BAKARA SURESİ 75–86. AYETLER

Hakikati Gizlemek, Dinde Samimiyet, Ahde Vefa ve Kur’an'ı Bütün Olarak Yaşamak

Risale-i Nur Perspektifinden Ayrıntılı Tefsir ve Günümüze Bakan Hikmetli Dersler

Giriş: İnsan Bildiği Hakikati Neden Değiştirir?

Bakara Suresi'nin önceki ayetlerinde İsrailoğullarına verilen nimetler, Hz. Musa'nın kavmiyle yaşadığı hadiseler ve kalplerin katılaşması anlatılmıştı.

Şimdi ise mesele daha derin bir noktaya taşınıyor.

İnsan bazen hakikati bilmediği için yanlış yapar. Fakat bazen de hakikati bildiği hâlde menfaatine uygun bulmadığı için ondan uzaklaşır.

Bu iki durum birbirinden farklıdır.

Bilmemek öğrenmeyle giderilebilir. Fakat insanın bildiği hakikati bilinçli olarak değiştirmesi, kalbinde daha ciddi bir ahlakî probleme işaret edebilir.

Risale-i Nur perspektifinden bu meselenin merkezinde nefis, enaniyet, ihlas, dünya sevgisi ve hakikate teslimiyet bulunmaktadır.

75. Ayet: Allah'ın kelâmını bile bile değiştirmek

أَفَتَطْمَعُونَ أَن يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِّنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِن بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Mealen:

“Şimdi onların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Oysa içlerinden bir grup Allah'ın kelâmını işitir, onu anladıktan sonra bile bile değiştirirdi.”

Ayetin temel mesajı

Burada bütün bir topluluk değil, o topluluğun içinden hakikati bilinçli biçimde tahrif eden bir kesim eleştirilmektedir.

Ayetin üzerinde durduğu üç önemli aşama vardır:

1. Hakikati işitmek.

2. Hakikati anlamak.

3. Anladıktan sonra onu bile bile değiştirmek.

Üçüncü aşama son derece önemlidir.

Çünkü burada mesele bilgisizlik değildir.

Bilgiye rağmen dürüst davranmamaktır.

Günümüz açısından

İnsan bazen bir ayeti veya dinî hükmü kendi menfaatine uygun göstermek isteyebilir.

Bir kişi ticarette dürüstlük ayetlerini bilir ama müşterisini aldatır.

Bir başkası adaletin önemini anlatır ama yakınlarının haksızlığını savunur.

Bir başkası kul hakkından söz eder fakat çalışanının hakkını ödemez.

Böyle durumlarda problem yalnız bilgi eksikliği değildir.

İlim ile amel arasındaki kopukluktur.

Risale-i Nur perspektifinden

Risale-i Nur'da hakikatin nefsin arzusuna göre değil, Allah'ın rızası esas alınarak değerlendirilmesi üzerinde durulur.

İhlas, hakikati kendi çıkarımızın hizmetine sokmamayı gerektirir.

İnsan hakikatin sahibi değil, ona karşı sorumlu bir kuldur.

Hakikat bizim arzumuza göre değişmez; bizim hayatımızın hakikate göre değişmesi gerekir.

76. Ayet: İki farklı yüz göstermek

Ayet, bazı kimselerin müminlerle karşılaştıklarında iman ettiklerini söylediklerini, kendi aralarında kaldıklarında ise farklı konuştuklarını anlatır.

Bu ayet bize samimiyet meselesini hatırlatır.

İnsan bazen bulunduğu çevreye göre farklı bir kimlik sergileyebilir.

Dindar insanların yanında dindar görünür.

Dünyevî menfaatlerin öne çıktığı yerde ise ilkelerini unutabilir.

Elbette farklı ortamlarda farklı üsluplar kullanmak normaldir. Fakat temel ahlakî ilkeleri menfaat uğruna değiştirmek başka bir meseledir.

İmanın insana kazandırması gereken bütünlük

Müminin dürüstlüğü yalnız camide görülmemelidir.

Evinde de dürüst olmalıdır.

Ticaretinde de dürüst olmalıdır.

İş yerinde de dürüst olmalıdır.

Yalnız kaldığında da dürüst olmalıdır.

Çünkü Allah'ın görmesi insanların bulunduğu yere bağlı değildir.

Gerçek ihlas, insanın görünmediği yerde de Allah'ın huzurunda olduğunu bilmesidir.

77. Ayet: Allah gizliyi de açığı da bilir

أَوَلَا يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ

Mealen:

“Onlar Allah'ın gizlediklerini de açıkladıklarını da bildiğini bilmiyorlar mı?”

Bu ayet, insanın vicdanına doğrudan hitap etmektedir.

İnsanlardan bazı şeyler gizlenebilir.

Fakat Allah'tan hiçbir şey gizlenemez.

Risale-i Nur açısından: Alîm ve Basîr isimleri

Allah'ın Alîm ismi her şeyi bildiğini, Basîr ismi ise her şeyi gördüğünü ifade eder.

Bu isimlere iman eden insan, davranışlarını yalnız dış denetime göre düzenlemez.

İnsanların takdirini kazanmak için iyilik yapmaz.

Kimse görmediğinde de emanete sahip çıkar.

Kimse bilmediğinde de haksız kazançtan sakınır.

Çünkü onun için en büyük şahit Allah'tır.

Kendimize soralım

Bir davranışımı herkes görseydi yine aynı şekilde yapar mıydım?

Yalnız kaldığımda da Allah'ın huzurunda olduğumu hatırlıyor muyum?

İnsanların beni nasıl gördüğüne verdiğim önem kadar Allah'ın rızasına da önem veriyor muyum?

78. Ayet: Kitabı bilmeden zanlara dayanmak

وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

Mealen:

“Onların içinde Kitab'ı bilmeyen, birtakım kuruntu ve zanlardan başka bir şeye dayanmayan kimseler de vardır.”

Burada önemli bir tehlike anlatılır:

Dinî bilgiyi sağlam bir kaynaktan öğrenmeden, duyum ve temenniler üzerine inanç oluşturmak.

Günümüzde dinî bilgi

Bugün din adına çok sayıda söz dolaşmaktadır.

Bir mesaj paylaşılır:

“Bu duayı yedi kişiye gönderirsen mutlaka zengin olursun.”

Bir başka mesaj gelir:

“Şu ibadeti yapanın bütün dünyevî sıkıntıları kesinlikle biter.”

Bir söz hadis diye aktarılır fakat güvenilir kaynağı bulunmaz.

Bu tür iddialar karşısında dikkatli olmak gerekir.

Kur’an ve sahih dinî kaynaklar, insanların temennilerine göre şekillendirilemez.

Risale-i Nur perspektifinden tahkikî iman

Risale-i Nur'un temel hedeflerinden biri taklidî imanı tahkikî imana yükseltmektir.

Taklidî iman, kişinin inancını çoğunlukla çevresinden öğrenmesiyle oluşabilir.

Tahkikî iman ise insanın iman esaslarını delilleriyle anlamaya ve bilinçli biçimde benimsemeye çalışmasıdır.

Bu sebeple insan dinini öğrenmeli, araştırmalı ve güvenilir kaynaklardan beslenmelidir.

İman araştırmadan korkmaz; sağlam bilgiyle derinleşir.

79. Ayet: Allah adına söz uydurmak

فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَٰذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ

Mealen:

“Elleriyle kitap yazıp sonra onu az bir karşılık elde etmek için ‘Bu Allah katındandır’ diyenlere yazıklar olsun!”

Bu ayet çok ciddi bir ikazdır.

İnsanın kendi düşüncesini veya çıkarına uygun bir sözü Allah'a nispet etmesi büyük bir sorumluluktur.

Din adına konuşmanın sorumluluğu

Bir insan kendi yorumunu ifade edebilir.

Bir âlim ilmî delillerle içtihatta bulunabilir.

Farklı yorumlar tartışılabilir.

Fakat kişisel bir görüşü hiçbir delil olmadan kesin bir ilahî hüküm gibi sunmak doğru değildir.

Bu nedenle dinî meselelerde şu ayrımları korumak gerekir:

• Ayet: Kur’an'ın lafzı.

• Meal: Ayetin başka bir dildeki anlamını aktarma çabası.

• Tefsir: Ayetin açıklanması ve yorumlanması.

• İçtihat: Belirli usuller çerçevesinde dinî hüküm çıkarma faaliyeti.

Bu ayrımları bilmek dinî bilginin güvenilirliği açısından önemlidir.

Risale-i Nur açısından

İhlasın temelinde Allah'ın rızasını aramak vardır.

Dinî bilgiyi şöhret, makam veya haksız kazanç elde etmenin aracı hâline getirmek ihlası zedeleyebilir.

Hakikat insanın menfaatine hizmet etmek zorunda değildir; insan hakikate sadakat göstermekle sorumludur.

80. Ayet: “Ateş bize yalnız birkaç gün dokunur”

وَقَالُوا لَن تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَّعْدُودَةً

Mealen:

“Bir de ‘Ateş bize sayılı birkaç günden başka dokunmayacak’ dediler.”

Ayetin devamında bu iddiaya karşı, Allah katından böyle bir söz alınıp alınmadığı sorulur.

Dinî güven ile temelsiz güven arasındaki fark

Allah'ın rahmetini ümit etmek güzeldir.

Fakat insanın hiçbir dayanağı olmadan kendisini kesin olarak kurtulmuş görmesi tehlikelidir.

İnsan şöyle düşünebilir:

“Ben zaten Müslümanım, yaptıklarımın çok önemi yok.”

“Benim kalbim temiz, ibadete gerek yok.”

“Benim günahlarım affedilir, kul hakkını sonra düşünürüm.”

Bu düşünceler insanı sorumluluktan uzaklaştırabilir.

Havf ve reca dengesi

İslam ahlakında iki önemli kavram vardır:

Havf: Allah'ın azabından ve hesap gününden sakınmak.

Reca: Allah'ın rahmetini ümit etmek.

Mümin ikisini birlikte taşımaya çalışır.

Yalnız korku ümitsizliğe yol açabilir.

Yalnız ümit ise sorumsuzluğa dönüşebilir.

Dengeli kulluk, Allah'ın rahmetine güvenerek O'nun emirlerini ciddiye almaktır.

81. Ayet: Günahın insanı kuşatması

Ayet, kötülük kazanıp günahı kendisini kuşatan kimselerin ağır akıbetinden söz eder.

Burada dikkat çekici ifade günahın insanı kuşatmasıdır.

Günah bir davranış olarak başlayabilir.

Fakat insan onu sürekli tekrar eder, savunur ve normalleştirirse zamanla hayatının merkezine yerleştirebilir.

Günahın alışkanlığa dönüşmesi

İnsan ilk defa yalan söylediğinde rahatsızlık hissedebilir.

Fakat sürekli yalan söylerse zamanla bu rahatsızlık azalabilir.

İlk defa kul hakkına girdiğinde vicdanı sızlayabilir.

Fakat yanlışını sürekli savunursa vicdanının sesini bastırabilir.

Bu sebeple insan küçük gördüğü yanlışlara karşı da dikkatli olmalıdır.

Risale-i Nur perspektifinden

Risale-i Nur'da günahın imanî duyarlılık üzerindeki etkilerine dikkat çekilir.

Günahın alışkanlığa dönüşmesi insanın kalbinde manevi bir karanlığa sebep olabilir.

Buna karşı tövbe, istiğfar, ibadet ve nefis muhasebesi önemlidir.

Ancak hiçbir insanın iç dünyasını bütünüyle bilemeyeceğimiz için bu ayetleri başkalarını kesin biçimde mahkûm etmek amacıyla kullanmamalıyız.

Asıl mesele kendi nefsimizi hesaba çekmektir.

82. Ayet: İman ve salih amelin müjdesi

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Mealen:

“İman edip salih ameller işleyenler ise cennet ehlidir. Onlar orada ebedî kalacaklardır.”

Kur’an ikazın ardından yeniden müjde verir.

Bu denge çok önemlidir.

İnsan yalnız korkuyla terbiye edilmez.

Rahmet ve müjde de kalbi Allah'a yöneltir.

İman neden salih amelle birlikte zikredilir?

Çünkü iman hayatı dönüştürmelidir.

Allah'a inanan insan doğruluğa önem verir.

Ahirete inanan insan kul hakkından sakınır.

Rahmân'a inanan insan merhametli olmaya çalışır.

Rezzâk'a inanan insan helal kazancı önemser.

Basîr'e inanan insan yalnızken de dürüst davranır.

Böylece iman, hayatın her alanına yayılan bir nur hâline gelir.

83. AYET: TOPLUMSAL AHLAKIN BÜYÜK PROGRAMI

Bu ayet, Bakara Suresi'nin en kapsamlı ahlakî emirlerinden bazılarını bir arada sunar.

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ

Mealen:

“Hani İsrailoğullarından, Allah'tan başkasına kulluk etmeyeceksiniz; anne babaya, yakınlara, yetimlere ve yoksullara iyilik edeceksiniz; insanlara güzel söz söyleyeceksiniz; namazı dosdoğru kılacak ve zekâtı vereceksiniz, diye söz almıştık.”

Bu ayeti yedi büyük ahlak ilkesi üzerinden inceleyelim.

1. Yalnız Allah'a kulluk etmek

İlk emir tevhiddir.

Çünkü insanın hayatındaki bütün ahlakî sorumluluklar Allah'a kulluk şuuruyla derinleşir.

İnsan yalnız toplumun takdirini kazanmak için değil, Allah'ın rızasını aramak için de doğru davranır.

Risale-i Nur perspektifinden tevhid, insanı sebeplere ve geçici menfaatlere karşı manevi esaretten kurtarır.

2. Anne babaya iyilik etmek

Anne ve baba insanın dünyaya gelişinde ve yetişmesinde büyük emek sahibidir.

Onlara iyilik:

saygılı konuşmayı,

ihtiyaçlarıyla ilgilenmeyi,

yaşlandıklarında destek olmayı,

gönüllerini incitmemeye çalışmayı

kapsar.

Bununla birlikte anne babaya iyilik, insanın her isteğe kayıtsız şartsız boyun eğmesi anlamına gelmez. Allah'a isyan gerektiren bir talepte itaat edilmez; fakat saygılı ve güzel davranma sorumluluğu devam eder.

3. Akrabalık bağlarını korumak

Modern hayat insanları birbirinden uzaklaştırabilir.

Aynı şehirde yaşayan akrabalar yıllarca görüşmeyebilir.

Küçük anlaşmazlıklar büyük kırgınlıklara dönüşebilir.

Kur’an akrabalık bağlarının önemini hatırlatır.

Sıla-i rahim yalnız ziyaret etmek değildir.

İhtiyaç hâlinde yardım etmek, hâl hatır sormak ve ilişkilerde adaleti korumak da önemlidir.

4. Yetimlere iyilik etmek

Yetim, korunmaya ve desteklenmeye ihtiyaç duyabilecek kişidir.

İslam'da yetimin hakkı son derece önemlidir.

Onun malını korumak, eğitimine destek olmak, onurunu gözetmek ve merhamet göstermek büyük sorumluluklardır.

Risale-i Nur'un şefkat anlayışı açısından güçsüzlere merhamet etmek, insanın yaratılışına konulan şefkat duygusunu doğru kullanmasıdır.

5. Yoksullara yardım etmek

Mal yalnız biriktirmek için verilmiş değildir.

İnsanın malında başkalarına karşı sorumlulukları vardır.

İnfak ve zekât insanı cimrilikten uzaklaştırır.

Toplumdaki dayanışmayı güçlendirir.

İnsan kendi imkânlarını başkalarının ihtiyaçlarıyla birlikte düşünmeye başlar.

6. İnsanlara güzel söz söylemek

وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا

“İnsanlara güzel söz söyleyin.”

Ayetin dikkat çekici yönü, yalnız belirli bir gruba değil, insanlara güzel söz söylemenin emredilmesidir.

Güzel söz:

doğru,

saygılı,

incitmeyen,

adaletli,

yapıcı

olmalıdır.

Güzel konuşmak, gerektiğinde yanlışı söylememek değildir.

Yanlışı bile hikmetle ve adaletle ifade edebilmektir.

7. Namaz ve zekât

Ayetin sonunda yine namaz ve zekât birlikte zikredilir.

Namaz insanın Allah ile ilişkisini güçlendirir.

Zekât ise mal ve toplum karşısındaki sorumluluğunu hatırlatır.

Böylece kulluk yalnız bireysel ibadetten ibaret kalmaz.

İbadet, ahlak ve toplumsal adalet birbirini tamamlar.

84. Ayet: Kan dökmemek ve insanları yurtlarından çıkarmamak

Ayet, birbirlerinin kanını dökmemek ve birbirlerini yurtlarından çıkarmamak konusunda alınan ahdi hatırlatır.

Burada insan hayatının dokunulmazlığı ve toplumsal güvenliğin önemi öne çıkmaktadır.

İnsan hayatı değerlidir.

Bir toplumu ayakta tutan yalnız ekonomik güç değildir.

Adalet,

güven,

can emniyeti,

mülkiyet hakkı,

insan onuru

da önemlidir.

Risale-i Nur açısından uhuvvet

Risale-i Nur'un uhuvvet derslerinde kardeşlik, muhabbet ve düşmanlıktan uzak durma üzerinde durulur.

İnsanlar arasındaki kin ve düşmanlık toplumsal hayatı zayıflatır.

Adaletin olmadığı yerde güven azalır.

Güvenin olmadığı yerde insanlar birbirlerine karşı sürekli korku ve şüphe taşır.

Bu nedenle toplumsal barış yalnız siyasi bir mesele değil, aynı zamanda ahlakî bir sorumluluktur.

85. AYET: “KİTABIN BİR KISMINA İNANIP BİR KISMINI İNKÂR MI EDİYORSUNUZ?”

أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ

Mealen:

“Yoksa siz Kitab'ın bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr mı ediyorsunuz?”

Bu ayet, bölümün en önemli ikazlarından biridir.

Ayetin tarihî bağlamında, kendi topluluklarından insanlara karşı savaşan, onları yurtlarından çıkaran; buna rağmen esirlerin kurtarılmasıyla ilgili dinî hükümlere bağlılık gösteren kimselerin çelişkili davranışları eleştirilir.

Yani bazı hükümleri uygularken başka açık sorumlulukları ihlal etmeleri söz konusudur.

Günümüz insanına bakan ders

İnsan dinin kendisine kolay gelen taraflarını benimseyip zor gelen taraflarını ihmal edebilir.

Namazın önemini kabul eder ama ticarette dürüstlüğü ikinci plana atabilir.

Yardım etmeyi sever ama kul hakkını önemsemeyebilir.

Dinin merhamet yönünü anlatır ama adalet yükümlülüğünü unutabilir.

Dinin yasaklarını başkalarına hatırlatır ama kendi nefsinin yanlışlarını görmezden gelebilir.

Burada önemli bir ayrım vardır: Bir hükme inanıp onu uygulamakta zorlanmak, o hükmü inkâr etmekle aynı şey değildir.

Fakat ayetin ahlakî uyarısı açıktır:

Din, yalnız menfaatimize uygun hükümlerden seçilerek oluşturulacak bir sistem değildir.

Risale-i Nur perspektifinden bütüncül kulluk

İman insanın hayatının yalnız belirli bir bölümünü değil, bütününü aydınlatmalıdır.

Evde başka, işte başka, ibadette başka, ticarette başka bir ahlak anlayışı taşımak insanın manevi bütünlüğünü zedeleyebilir.

Gerçek kulluk:

namazda,

ticarette,

aile hayatında,

komşulukta,

yönetimde,

adalette,

yardımlaşmada

aynı temel imanî ölçülere sadık kalmayı gerektirir.

86. Ayet: Ahireti dünya karşılığında satmak

أُولَٰئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ

Mealen:

“İşte onlar ahiret karşılığında dünya hayatını satın alan kimselerdir.”

Kur’an burada ticaret diliyle çok güçlü bir benzetme yapmaktadır.

İnsan bir şeyi elde etmek için başka bir şeyden vazgeçer.

Fakat bazen yaptığı alışverişin gerçek değerini doğru hesaplayamaz.

Geçici bir menfaat için kalıcı bir kazancı kaybedebilir.

Risale-i Nur'un 6. Söz'ü ile bağlantı

Risale-i Nur'un Altıncı Söz'ünde insanın nefsini ve malını Allah'a satması, yani bunları O'nun rızası doğrultusunda kullanması anlatılır.

Buradaki satış maddi bir alışveriş değildir.

İnsanın kendisine verilen hayatı, bedeni, malı ve kabiliyetleri Allah'ın emanetleri olarak görmesidir.

İnsan malını yalnız dünyalık kazanç için kullanabilir.

Fakat aynı malı helal kazanıp hayırda kullanarak ahiretine de sermaye yapabilir.

İnsan ömrünü yalnız geçici zevklerle tüketebilir.

Fakat aynı ömrü iman, ibadet, ilim ve faydalı hizmetlerle değerlendirebilir.

Dünyayı terk etmek mi gerekir?

Hayır.

Kur’an'ın burada eleştirdiği şey dünya hayatının kendisi değil, ahireti feda edecek şekilde dünyaya bağlanmaktır.

İnsan çalışabilir.

Ticaret yapabilir.

Ev sahibi olabilir.

Ailesiyle güzel bir hayat yaşayabilir.

Bilimle, sanatla ve üretimle uğraşabilir.

Fakat bütün bunları Allah'ın rızasıyla uyumlu bir hayatın içinde değerlendirmeye çalışmalıdır.

Dünya ahiretin alternatifi olmak zorunda değildir.

Doğru yaşandığında dünya, ahiretin kazanıldığı bir imtihan ve hizmet alanıdır.

BU AYETLERİN RİSALE-İ NUR PERSPEKTİFİNDEN BEŞ BÜYÜK ESASI

Birinci esas: Tahkikî iman

İnsan dinini yalnız kulaktan dolma bilgilerle öğrenmemelidir.

Kur’an'ı anlamaya çalışmalı, güvenilir dinî kaynaklardan yararlanmalı ve imanını delillerle kuvvetlendirmelidir.

İmanın derinleşmesi, insanın davranışlarına da yön vermelidir.

İkinci esas: İhlas

İnsan ibadetini ve hizmetini Allah'ın rızası için yapmaya çalışmalıdır.

Şöhret, makam, alkış ve menfaat, dinî hakikatin önüne geçirilmemelidir.

İhlasın ölçülerinden biri, insanın kimse görmediğinde de doğru davranmasıdır.

Üçüncü esas: Nefis muhasebesi

İnsan başkalarının kusurlarını görmekte kolaylık yaşayabilir.

Fakat asıl terbiye kendi nefsinin yanlışlarını fark etmekle başlar.

Bu nedenle her ayeti önce kendimize okumalıyız.

Dördüncü esas: Ubudiyetin bütünlüğü

Kulluk yalnız namazdan ibaret değildir.

Namaz kulluğun temel ibadetlerindendir; fakat insanın ahlakı, ticareti, aile hayatı ve toplumsal ilişkileri de dinî sorumluluk alanına girer.

İman hayatın tamamına yön vermelidir.

Beşinci esas: Ahireti unutmamak

Dünya geçicidir.

İnsanın serveti, makamı, gençliği ve imkânları değişebilir.

Fakat insanın Allah'a karşı sorumluluğu devam eder.

Bu nedenle akıllı insan yalnız bugünkü kazancını değil, ebedî hayatını da düşünür.

GÜNÜMÜZE BAKAN 15 HİKMETLİ DERS

1. Hakikat menfaat uğruna değiştirilmemelidir.

2. İnsanların yanında ve yalnızken aynı temel ahlak korunmalıdır.

3. Allah gizli ve açık bütün davranışlarımızı bilir.

4. Dinî bilgiler güvenilir kaynaklardan öğrenilmelidir.

5. Kişisel yorumlar kesin ilahî hükümler gibi sunulmamalıdır.

6. Allah'ın rahmeti ümit edilmeli fakat sorumluluk ihmal edilmemelidir.

7. Günahı alışkanlık hâline getirmekten sakınılmalıdır.

8. İman salih amelle desteklenmelidir.

9. Anne babaya iyilik önemli bir kulluk sorumluluğudur.

10. Yetimler, yoksullar ve ihtiyaç sahipleri gözetilmelidir.

11. İnsanlara güzel ve adaletli söz söylenmelidir.

12. Namaz ve zekât, bireysel ve toplumsal kulluğun önemli esaslarıdır.

13. Can güvenliği, adalet ve insan onuru korunmalıdır.

14. Dinin yalnız işimize gelen hükümlerini benimsemek doğru değildir.

15. Geçici dünya menfaatleri uğruna ebedî hayat unutulmamalıdır.

KENDİ NEFSİMİZE SORALIM

Bu ayetleri okuduktan sonra kendimize şu soruları yöneltebiliriz:

Allah'ın emirlerinden yalnız kolay gelenleri mi uygulamaya çalışıyorum?

Namazımı önemsediğim kadar kul hakkına da dikkat ediyor muyum?

İnsanlara doğruluğu anlatırken kendi ticaretimde dürüst davranıyor muyum?

Dinî bir konuda konuşmadan önce bilgimin güvenilirliğini araştırıyor muyum?

Bir hatamı savunmak yerine kabul edip düzeltebiliyor muyum?

Anne babama karşı yeterince merhametli ve saygılı mıyım?

Yetimlerin ve yoksulların ihtiyaçlarını ne kadar düşünüyorum?

İnsanlara güzel söz söylüyor muyum?

Malımı yalnız kendim için mi kullanıyorum, yoksa başkalarıyla paylaşabiliyor muyum?

Geçici dünya menfaatleri için ahiret sorumluluğumu ihmal ediyor muyum?

Bu sorulara verilen cevaplar, ayetlerin hayatımıza ne ölçüde yansıdığını anlamamıza yardımcı olabilir.

BAKARA SURESİ 1–86. AYETLERİN MANEVÎ HARİTASI

Şimdiye kadar okuduğumuz ayetleri bir bütün hâlinde değerlendirdiğimizde Kur’an'ın insanı adım adım terbiye ettiğini görüyoruz.

Bu bölümlerin tamamında ortak bir hakikat bulunmaktadır:

İman insanın yalnız düşüncesini değil, bütün hayatını değiştirmelidir.

SONUÇ: KUR’AN'I KENDİ HAYATIMIZA OKUMAK

Bakara Suresi'nin 75–86. ayetleri bize çok önemli bir soru soruyor:

“İnandığın hakikatleri hayatının tamamında uygulamaya çalışıyor musun?”

İnsan Kur’an'ın bazı ayetlerinden çok etkilenebilir.

Rahmet ayetlerini sever.

Cennet müjdelerinden sevinç duyar.

Allah'ın affediciliğini düşünerek huzur bulur.

Bunların hepsi güzeldir.

Fakat aynı Kur’an:

adaleti,

kul hakkını,

namazı,

zekâtı,

dürüstlüğü,

ahde vefayı,

merhameti,

haramdan kaçınmayı

da emreder.

Müminin vazifesi, Kur’an'ı kendi arzularına göre bölmek değil, Kur’an'ın bütüncül terbiyesine açık olmaktır.

Risale-i Nur perspektifinden iman, insanın kalbinde yanan bir nurdur.

Bu nur yalnız düşünce dünyasını aydınlatmakla kalmamalıdır.

İnsanın diline yansımalıdır.

Ticaretine yansımalıdır.

Ailesine yansımalıdır.

Merhametine yansımalıdır.

Adaletine yansımalıdır.

Malını kullanışına yansımalıdır.

Ölüm ve ahirete bakışına yansımalıdır.

İşte bu nedenle ayetleri okurken yalnız geçmişteki insanların hatalarını düşünmek yeterli değildir.

Kendi nefsimize de dönmeliyiz.

“Ben hangi hakikati bildiğim hâlde uygulamayı erteliyorum?”

“Hangi konuda nefsimin menfaatini Allah'ın rızasının önüne geçiriyorum?”

“Hangi ayet hayatımda bir değişiklik meydana getirmeli?”

Bu soruların samimiyetle sorulması, Kur’an'ın terbiyesine açılan önemli bir kapıdır.

Kur’an'ı gerçekten hayatına rehber edinen insan, onun yalnız kendisini teselli eden ayetlerini değil; nefsini hesaba çeken, yanlışlarını gösteren ve sorumluluklarını hatırlatan ayetlerini de rahmet olarak görmeye çalışır.

Çünkü bazen insanın en çok ihtiyaç duyduğu hakikat, duymaktan en fazla kaçındığı hakikattir.

Allah'ım! Bize Kur’an'ı anlamayı, hakikatlerine teslim olmayı ve bildiklerimizle amel etmeyi nasip eyle. İmanımızı ihlasla, ibadetimizi takvayla, ahlakımızı merhamet ve adaletle güzelleştir. Bizi dünya menfaati uğruna ahiretini unutanlardan değil, dünyasını ahiretine sermaye yapan kullarından eyle. Âmin.