmanlık

Hz. Peygamber yakın akrabalarını açıkça uyarmaya başladığında Ebû Leheb’in sert biçimde karşı çıktığı sahih rivayetlerde aktarılır.

Bunun üzerine Tebbet sûresinin nazil olduğu bildirilir.

Ders 4

İnsan hakikati dinlemeden öfkeyle reddederse kendisini büyük bir hayırdan mahrum bırakabilir.

5. Öfke Akıl Üzerine Perde Olabilir

İnsan öfkelendiğinde çoğu zaman delilleri değil, duygularını takip eder.

Ders 5

Öfke anında verilen büyük kararlar tehlikelidir.

Mümin önce sakinleşmeli, sonra hüküm vermelidir.

6. Aile Gururu Hakkın Önüne Geçmemelidir

Aile bağlılığı güzel bir değerdir.

Fakat aile gururu, insanı haksızlığı savunmaya götürüyorsa artık fazilet olmaktan çıkar.

Ders 6

Ailemizi sevmeliyiz fakat hakikati ailemizin de üzerinde tutmalıyız.

7. Malın Çokluğu İnsanı Kurtarmaz

Tebbet sûresinin en önemli mesajlarından biri budur:

“Malı ve kazandıkları ona fayda vermedi.”

Ders 7

Servet insanın gerçek değerinin ölçüsü değildir.

İnsan milyonlara sahip olabilir fakat kalbini kaybetmiş olabilir.

8. Kazanç ile Kurtuluş Aynı Şey Değildir

Dünyada başarılı olmak, ahirette başarılı olmak anlamına gelmez.

Ders 8

İnsan yalnız:

“Ne kadar kazandım?”

diye değil,

“Kazandığımı nerede kullandım?”

diye de düşünmelidir.

9. Servet Şükür İster

Malın kendisi kötü değildir.

Kur’ân serveti yasaklamaz; fakat servetin yanlış kullanılmasını eleştirir.

Ders 9

Nimet arttıkça şükür ve sorumluluk da artar.

10. Düşmanlık İnsanı Adaletten Uzaklaştırabilir

Bir kişiden nefret edildiğinde onun her sözü yanlış görülmeye başlanabilir.

Kur’ân ise mümine adaleti emreder.

Ders 10

Sevmediğimiz birisine karşı bile adil olmak zorundayız.

11. Şahsa Düşmanlık Hakikati Değiştirmez

Ebû Leheb Hz. Peygamber’e karşı çıktı.

Fakat onun karşı çıkışı İslâm’ın yayılmasını durduramadı.

Ders 11

Bir insanın hakikate düşman olması hakikati ortadan kaldırmaz.

12. Hakaret Delil Değildir

Hakaret etmek, karşı tarafın fikrini çürütmez.

Ders 12

Mümin tartışırken:

• hakaret etmez,

• küçük düşürmez,

• alay etmez,

• delille konuşur.

13. Toplumsal İtibarın Geçiciliği

Ebû Leheb Mekke’de tanınan bir şahsiyetti.

Ancak bugün onun adı itibarıyla değil, Kur’ân’da anlatılan ibretli tavrıyla hatırlanmaktadır.

Ders 13

İnsanların bize verdiği ünvanlardan çok, nasıl bir ahlâk bıraktığımız önemlidir.

14. İnsan Kendi Mirasını Kendisi Oluşturur

Bazı insanlar öldükten sonra rahmetle anılır.

Bazıları ise ibret olarak hatırlanır.

Ders 14

Her gün kendimize şunu sormalıyız:

“Ben arkamda nasıl bir isim bırakıyorum?”

15. Eşlerin Birbirine Etkisi

Tebbet sûresinde Ebû Leheb’in eşi de zikredilir:

“Karısı da odun taşıyıcısı olarak...”
(Tebbet, 111/4)

Bu ayet aile içindeki ortak yönelişin önemini düşündürür.

Ders 15

Eşler birbirini iyilikte de kötülükte de etkileyebilir.

Bu nedenle evlilik yalnız duygusal birlik değil, manevi ortaklıktır.

16. Eşini Günaha Teşvik Etmemek

İyi eş:

• iyiliğe teşvik eder,

• kötülükten sakındırır,

• öfkeyi büyütmez,

• kini beslemez.

Ders 16

Eşler birbirlerinin nefislerini değil, vicdanlarını güçlendirmelidir.

17. Dedikodu ve Fitnenin Tehlikesi

“Odun taşıyıcısı” ifadesi tefsirlerde farklı şekillerde açıklanmıştır; bunlardan biri insanlar arasında düşmanlık taşıma ve fitne yayma anlamıdır.

Ders 17

Söz taşımak, bazen ateşe odun taşımak gibidir.

Bir cümle aileleri, dostlukları ve toplumları birbirine düşürebilir.

18. Dilin Açtığı Yaralar

Kılıç yarası kapanabilir fakat dil yarası uzun sürebilir.

Ders 18

Mümin konuşmadan önce:

“Bu söz doğru mu?”

“Gerekli mi?”

“Faydalı mı?”

diye düşünmelidir.

19. Kötülüğe Destek Olmak da Sorumluluktur

İnsan kötülüğü bizzat yapmasa bile desteklediğinde ahlâkî sorumluluk doğar.

Ders 19

Zulme alkış tutmak da insanın vicdanını yaralar.

20. Hakikate Karşı Kampanya Yürütmenin Akıbeti

Ebû Leheb yalnız kendisi inanmadı; Hz. Peygamber’in tebliğine karşı aktif şekilde mücadele etti.

Ders 20

Yanlış yapmak başka, başkalarının doğruya ulaşmasına engel olmak daha büyük bir sorumluluktur.

21. Başkasının İbadetine Engel Olmamak

İnsan farklı düşünebilir.

Fakat başkasının ibadetine, inancına ve vicdanına baskı yapmak ayrı bir haksızlıktır.

Ders 21

İnanç baskıyla değil, ikna ve güzel örneklikle ele alınmalıdır.

22. Nefret İnsanı Kendisinden Uzaklaştırır

İnsan uzun süre kin taşıdığında en büyük zarar karşı tarafa değil, kendi kalbine olur.

Ders 22

Kin insanın iç huzurunu yer.

Affetmek bazen karşıdakinden çok insanın kendi ruhunu özgürleştirir.

23. Kibir Hakikati Küçültmez, İnsanı Küçültür

Ebû Leheb’in toplumsal makamı yüksekti.

Fakat hakikat karşısındaki tavrı onu yüceltmedi.

Ders 23

Kibir başkasını küçültmez; kibirlenen insanın ahlâkını küçültür.

24. İmanın Ölçüsü Soy Değil Takvadır

Kur’ân:

“Allah katında en değerli olanınız takvaca en ileri olanınızdır.”
(Hucurât, 49/13)

buyurur.

Ders 24

Allah katında:

• zengin-fakir,

• asil-sıradan,

• yönetici-işçi

ölçüsü değil, takva ölçüsü geçerlidir.

25. Dünya Gücü Sonsuz Değildir

Bir zamanlar Mekke’de güçlü olan birçok kişi zamanla tarih sahnesinden çekildi.

Ders 25

Güce sahip olmak değil, gücü doğru kullanmak önemlidir.

26. İnsanın En Büyük İmtihanı Kendi Nefsidir

Ebû Leheb’in hayatı sadece tarih değildir.

Asıl soru şudur:

Onun yanlışlarının küçük örnekleri bende var mı?

Ders 26

• Yakınımın başarısını küçümsüyor muyum?

• Yanlışımı kabul etmekte zorlanıyor muyum?

• Malımla gururlanıyor muyum?

• Kin tutuyor muyum?

27. Geç Kalınmadan Dönmek Gerekir

İnsan hataya düşebilir.

Fakat yanlışı sürdürmek ayrı bir tercihtir.

Ders 27

Tövbe ve dönüşü ertelememek gerekir.

28. Hakikat İnsanların Muhalefetiyle Yok Olmaz

İslâm’ın ilk döneminde pek çok güçlü insan ona karşı çıkmıştı.

Fakat İslâm yayılmaya devam etti.

Ders 28

Hakikatin değeri taraftar sayısına bağlı değildir.

29. Kur’ân Kıssaları Başkasını Yargılamak İçin Değildir

Ebû Leheb’in hayatını okuyup yalnız onu kınamak eksik bir okumadır.

Ders 29

Asıl soru:

“Bende Ebû Leheb’in ahlâkından bir zerre var mı?”

olmalıdır.

30. Son Ders: Hakikate Yakınlık Kalple Olur

Hz. Peygamber’e amca olmak Ebû Leheb’i kurtarmadı.

Bilâl-i Habeşî ise kan bağı bulunmadığı hâlde imanıyla yüceldi.

Ders 30

Allah’a yakınlık soyla değil, iman, ihlâs, takva ve güzel ahlâkla olur.

Sonuç

Ebû Leheb’in hayatı bize şu büyük hakikati öğretir:

İnsanın sahip oldukları değil, sahip olduklarına karşı nasıl davrandığı önemlidir.

Mal nimet olabilir; kibir sebebi de olabilir.

Aile bağı rahmet olabilir; taassup sebebi de olabilir.

Güç iyilik için kullanılabilir; zulme de dönüşebilir.

Dil insanları barıştırabilir; fitne ateşi de yakabilir.

Bu yüzden Ebû Leheb’in kıssasını okurken başkasını değil önce nefsimizi sorgulamalıyız.

Dua

Allah’ım!

Kalplerimizi kibirden, kinden, hasetten ve inattan koru.

Aile bağlarımızı hayra vesile eyle.

Malımızı ve imkânlarımızı Senin rızana uygun kullanmayı nasip et.

Dilimizle insanları incitmekten, fitne çıkarmaktan ve zulme destek olmaktan bizi muhafaza eyle.

Hakkı gördüğümüzde ona teslim olmayı nasip eyle.

Âmin.