BAKARA SURESİ 142–152. AYETLERİN TEFSİRİ

Kıblenin Değişmesi, Ümmet-i Vasat, İstikamet, Hayırda Yarışmak, Zikir ve Şükür

Risale-i Nur Perspektifinden Günümüze Bakan Hikmetli Dersler

Bismillahirrahmanirrahim.

Bakara Suresi'nin ayet ayet tefsirine kaldığımız yerden devam ediyoruz.

Önceki dersimizde 135–141. ayetleri incelemiş; Hz. İbrahim'in hanif dinini, bütün peygamberlere imanı, Sıbğatullah yani Allah'ın boyası ifadesini ve ihlasın önemini ele almıştık.

Şimdi Kur’an'ın son derece önemli bir bölümüne geçiyoruz.

Bu bölümde Müslümanların kıblesinin Kudüs yönünden Kâbe'ye çevrilmesi anlatılmaktadır. Ancak ayetlerin mesajı yalnız namazda hangi yöne dönüleceğiyle sınırlı değildir.

Bu olay üzerinden Allah'a teslimiyet, imtihan, ümmet olma bilinci, adalet, istikamet, kulluk, zikir ve şükür gibi büyük hakikatler öğretilmektedir.

Özellikle üç ayet üzerinde derinlemesine duracağız:

Bakara 143: “Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık.”

Bakara 148: “Öyleyse hayırlı işlerde yarışın.”

Bakara 152: “Siz Beni anın ki Ben de sizi anayım. Bana şükredin, nankörlük etmeyin.”

Bu üç ayet, insanın hem kendi manevi hayatını hem de toplumla ilişkilerini düzenleyen güçlü ilkeler ortaya koymaktadır.

142. AYET: KIBLENİN DEĞİŞMESİ VE TESLİMİYET İMTİHANI

سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا

Mealen:

“İnsanlardan birtakım düşüncesizler, ‘Onları daha önce yöneldikleri kıbleden çeviren nedir?’ diyecekler.”

Ayetin devamında şöyle buyrulur:

قُل لِّلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ

“De ki: Doğu da batı da Allah'ındır.”

1. Kıble neden değiştirildi?

İslam'ın ilk döneminde Müslümanlar namazlarını Beytülmakdis yönüne dönerek kılıyorlardı.

Daha sonra Allah'ın emriyle kıble Kâbe yönüne çevrildi.

Bu değişiklik, Müslüman toplumun dinî kimliğinin belirginleşmesi açısından önemliydi.

Fakat kıble değişikliğinin asıl öğretici yönlerinden biri, Allah'ın emrine teslimiyet meselesidir.

Önemli soru

Allah'a kulluk eden insan için asıl önemli olan yönün kendisi midir, yoksa Allah'ın emri midir?

Elbette Allah'ın emridir.

Kâbe'ye yönelmek, Kâbe'ye ibadet etmek değildir.

Müslüman yalnız Allah'a ibadet eder.

Kâbe ise Allah'ın emriyle yönelinen kıbledir.

2. İbadetin hikmeti

İnsan bazen bir ibadetin bütün hikmetlerini anlamak isteyebilir.

Bu istek doğaldır.

Fakat kulluk yalnız insanın her hikmeti bütünüyle kavramasına bağlı değildir.

Allah'ın emrine güvenmek de kulluğun önemli bir yönüdür.

Risale-i Nur perspektifinden

Risale-i Nur'da ibadetlerin temelinde Allah'ın emri ve rızasının bulunduğu vurgulanır.

İbadetlerin insan hayatına pek çok faydası olabilir.

Namaz insana disiplin kazandırabilir.

Oruç sabrı geliştirebilir.

Zekât dayanışmayı güçlendirebilir.

Fakat ibadetlerin asıl gayesi yalnız bu dünyevi faydalar değildir.

İbadetin temel gayesi Allah'a kulluktur.

Günümüze bakan ders

İnsan bir emrin hikmetini araştırabilir.

Fakat kendi sınırlı bilgisini mutlak ölçü hâline getirmemelidir.

Kulluğun olgunlaşması, ilim ile teslimiyetin birlikte gelişmesini gerektirir.

143. AYET: ÜMMET-İ VASAT — DENGELİ VE ADALETLİ ÜMMET

Bu ayet, İslam toplumunun ahlakî ve manevi sorumluluğunu anlatan en önemli ayetlerden biridir.

وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا

Mealen:

“Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık.”

Ayetin devamında Müslümanların insanlar üzerinde şahit, Peygamber Efendimizin de onlar üzerinde şahit olması için bu vasfın verildiği bildirilir.

Ayrıca kıble değişikliğinin bir imtihan yönü olduğu açıklanır.

1. Vasat ne demektir?

Arapçada vasat kelimesi orta, dengeli, mutedil ve değerli gibi anlamlarla ilişkilidir.

Klasik tefsirlerde bu ayette özellikle adaletli ve seçkin ümmet anlamı öne çıkar.

Buradaki denge, her konuda iki görüşün tam ortasında bulunmak değildir.

Doğru ile yanlış arasında tarafsız kalmak da değildir.

Vasat olmak, hak ve adalet ölçüsünden ayrılmamaktır.

2. İslam'da denge anlayışı

İnsanın bedenî ihtiyaçları vardır.

Manevi ihtiyaçları vardır.

Aile sorumlulukları vardır.

Toplumsal sorumlulukları vardır.

İbadet sorumlulukları vardır.

Bunların her birinin hakkını gözetmek gerekir.

Dünya ve ahiret dengesi

İnsan çalışmalıdır.

Helal kazanç elde etmelidir.

Ailesinin geçimini sağlamalıdır.

Fakat bütün hayatını yalnız para kazanmak üzerine kurmamalıdır.

Aynı şekilde ibadet adına ailesinin ve kendisinin meşru haklarını tamamen ihmal etmemelidir.

İbadette denge

İnsan ibadetlerini yerine getirmeye çalışmalıdır.

Fakat kendi gücünü aşan, sağlığına veya başkalarının haklarına zarar veren ölçüsüz uygulamalardan kaçınmalıdır.

İnsan ilişkilerinde denge

İnsan merhametli olmalıdır.

Fakat merhamet adına haksızlığı desteklememelidir.

Adaletli olmalıdır.

Fakat adalet adına merhameti tamamen unutmamalıdır.

Cesur olmalıdır.

Fakat cesaret adına düşüncesizce tehlikeye atılmamalıdır.

3. Risale-i Nur'da istikamet

Risale-i Nur'un özellikle İşârâtü'l-İ'câz adlı eserinde insanın kuvveleri ve bunların dengeli kullanılması üzerinde durulur.

İnsanın akıl, öfke ve arzu gibi yetenekleri doğru şekilde yönlendirilmelidir.

Bu bağlamda üç önemli kavram öne çıkar:

Hikmet

Aklı doğruyu araştırmak ve faydalı işler için kullanmaktır.

Şecaat

Cesareti adalet ve hak yolunda kullanmaktır.

İffet

Arzuları meşru ve ahlakî sınırlar içinde tutmaktır.

Bu üç özellik insanın manevi terbiyesi açısından son derece önemlidir.

İstikamet, insanın kabiliyetlerini Allah'ın rızasına uygun biçimde kullanmaya çalışmasıdır.

143. Ayetin devamı: İman ve kıble imtihanı

Ayetin devamında önceki kıblenin, Peygambere uyanlarla geriye dönenlerin ayırt edilmesi açısından bir imtihan olduğu bildirilir.

Ardından çok önemli bir ifade gelir:

وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ

Mealen:

“Allah sizin imanınızı zayi edecek değildir.”

Klasik tefsirlerde bu ifade, kıble değişmeden önce Beytülmakdis yönüne kılınan namazların boşa gitmeyeceğiyle ilişkilendirilir.

Günümüze bakan ders

İnsan samimiyetle Allah'ın emrine uyarak yaptığı ibadetlerin boşa gitmesinden endişe edebilir.

Bu ayet, Allah'ın rahmetini ve kullarının amellerini bilmesini hatırlatır.

Allah, kullarının niyetlerini ve gayretlerini bilir.

Risale-i Nur açısından

İhlasla yapılan amel, insanın yalnız dışarıdan görünen başarısıyla değerlendirilmemelidir.

İnsan küçük bir iyilik yapabilir.

Fakat niyeti çok samimi olabilir.

Başka bir insan büyük bir iş yapabilir.

Fakat gösteriş arzusu taşıyabilir.

Amelin Allah katındaki gerçek değerini en iyi Allah bilir.

144. AYET: KIBLENİN KÂBE'YE ÇEVRİLMESİ

قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ

Mealen:

“Biz senin yüzünü göğe çevirdiğini elbette görüyoruz.”

Ayetin devamında Peygamber Efendimizin razı olacağı kıbleye yöneltileceği bildirilir:

فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ

“Artık yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir.”

1. Peygamber Efendimizin bekleyişi

Bu ayet, Peygamber Efendimizin kıble konusunda ilahî yönlendirmeyi bekleyişini anlatır.

Allah onun yönelişini ve arzusunu bilmektedir.

Bu durum, Allah'ın kullarının hâllerinden haberdar olduğunu düşünmemize vesile olur.

2. Kıblede birlik

Müslümanlar dünyanın farklı bölgelerinde yaşarlar.

Türkiye'de,

Endonezya'da,

Afrika'da,

Avrupa'da,

Amerika'da

namaz kılarken Kâbe'ye yönelirler.

Bu ortak yöneliş, ümmet bilincini güçlendiren bir semboldür.

Manevi anlamı

İnsanların dilleri farklı olabilir.

Kültürleri farklı olabilir.

Yaşadıkları ülkeler farklı olabilir.

Fakat ibadette aynı kıbleye yönelmeleri ortak kulluk bağını hatırlatır.

Risale-i Nur perspektifinden

Namaz, insanın Allah'a yönelişinin temel ibadetlerinden biridir.

Kıble ise bu yönelişin dış dünyadaki ortak istikametidir.

Bedenin kıbleye yönelmesiyle birlikte kalbin de Allah'a yönelmesi gerekir.

145. AYET: HERKESİ MEMNUN ETMEK MÜMKÜN DEĞİLDİR

Bu ayette, Peygamber Efendimizin Ehl-i kitaba her türlü delili getirse bile onların bir kısmının kıble konusundaki tutumlarını değiştirmeyeceği bildirilir.

Ayrıca farklı toplulukların birbirlerinin kıblelerine uymadıkları ifade edilir.

Ayetin temel mesajı

İnsan bazen herkesi ikna etmeye çalışır.

Herkesin kendisini anlamasını ister.

Herkesin kendisinden razı olmasını bekler.

Fakat bu her zaman mümkün değildir.

Önemli olan hakikate bağlı kalmak ve adaletli davranmaktır.

Günümüze bakan ders

Bir insan doğru bir iş yaptığında herkes tarafından takdir edilmeyebilir.

Dürüst davrandığında eleştirilebilir.

Hakkı savunduğunda karşı çıkanlar olabilir.

Bu nedenle insanın temel ölçüsü yalnız insanların beğenisi olmamalıdır.

Risale-i Nur açısından ihlas

İhlas Risalesi'nde Allah'ın rızasının esas alınması üzerinde durulur.

İnsan yaptığı hayırlı işi yalnız insanların alkışına bağlamamalıdır.

Ancak bu anlayış, başkalarının eleştirilerini tamamen görmezden gelmek anlamına da gelmez.

İnsan haklı eleştirilerden faydalanmalı, yanlışlarını düzeltmelidir.

İhlas, insanlardan gelen her görüşü reddetmek değil; doğruyu Allah'ın rızası için yapmaya çalışmaktır.

146. AYET: HAKİKATİ TANIMAK VE GİZLEMEK

الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ

Mealen:

“Kendilerine Kitap verdiklerimiz onu kendi oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar.”

Ayetin devamında onların bir grubunun bildikleri hâlde hakikati gizledikleri belirtilir.

Bu ayetteki zamirin neye işaret ettiği konusunda tefsirlerde bağlama göre Peygamber Efendimiz veya kıbleyle ilgili açıklamalar bulunmaktadır.

Bilgi ve dürüstlük

İnsan bir gerçeği bilebilir.

Fakat menfaati sebebiyle gizleyebilir.

Bu, ahlakî bir sorundur.

Günümüzden örnekler

Bir işveren ürününün kusurunu biliyor olabilir.

Fakat müşteriye söylemeyebilir.

Bir kişi bir olayın gerçeğini biliyor olabilir.

Fakat yakınını korumak için yanlış bilgi verebilir.

Bir insan yaptığı hatayı bildiği hâlde başkasını suçlayabilir.

Bütün bunlar doğruluk ilkesinin önemini hatırlatır.

Risale-i Nur açısından

Risale-i Nur'da doğruluk, iman ve ahlak hayatının temel esaslarından biri olarak değerlendirilir.

İnsan kendi menfaati için hakikati değiştirmemelidir.

Bilginin değeri, onu doğru ve dürüst biçimde kullanmakla tamamlanır.

147. Ayet: Hak Rabbindendir

الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Mealen:

“Hak Rabbindendir. Öyleyse şüphe edenlerden olma.”

Bu ayet vahyin hakikatini ve ilahî rehberliğin güvenilirliğini hatırlatır.

Şüphe ile araştırma arasındaki fark

İnsan dinî bir konuda soru sorabilir.

Bir ayeti anlamakta zorlanabilir.

Bir mesele hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyebilir.

Bu durum tek başına kötü niyet veya inkâr anlamına gelmez.

Samimi araştırma, imanın anlaşılmasını derinleştirebilir.

Ayetin bağlamındaki vurgu ise Allah'tan gelen hakikatin insanların baskısı veya iddiaları karşısında terk edilmemesidir.

Risale-i Nur perspektifinden tahkikî iman

Risale-i Nur'un önemli hedeflerinden biri, iman hakikatlerini delillerle açıklamaktır.

İnsan öğrendiği hakikatleri düşünerek ve araştırarak imanını güçlendirmeye çalışabilir.

Sağlam iman, insanın sorularını ciddiye almasına ve hakikati samimiyetle araştırmasına engel değildir.

148. AYET: HAYIRDA YARIŞMAK

وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ

Mealen:

“Herkesin yöneldiği bir yön vardır. Öyleyse hayırlı işlerde yarışın.”

Ayetin devamında nerede olunursa olunsun Allah'ın insanları bir araya getireceği ve O'nun her şeye gücünün yettiği bildirilir.

Bu ayet, günlük hayatımız açısından son derece önemli bir ahlakî ilke sunmaktadır.

1. İnsanlar ne için yarışıyor?

Günümüzde insanlar birçok konuda yarışıyor.

Daha fazla para kazanmak.

Daha büyük ev almak.

Daha iyi araba kullanmak.

Daha yüksek makama ulaşmak.

Daha fazla tanınmak.

Bunların bazıları meşru hedefler olabilir.

Fakat Kur’an bize başka bir yarış alanını hatırlatıyor:

Hayırlı işler.

2. Hayırda yarışmak ne demektir?

Bir insan ihtiyaç sahibine yardım ediyorsa biz de yardım etmeye çalışabiliriz.

Bir insan güzel ahlakıyla örnek oluyorsa biz de ahlakımızı geliştirebiliriz.

Bir insan faydalı bilgi öğreniyorsa biz de öğrenebiliriz.

Bir insan ailesine merhametli davranıyorsa biz de ailemize daha fazla özen gösterebiliriz.

Burada amaç başkasını küçültmek değildir.

Amaç iyiliği çoğaltmaktır.

Haset ile hayırda yarışmak arasındaki fark

Haset eden insan:

“Keşke onda bu nimet olmasaydı.”

diye düşünebilir.

Hayırda yarışan insan ise:

“Allah onun hayrını artırsın; ben de hayırlı işlerde gayret edeyim.”

diye düşünebilir.

Bu iki yaklaşım arasında büyük bir ahlak farkı vardır.

3. Risale-i Nur açısından müsbet hareket

Risale-i Nur'un özellikle ihlas ve uhuvvet bahislerinde hayırlı hizmetlerde samimiyet, kardeşlik ve rekabetten kaynaklanan zararlar üzerinde durulur.

Hayırlı işlerde başkalarının başarısından rahatsız olmak yerine onların başarısını desteklemek önemlidir.

Gerçek hayır yarışı, başkalarını geride bırakmak için değil, iyiliği artırmak için yapılır.

149. AYET: HER NEREYE GİDERSEN KIBLEYE YÖNEL

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ

Mealen:

“Nereden yola çıkarsan çık, yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir.”

Ayetin devamında bunun Rabden gelen hak olduğu bildirilir.

İstikametin sürekliliği

İnsan farklı yerlere gidebilir.

Farklı ülkelerde yaşayabilir.

Farklı şartlarla karşılaşabilir.

Fakat temel kulluk sorumlulukları devam eder.

Günümüze bakan ders

İnsan evindeyken dürüst olup iş yerinde dürüstlüğü terk etmemelidir.

İbadet yerinde merhametli olup günlük hayatta zalim davranmamalıdır.

Bir toplumda ahlaklı davranıp başka bir yerde bütün ilkelerini bırakmamalıdır.

İstikamet, insanın temel ahlakî ölçülerini farklı şartlarda da korumaya çalışmasıdır.

150. AYET: KIBLENİN TEKRAR HATIRLATILMASI

Bu ayette Mescid-i Haram'a yönelme emri yeniden bildirilir.

Ayetin devamında insanların haksız itirazları karşısında onlardan korkulmaması, Allah'a karşı sorumluluk bilinci taşınması ve ilahî nimetin tamamlanması üzerinde durulur.

Neden tekrar vardır?

Kur’an'daki tekrarlar her zaman gereksiz tekrarlar değildir.

Bazen bir hükmün önemini vurgular.

Bazen farklı yönlerini açıklar.

Bazen insanın zihninde ve kalbinde yerleşmesine yardımcı olur.

Kıble emrinin tekrarı da bu çerçevede değerlendirilmiştir.

Risale-i Nur perspektifinden

Risale-i Nur'da Kur’an'ın tekrarlarındaki hikmetler üzerinde durulur.

İnsan bazı hakikatleri bir defa duymakla tam olarak kavrayamayabilir.

Namazın tekrar edilmesi,

duanın tekrar edilmesi,

şükrün tekrar edilmesi

insanın manevi hayatını besleyen sürekliliklerdir.

Tekrar, bilinç ve samimiyetle birleştiğinde insanın kalbinde derinleşmeye vesile olabilir.

151. AYET: PEYGAMBERİN EĞİTİM VE TEZKİYE VAZİFESİ

كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِّنكُمْ

Mealen:

“Nitekim size kendi içinizden bir peygamber gönderdik.”

Ayetin devamında bu peygamberin:

• Allah'ın ayetlerini okuduğu,

• İnsanları arındırdığı,

• Kitabı ve hikmeti öğrettiği,

• Bilmediklerini öğrettiği

bildirilir.

1. İlim ile ahlak birlikte gelişmelidir

İnsan bilgi sahibi olabilir.

Fakat bu bilgi onu mutlaka ahlaklı yapmaz.

Bir insan çok iyi konuşabilir.

Fakat yalan söyleyebilir.

Bir insan çok zeki olabilir.

Fakat başkalarına zarar verebilir.

Bir insan dinî bilgileri öğrenebilir.

Fakat kul hakkına dikkat etmeyebilir.

Bu nedenle Kur’an, peygamberin eğitim vazifesiyle birlikte tezkiyeyi, yani manevi arınmayı da zikreder.

2. Tezkiye nedir?

Tezkiye, insanın nefsini ve ahlakını arındırmaya çalışmasıdır.

Kibirden uzaklaşmak.

Hasetle mücadele etmek.

Gösterişten sakınmak.

Dürüstlüğü geliştirmek.

Merhametli olmak.

Kul hakkına dikkat etmek.

Bütün bunlar manevi terbiyenin önemli yönleridir.

Risale-i Nur açısından

Risale-i Nur'da nefis terbiyesi, ihlas, uhuvvet ve iman hakikatleri üzerinde geniş biçimde durulur.

İnsanın bilgi sahibi olması değerlidir.

Fakat bu bilgi onu Allah'a karşı daha sorumlu, insanlara karşı daha merhametli hâle getirmelidir.

İlim, hikmet ve güzel ahlak birlikte geliştiğinde insanın manevi hayatı olgunlaşır.

152. AYET: “SİZ BENİ ANIN Kİ BEN DE SİZİ ANAYIM”

Bu ayet, Kur’an'ın zikir ve şükür konusunda en etkileyici ayetlerinden biridir.

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ

Mealen:

“Öyleyse siz Beni anın ki Ben de sizi anayım. Bana şükredin, nankörlük etmeyin.”

Bu ayette iki büyük kulluk vazifesi öne çıkmaktadır:

Zikir ve şükür.

1. Zikir nedir?

Zikir, Allah'ı anmak ve hatırlamaktır.

İnsan Allah'ı diliyle zikredebilir.

Kalbiyle hatırlayabilir.

O'nun isimleri üzerinde tefekkür edebilir.

İbadetleriyle Allah'a yönelir.

Günlük hayatında O'nun emirlerini hatırlayarak davranışlarını düzenlemeye çalışır.

Dil ile zikir

Sübhanallah.

Elhamdülillah.

Allahu ekber.

Lâ ilâhe illallah.

Bunlar Allah'ı anmanın önemli ifadeleridir.

Kalp ile zikir

İnsan Allah'ın rahmetini düşünebilir.

O'nun nimetlerini hatırlayabilir.

Bir sıkıntı karşısında dua edebilir.

Bir başarı karşısında şükredebilir.

Tefekkür ile zikir

İnsan bir çiçeğin yaratılışını düşünür.

Bir bebeğin gelişimini tefekkür eder.

Bir yıldızlı gökyüzüne bakar.

Bütün bunları Allah'ın isimlerini tanımaya vesile yapabilir.

Risale-i Nur açısından

Risale-i Nur'da kâinatın Allah'ın isimlerine işaret eden bir kitap gibi okunması önemli bir tefekkür yöntemidir.

Bu bakımdan zikir yalnız dilde kalan bir tekrar değildir.

İnsanın bütün hayatına yayılan Allah'ı hatırlama bilinci olarak da düşünülebilir.

2. “Ben de sizi anayım” ne demektir?

Ayet, Allah'ın kendisini anan kullarına yönelik ilahî karşılığını bildirir.

Bu ifade Allah'ın kullarını unutup sonra hatırlaması anlamına gelmez.

Allah'ın ilmi her şeyi kuşatır.

Tefsirlerde bu karşılık, Allah'ın kuluna rahmeti, lütfu ve özel iltifatı çerçevesinde açıklanmıştır.

Manevi ders

İnsan bazen kendisini yalnız hissedebilir.

Dua eder.

Allah'a yönelir.

Kalbini O'na açar.

Bu ayet ona Allah'ın rahmetini ve kullarına olan yakınlığını hatırlatır.

Ancak Allah'ın kulunu anması, insanın her duasının istediği biçimde ve istediği zamanda gerçekleşeceği anlamına gelmez.

Dua ve zikir, Allah'la kulluk ilişkisinin bir parçasıdır.

152. AYETİN İKİNCİ BÜYÜK HAKİKATİ: ŞÜKÜR

وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ

“Bana şükredin, nankörlük etmeyin.”

1. Şükür nedir?

Şükür, nimetin Allah'tan geldiğini bilmek, bunu kalple ve dille ifade etmek ve nimeti doğru biçimde kullanmaya çalışmaktır.

Şükrün üç yönünden söz edebiliriz:

Kalp ile şükür: Nimeti Allah'ın lütfu olarak bilmek.

Dil ile şükür: Allah'a hamdetmek.

Davranış ile şükür: Verilen nimeti hayırlı ve meşru işlerde kullanmak.

2. Sağlığın şükrü

İnsan sağlıklı olduğunda bunun kıymetini unutabilir.

Oysa gözün görmesi,

kulağın işitmesi,

kalbin çalışması,

akciğerlerin nefes alması,

bedenin hareket edebilmesi

büyük nimetlerdir.

Sağlığın şükrü yalnız “Elhamdülillah” demekle sınırlı değildir.

Sağlığı korumaya çalışmak ve bedeni zararlı alışkanlıklardan uzak tutmak da bu bilinçle ilişkilendirilebilir.

3. Malın şükrü

İnsan servet sahibi olabilir.

Fakat malın şükrü yalnız zenginliğe sevinmek değildir.

Helal kazanç elde etmek.

İsraftan kaçınmak.

Zekât ve infak sorumluluğunu yerine getirmek.

İhtiyaç sahiplerini gözetmek.

Kul hakkından uzak durmak.

Bunlar malın şükrüyle ilişkilidir.

4. İlmin şükrü

Bir insan bilgi sahibi olabilir.

Fakat bilgisini yalnız kendisini üstün göstermek için kullanmamalıdır.

İlmin şükrü:

Doğru bilgiyi paylaşmak.

İnsanlara faydalı olmak.

Bilmediği konuda dürüst davranmak.

Bilgisini zarar vermek için kullanmamaktır.

RİSALE-İ NUR PERSPEKTİFİNDEN ŞÜKRÜN DERİN ANLAMI

Risale-i Nur'da şükür, yaratılışın önemli gayelerinden biri olarak ele alınır.

Özellikle 28. Mektup'un Şükür Risalesi olarak bilinen Altıncı Meselesi, nimet ve şükür ilişkisini açıklayan önemli bahislerdendir.

Bu perspektiften bakıldığında insan, bir nimetin yalnız maddi faydasını değil, onun Allah'ın rahmetine işaret eden yönünü de düşünmelidir.

Bir elma örneği

Elmayı elimize alalım.

Rengi vardır.

Kokusu vardır.

Tadı vardır.

Besleyici özellikleri vardır.

Fakat bu elmanın yetişmesi için pek çok şartın bir araya gelmesi gerekir.

Toprak.

Su.

Güneş ışığı.

Hava.

Ağacın biyolojik yapısı.

Uygun sıcaklık.

Zaman.

İnsan bütün bunları düşünerek bir elmanın yalnız sıradan bir gıda olmadığını, Allah'ın yaratma kudreti ve rahmeti üzerinde tefekküre vesile olduğunu fark edebilir.

Böylece elmayı yemek bir ihtiyaç karşılamanın yanında şükür bilincini de geliştirebilir.

Şükrün manevi sonucu

Şükreden insan nimetleri daha fazla fark etmeye başlayabilir.

Sahip olmadıklarına sürekli odaklanmak yerine sahip olduklarının değerini düşünür.

Bu, insanın hiçbir zaman sıkıntı yaşamayacağı anlamına gelmez.

Fakat şükür, sıkıntılar arasında bile mevcut nimetleri görmesine yardımcı olabilir.

Şükür, nimetin gerçek sahibini tanımak ve o nimeti Allah'ın rızasına uygun kullanmaya çalışmaktır.

BU AYETLERİN RİSALE-İ NUR PERSPEKTİFİNDEN YEDİ BÜYÜK HAKİKATİ

Birinci hakikat: Kulluğun temeli Allah'ın emridir

İnsan ibadetlerin hikmetlerini araştırabilir.

Fakat ibadetin asıl gayesi Allah'ın rızasıdır.

İkinci hakikat: İstikamet insanın bütün hayatını kapsar

İnsan aklını, öfkesini ve arzularını doğru biçimde kullanmalıdır.

Üçüncü hakikat: Adalet ümmet olma sorumluluğunun merkezindedir

Ümmet-i vasat olmak, adaleti ve hakkaniyeti korumayı gerektirir.

Dördüncü hakikat: İhlas amelin manevi değerini güçlendirir

İnsan yaptığı iyiliği gösteriş için değil, Allah'ın rızası için yapmalıdır.

Beşinci hakikat: Hayırda yarışmak hasetten farklıdır

İnsan başkalarının iyiliklerini kıskanmak yerine kendi hayrını artırmaya çalışmalıdır.

Altıncı hakikat: İlim ahlakla birleşmelidir

Bilgi insanın kalbini ve davranışlarını güzelleştirmelidir.

Yedinci hakikat: Zikir ve şükür manevi hayatı besler

İnsan Allah'ı hatırladıkça ve nimetlerine şükrettikçe kulluk bilincini güçlendirebilir.

GÜNÜMÜZE BAKAN 15 HİKMETLİ DERS

1. Allah'ın emirlerine teslimiyet göstermeye çalışmalıyız.

2. İbadetlerin hikmetlerini öğrenirken kulluk gayesini unutmamalıyız.

3. Hayatımızda adalet ve dengeyi korumalıyız.

4. Aklımızı hikmetle kullanmalıyız.

5. Cesaretimizi hak ve adalet yolunda değerlendirmeliyiz.

6. Arzularımızı ahlakî sınırlar içinde tutmalıyız.

7. İbadetlerimizde ihlası geliştirmeliyiz.

8. İnsanların takdirini Allah'ın rızasının önüne geçirmemeliyiz.

9. Hakikati menfaat için gizlememeliyiz.

10. Hayırlı işlerde yarışmalıyız.

11. Başkalarının başarılarına haset etmemeliyiz.

12. İlim ile güzel ahlakı birlikte geliştirmeliyiz.

13. Allah'ı günlük hayatımızda daha fazla hatırlamalıyız.

14. Nimetlere kalp, dil ve davranışlarımızla şükretmeliyiz.

15. Ahiret sorumluluğunu hayatımızın merkezinde tutmalıyız.

KENDİ NEFSİMİZE SORALIM

Bu ayetleri okuduktan sonra kendimize şu soruları yöneltebiliriz:

Namaz kılarken yalnız bedenimle mi, yoksa kalbimle de Allah'a yönelmeye çalışıyor muyum?

Dünya ve ahiret sorumluluklarım arasında dengeli davranabiliyor muyum?

Aklımı doğruyu araştırmak için kullanıyor muyum?

Öfkemi kontrol etmeye çalışıyor muyum?

Başkasının yaptığı bir iyiliği görünce seviniyor muyum, yoksa kıskanıyor muyum?

Gün içinde Allah'ı ne kadar hatırlıyorum?

Sahip olduğum nimetleri ne kadar fark ediyorum?

Sağlığımın, malımın, zamanımın ve bilgimin şükrünü yerine getirmeye çalışıyor muyum?

İbadetlerimde Allah'ın rızasını ne kadar önemsiyorum?

İmanımın ahlakıma ve insan ilişkilerime yansımasını sağlayabiliyor muyum?

Bu soruların amacı insanı yargılamak değildir.

Amaç, Kur’an'ın rehberliğini kendi hayatımızda daha güçlü biçimde uygulamaya çalışmaktır.

BAKARA SURESİ 1–152. AYETLERİN MANEVÎ HARİTASI

SONUÇ: İSTİKAMET, ZİKİR VE ŞÜKÜRLE GÜZELLEŞEN BİR HAYAT

Bakara Suresi'nin 142–152. ayetleri bize çok önemli bir manevi yol göstermektedir.

İnsan Allah'ın emirlerine teslim olmalıdır.

İbadetlerini ihlasla yerine getirmeye çalışmalıdır.

Hayatında adalet ve dengeyi korumalıdır.

Başkalarıyla hayırlı işlerde yarışmalıdır.

Bilgisini ahlakla birleştirmelidir.

Allah'ı unutmamalıdır.

Ve sahip olduğu nimetlere şükretmelidir.

Risale-i Nur perspektifinden insanın gerçek manevi olgunluğu, yalnız çok şey bilmesi veya çok şey söylemesiyle ölçülmez.

Önemli olan, iman hakikatlerinin insanın hayatına yansımasıdır.

İnsan namaz kılarken Allah'a yönelir.

Ticaret yaparken dürüst davranır.

Aile hayatında merhamet gösterir.

Toplum içinde adaleti gözetir.

Sıkıntılar karşısında sabra yönelir.

Nimetler karşısında şükreder.

İşte bu bütünlük, istikametli bir kulluk hayatının önemli özelliklerindendir.

Bu bölümün sonunda 152. ayeti tekrar hatırlayalım:

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ

“Siz Beni anın ki Ben de sizi anayım. Bana şükredin, nankörlük etmeyin.”

Bu ayet bize iki büyük manevi vazife hatırlatır:

Allah'ı unutmamak.

Nimetlerine nankörlük etmemek.

İnsan bu iki hakikati hayatının merkezine almaya çalıştığında, ibadetlerini ve günlük davranışlarını daha bilinçli değerlendirebilir.

Allah'ım! Bizi istikamet üzere yaşayan, adaletli davranan, hayırlı işlerde yarışan, Seni çokça zikreden ve nimetlerine şükreden kullarından eyle. Kalplerimize ihlas, hayatımıza bereket, ailelerimize huzur ve amellerimize kabul nasip eyle. Âmin.

Bir sonraki bölüm: Bakara Suresi 153–163. ayetler

Sıradaki ayetlerde Kur’an'ın sabır, musibet, tevekkül, ölüm, şehitlik, Allah'ın rahmeti ve tevhid konusundaki önemli açıklamalarını inceleyeceğiz.

Özellikle şu ayetler üzerinde ayrıntılı duracağız:

Bakara 153: “Ey iman edenler! Sabır ve namazla yardım isteyin. Şüphesiz Allah sabredenlerle beraberdir.”

Bakara 155: “Andolsun, sizi biraz korku, açlık, mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle imtihan edeceğiz. Sabredenleri müjdele.”

Bakara 156: “Biz Allah'a aidiz ve sonunda O'na döneceğiz.”

Bu ayetleri Risale-i Nur'un özellikle Hastalar Risalesi, İkinci Lem'a, sabır, musibet, tevekkül, kader ve ahiret bahisleriyle birlikte değerlendireceğiz.