BAKARA SURESİ 6–10. AYETLER

İnkâr, Kalbin Mühürlenmesi ve Manevî Hastalıklar

Giriş: Kur’an Üç İnsan Tipini Tanıtıyor

Bakara Suresi'nin başlangıcında dikkat çekici bir sıralama vardır.

İlk beş ayette müminler anlatılır.

6–7. ayetlerde inkârda ısrar edenlerden söz edilir.

8. ayetten itibaren ise münafıkların, yani dış görünüşleriyle iman iddiasında bulunup iç dünyalarında bunu tasdik etmeyenlerin özellikleri anlatılmaya başlanır.

Bu sıralama aynı zamanda insanın kalp, akıl ve irade dünyasının bir tahlili gibidir.

Kur’an bize yalnızca:

“Kim mümindir, kim değildir?”

sorusunun cevabını vermiyor.

Aynı zamanda şu büyük soruyu düşündürüyor:

Bir insanın kalbi hakikate nasıl açılır ve nasıl kapanır?

Risale-i Nur perspektifinden meseleye baktığımızda özellikle iman-küfür, hidayet-dalalet, kalbin hastalıkları, günahın insan üzerindeki tesiri ve insan iradesi bakımından çok önemli derslerle karşılaşırız.

6. AYET

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meali

“Şüphesiz inkâr edenleri uyarsan da uyarmasan da onlar için birdir; iman etmezler.”

İlk bakışta bu ayet hakkında şöyle bir soru akla gelebilir:

Madem iman etmeyecekler, neden onlara tebliğ yapılıyor?

Burada söz konusu edilen durum, hakikati hiç duymamış veya araştırmakta olan herkesi kapsayan genel bir hüküm olarak anlaşılmamalıdır.

Ayetin bağlamında hakikat karşısında inatla direnen ve inkârı yerleşik bir tavır hâline getiren insan tipi bulunmaktadır.

Çünkü insanın hakikat karşısındaki tavrı bir anda oluşmayabilir.

Önce şüphe gelir.

Sonra insan araştırabilir.

Hakikati kabul edebilir.

Fakat insan hakikati gördüğü hâlde nefsinin, menfaatinin, kibrinin veya başka sebeplerin etkisiyle sürekli reddederse zamanla kalbi bundan etkilenebilir.

Küfür Kelimesinin Düşündürdüğü Hakikat

“Küfür” kelimesinin kök anlamlarından biri örtmektir.

Bu anlam son derece düşündürücüdür.

Çünkü inkâr bazen insanın önünde hiçbir delil bulunmamasından değil, önündeki hakikatin üzerini başka şeylerle örtmesinden kaynaklanabilir.

İnsan;

kibirle,

alışkanlıkla,

menfaatle,

taklitle,

önyargıyla,

günahla

hakikatin üzerini örtebilir.

Risale-i Nur'un iman bahislerinde önemli bir mesele burada ortaya çıkar:

İnsan kâinata hangi nazarla bakmaktadır?

Aynı kâinata iki insan bakabilir.

Birisi:

“Tesadüf.”

der.

Diğeri:

“Sanat.”

der.

Birisi yalnız sebepleri görür.

Diğeri sebeplerin arkasında Allah'ın kudretini görür.

Nazar Eşyayı Değiştirmez, Fakat İnsanın Dünyasını Değiştirir

Risale-i Nur'un önemli eğitim yöntemlerinden biri nazar, yani bakış açısı meselesidir.

Bir insan güzel bir tabloya bakıp yalnızca:

“Burada boya var.”

diyebilir.

Bu yanlış değildir fakat eksiktir.

Çünkü boya vardır; fakat aynı zamanda:

sanat,

ölçü,

tertip,

mana

ve sanatkârı gösteren işaretler de vardır.

Kâinata yalnız madde açısından bakmak da buna benzeyebilir.

İman nazarı maddeyi inkâr etmez.

Tam tersine maddenin taşıdığı manayı okur.

Bir ağaca baktığında yalnızca odun görmez.

Topraktan çıkan muntazam meyveleri görür.

O meyvelerdeki rahmeti düşünür.

Rahmetten Rahîm ismine ulaşır.

Sanattan Sâni'e gider.

Nimetten Mün'im'i tanır.

Böylece kâinat marifetullah mektebine dönüşür.

7. AYET

خَتَمَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ ۖ وَعَلَىٰ أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ

Meali

“Allah onların kalplerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Gözlerinin üzerinde de bir perde vardır...”

Bu ayet son derece ciddi bir ikazdır.

Burada şu soru önemlidir:

Kalbin mühürlenmesi ne demektir?

Bunu insanın iradesini tamamen ortadan kaldıran keyfî bir durum şeklinde anlamak doğru olmaz.

Kur’an'ın bütünlüğü içerisinde insanın tercihleri, yönelişleri ve sorumluluğu önemlidir.

İnsan sürekli hakikatten kaçarsa, sürekli kötülüğü tercih ederse ve vicdanının ikazlarını susturursa zamanla bu tercihler karakter hâline gelebilir.

Günah Kalbi Nasıl Etkiler?

Risale-i Nur'da günah ile iman arasındaki ilişki üzerinde dikkatle durulur.

Günah yalnızca hukukî anlamda yapılan bir hata değildir.

Aynı zamanda insanın manevî algısını etkileyebilir.

Bir günah işlendiğinde vicdan rahatsız olabilir.

İnsan tövbe ederse kalbi yeniden temizlenebilir.

Fakat insan:

“Bunda ne var?”

demeye başlarsa başka bir süreç başlayabilir.

Önce günah işlenir.

Sonra günah normalleştirilir.

Daha sonra günah savunulur.

Sonunda insan kendisini rahatsız eden dinî hakikatlerden uzaklaşmaya başlayabilir.

Bu yüzden Risale-i Nur'daki meşhur ikazın özü çok önemlidir:

Her bir günah içinde küfre giden bir yol bulunabileceği ifade edilir.

Bu, “Her günah işleyen kâfir olur.” demek değildir.

Böyle anlaşılmamalıdır.

Mana şudur:

İnsan günahını savunmak uğruna onu günah olarak bildiren hakikati inkâr etmeye doğru sürüklenirse mesele iman alanına kadar uzanabilir.

Küçük Günahları Küçük Görmemek

Manevî hayatta önemli bir prensip vardır:

Günahın küçüklüğünden önce kime karşı işlendiğine bakmak gerekir.

İnsan:

“Bu küçük bir şey.”

diyerek sürekli aynı yanlışı yaparsa alışkanlık meydana gelir.

Alışkanlık zamanla hassasiyeti azaltabilir.

Bu nedenle kalbin korunması çok önemlidir.

Nasıl beden sürekli zararlı maddelerle beslendiğinde hastalanabiliyorsa kalp de sürekli:

haram,

kibir,

haset,

gıybet,

yalan,

riya,

zulüm,

gaflet

ile beslendiğinde manevî hassasiyetini kaybedebilir.

Kalp Neden Bu Kadar Önemlidir?

Kur’an'daki kalp kavramı yalnızca biyolojik organ anlamında değildir.

Kalp insanın:

iman,

niyet,

muhabbet,

vicdan,

manevî idrak

merkezini ifade eden geniş bir kavramdır.

Bu yüzden insanın en büyük sermayelerinden biri selim bir kalptir.

Dünya insanın elinden alınabilir.

Mal gider.

Makam gider.

Gençlik gider.

Sağlık değişebilir.

Fakat insan Rabbine sağlam bir imanla ulaşırsa en büyük sermayesini korumuş olur.

“GÖZLERİNİN ÜZERİNDE PERDE VARDIR”

Burada çok ince bir hakikat vardır.

İnsan bakabilir fakat görmeyebilir.

Gözün açık olması hakikatin mutlaka görüleceği anlamına gelmez.

Bir doktor insan bedenine baktığında muazzam bir biyolojik sistem görebilir.

Bir biyolog hücrenin olağanüstü yapısını inceleyebilir.

Bir astronom milyarlarca yıldızın hareketlerini araştırabilir.

Fakat bütün bunlardan Allah'a ulaşmak için yalnızca fiziksel göz yetmez.

Tefekkür eden bir akıl ve hakikate açık bir kalp de gerekir.

Risale-i Nur'un tefekkür yöntemi burada önem kazanır:

Eserden müessire gitmek.

Bir kitap varsa yazarı düşünülür.

Sanat varsa sanatkâr düşünülür.

Düzen varsa düzenin kaynağı araştırılır.

Kâinat da bu nazarla okunur.

وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

“Onlar için büyük bir azap vardır.”

Kur’an burada insanın tercihlerinin neticesiz olmadığını bildirir.

Dünya hayatı başıboş değildir.

İnsan yaptığı iyilik ve kötülüklerin karşılığını görecektir.

Bu aynı zamanda adalet-i İlâhiye açısından önemlidir.

Dünyada nice zalimler cezasını tam görmeden ölebilir.

Nice mazlumlar haklarını alamadan dünyadan ayrılabilir.

Eğer yalnız dünya olsaydı pek çok hesap yarım kalırdı.

Ahiret inancı bu noktada büyük bir hakikati bildirir:

Hiçbir hak kaybolmayacaktır.

8. AYET

وَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُم بِمُؤْمِنِينَ

Meali

“İnsanlardan bazıları, ‘Allah'a ve ahiret gününe iman ettik’ derler; hâlbuki onlar mümin değillerdir.”

Burada üçüncü insan tipi ortaya çıkar:

Münafık.

Münafıklık son derece tehlikeli bir manevî hastalıktır.

Çünkü açık inkârın ne olduğu bellidir.

Fakat nifakta dış görünüş ile iç dünya birbirinden ayrılır.

Dil:

“İnandım.”

der.

Kalp tasdik etmez.

Dışarıdan sadakat görünür.

İçeride başka hesaplar bulunabilir.

Nifakın Günümüze Bakan Tarafı

Bu ayeti yalnız tarihî münafıklar üzerinden okumak eksik kalabilir.

Ayet aynı zamanda insanı kendi iç dünyasını kontrol etmeye çağırır.

Burada hemen başkalarına:

“Sen münafıksın.”

demek yerine insanın kendisine dönmesi daha hikmetlidir.

Şu sorular sorulabilir:

Söylediğim ile yaptığım aynı mı?

İnsanlara gösterdiğim kişilik ile yalnızken yaşadığım kişilik aynı mı?

Allah rızası için yaptığımı söylediğim işlerde insanların takdirini mi arıyorum?

İbadetimi insanlar görmediğinde da aynı hassasiyetle sürdürüyor muyum?

İşte bunlar ihlas muhasebesidir.

Risale-i Nur Perspektifinden İhlas

Risale-i Nur'da üzerinde en fazla durulan manevî esaslardan biri ihlastır.

İhlas:

Bir ameli doğrudan Allah'ın rızasını gözeterek yapmak demektir.

İnsanların alkışı esas amaç olmamalıdır.

Şöhret esas amaç olmamalıdır.

Makam esas amaç olmamalıdır.

Dindar görünmek esas amaç olmamalıdır.

Esas olan:

Allah'ın rızasıdır.

Çünkü insanlar bugün över, yarın eleştirebilir.

Fakat insanın asıl hesabı Rabbi iledir.

9. AYET

يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا

Meali

“Allah'ı ve iman edenleri aldatmaya çalışırlar...”

İnsan Allah'ı aldatabilir mi?

Elbette hayır.

Allah insanın:

sözünü,

niyetini,

kalbini,

gizlisini,

açığını

bilir.

Buradaki ifade onların kendi zihinlerindeki yanlış hesabı ortaya koymaktadır.

İnsan insanları kandırabilir.

Fakat Allah'ı kandıramaz.

وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنفُسَهُمْ

“Oysa yalnızca kendilerini aldatırlar.”

Bu ifade insan psikolojisi açısından son derece derindir.

İnsan bazen başkalarını kandırdığını düşünürken aslında kendi vicdanını susturmaktadır.

Bir yanlış yaptığında:

“Herkes yapıyor.”

diyebilir.

“Bir şey olmaz.”

diyebilir.

“Benim niyetim iyi.”

diyebilir.

Fakat hakikat insanın bahanesine göre değişmez.

Risale-i Nur perspektifinden nefis çoğu zaman insanın kusurunu görmek istemez.

Başkasının küçük hatasını büyütürken kendi büyük kusuruna mazeret bulabilir.

Bu yüzden insanın en önemli manevi mücadelelerinden biri:

Nefsini temize çıkarmamaktır.

وَمَا يَشْعُرُونَ

“Fakat bunun farkında değillerdir.”

İşte tehlikenin büyüğü buradadır.

İnsan hata yapabilir.

Hatasını bilen insan tövbe edebilir.

Fakat insan yanlışını doğru zannetmeye başladığında tedavi zorlaşır.

Bu nedenle insan sürekli kendisini sorgulamalıdır.

Ben gerçekten haklı mıyım?

Nefsim beni kandırıyor olabilir mi?

Bu işi Allah rızası için mi yapıyorum?

Yoksa insanların takdirini mi arıyorum?

Bu sorular manevi hayat için son derece kıymetlidir.

10. AYET

فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ

“Onların kalplerinde bir hastalık vardır.”

Kur’an burada çok çarpıcı bir teşhis koymaktadır:

Kalp hastalığı.

Bedensel hastalık olduğu gibi manevî hastalık da vardır.

Kalbin hastalıkları arasında:

kibir,

haset,

riya,

nifak,

şüphe,

kin,

aşırı dünya sevgisi,

gaflet,

enaniyet

sayılabilir.

Risale-i Nur Perspektifinden Enaniyet Hastalığı

Bu hastalıkların önemli kaynaklarından biri ene, yani insanın kendisini merkeze koymasıdır.

Ene aslında insana verilen bir ölçü aletidir.

İnsan:

“Ben biliyorum.”

diyerek Allah'ın ilmini anlamaya;

“Ben yapıyorum.”

diyerek kudret kavramını anlamaya;

“Ben sahibim.”

diyerek gerçek mülkiyetin Allah'a ait olduğunu anlamaya

çalışabilir.

Fakat ene kendisini gerçek ve bağımsız malik zannetmeye başladığında enaniyet ortaya çıkar.

İnsan:

“Ben yaptım.”

“Ben kazandım.”

“Ben biliyorum.”

“Ben üstünüm.”

demeye başlar.

Halbuki kendisine şu soruyu sormalıdır:

Aklını kim verdi?

Bedenini kim verdi?

Hayatını kim verdi?

Çalışabileceğin dünyayı kim yarattı?

Kalbini kim çalıştırıyor?

Nefesini kim veriyor?

İşte tevhid insanın “ben”ini yok etmez; yerine oturtur.

فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا

“Allah da onların hastalıklarını artırmıştır.”

Bu ifade yine insan iradesi açısından dikkatle anlaşılmalıdır.

İnsan kötülüğe yöneldikçe ve bunda ısrar ettikçe yaptığı tercihler onun karakterini etkiler.

Bir yalan ikinci yalanı kolaylaştırabilir.

Bir haram diğer haramın kapısını açabilir.

Bir kibir başka bir kibri besleyebilir.

Bir haset kalpte başka kötülükleri doğurabilir.

Böylece hastalık büyür.

Bu, manevî hayatta önemli bir kanundur:

İyilik iyiliği kolaylaştırabilir; kötülük de kötülüğü kolaylaştırabilir.

Manevî Hastalık Nasıl Büyür?

Süreç bazen şöyle gelişebilir:

Birinci aşama: Günah işlenir.

Vicdan rahatsız olur.

İkinci aşama: Günah tekrarlanır.

Rahatsızlık azalır.

Üçüncü aşama: Günah normalleşir.

İnsan artık fazla rahatsız olmaz.

Dördüncü aşama: Günah savunulur.

İnsan yanlışına gerekçe üretmeye başlar.

Beşinci aşama: Hakikat rahatsız etmeye başlar.

Çünkü hakikat ona yanlışını hatırlatmaktadır.

İşte bu nedenle günahın hemen ardından tövbe çok önemlidir.

Tövbe yalnızca af dilemek değildir.

Aynı zamanda kalbin hastalığının ilerlemesini durdurmaya yönelik manevi bir dönüş hareketidir.

وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

“Yalan söylemelerinden dolayı onlar için acı bir azap vardır.”

Yalan burada sıradan bir konuşma kusuru değildir.

İman iddiasıyla iç dünyanın birbirinden ayrılması söz konusudur.

Bu nedenle doğruluk İslam ahlakının merkezindedir.

Risale-i Nur'un temel ölçülerinden biri de sıdk, yani doğruluktur.

İman doğruluk ister.

Çünkü hakikat dini, yalana dayanamaz.

BU BEŞ AYETİN BİZE VERDİĞİ BÜYÜK DERS

Bakara Suresi'nin 6–10. ayetleri aslında bize kalbin yolculuğunu anlatmaktadır.

Kalp hakikate açık olabilir.

Kalp hakikatten kaçabilir.

Kalp hastalanabilir.

Kalp katılaşabilir.

Kalp tövbe ile yeniden dirilebilir.

Bu yüzden insanın en büyük vazifelerinden biri kalbini korumaktır.

KALBİ KORUMANIN 7 YOLU

1. Kur’an okumak

Kur’an kalbe hakikati sürekli hatırlatır.

2. Namaz

Günde beş defa insanı dünya meşgalesinden çıkarıp Rabbine yöneltir.

3. Tövbe

Günahın kalpte yerleşmesini engelleyen en önemli manevi dönüşlerden biridir.

4. Tefekkür

Kâinatı Allah hesabına okumak imanı kuvvetlendirir.

5. İhlas

İnsanların takdiri yerine Allah'ın rızasını esas almak kalbi riyadan korur.

6. Tevazu

İnsan kendi aczini ve fakrını hatırladıkça enaniyet zayıflar.

7. Ölümü ve ahireti hatırlamak

Dünyanın geçiciliğini bilmek hırsları dengeler.

GÜNÜMÜZE BAKAN 10 HİKMETLİ DERS

1. Hakikati bilmek kadar hakikate karşı samimi olmak da önemlidir.

Bilgi tek başına insanı kurtarmayabilir.

Hakikati kabul edecek bir kalp gerekir.

2. Sürekli reddetmek kalbi katılaştırabilir.

İnsan yanlışında ısrar ettikçe vicdanının sesini daha az duymaya başlayabilir.

3. Günah küçümsenmemelidir.

Küçük görülen yanlışlar tekrarlandıkça alışkanlığa dönüşebilir.

4. Kalbin de hastalıkları vardır.

Kibir, haset, riya, nifak ve enaniyet görünmez olabilir; fakat insanın bütün davranışlarını etkileyebilir.

5. Başkalarını yargılamadan önce kendimize bakmalıyız.

Nifak ayetlerini okurken ilk vazifemiz insanları “münafık” ilan etmek değil, kendi ihlasımızı sorgulamaktır.

6. Allah'tan hiçbir şey gizlenemez.

İnsanların görmediği yerde de Allah görmektedir.

7. Nefis insana mazeret üretebilir.

İnsan kendisini kandırmamak için vicdan muhasebesi yapmalıdır.

8. İhlas manevî hayatın temelidir.

Amelin büyüklüğünden önce kimin rızası için yapıldığı önemlidir.

9. Tövbe büyük bir rahmet kapısıdır.

İnsanın günaha düşmesi yolun sonu değildir. Asıl tehlike günahı savunmak ve dönüşü reddetmektir.

10. Kalbin selameti dünya servetinden daha değerlidir.

İnsan dünyada birçok şeyi kaybedebilir. Fakat imanını ve Rabbine olan bağlılığını korursa en büyük sermayesini korumuş olur.

1–10. AYETLERİN BÜTÜNLÜĞÜ

Bakara Suresi'nin ilk on ayetine birlikte baktığımızda çok güzel bir tablo ortaya çıkar.

İlk beş ayet bize hidayet yolunu gösterir:

Gayba iman → Namaz → İnfak → Vahye iman → Ahirete yakîn → Felah

6–10. ayetler ise tehlikeli karşı yolu göstermeye başlar:

Hakikati reddetmek → Israr → Kalbin kapanması → İç-dış farklılığı → Kendini aldatma → Kalbin hastalanması

Dolayısıyla Kur’an yalnızca:

“İyi olun.”

demiyor.

İyiliğin ve kötülüğün insanın kalbinde nasıl kökleştiğini de öğretiyor.

RİSALE-İ NUR PERSPEKTİFİNDEN SONUÇ

İnsanın önündeki en büyük mücadelelerden biri dış dünyadan önce kendi nefsiyle olan mücadelesidir.

Çünkü insanın içinde:

akıl hakikati arar,

kalp ebediyeti ister,

vicdan iyiliğe yönelir;

fakat nefis rahatını, menfaatini ve üstünlüğünü isteyebilir.

İman bu kuvveleri doğru istikamete yönlendirir.

Kur’an ise bunun rehberidir.

Bu ayetlerin insana verdiği en kuvvetli mesajlardan biri şudur:

Kalbini koru.

Çünkü kalp imanla nurlandığında bütün kâinat insana Allah'ı anlatan bir kitap hâline gelir.

Fakat kibir, gaflet, günah ve inkâr kalbi örttüğünde insan gözünün önündeki sayısız delilden bile istifade edemeyebilir.

Bu sebeple insan her gün Rabbine yönelerek:

“Allah'ım, kalbimi hakikate açık tut. Bana hakkı hak olarak gösterip ona uymayı, bâtılı bâtıl olarak gösterip ondan sakınmayı nasip et.”

manasını hayatının duası hâline getirmelidir.

Çünkü Bakara Suresi'nin başlangıcının öğrettiği büyük hakikat şudur:

Hidayet yalnız yolu bilmek değildir; o yolda kalabilmektir.